Dinh dưỡng phòng ngừa
bệnh loãng xương
Loãng xương hiện nay đang là một trong những căn bệnh thường gặp ở người cao
tuổi, nhất là phụ nữ. Hậu quả gãy xương hoặc gãy lún cột sống... do loãng xương
thường khá nặng nề với sức khỏe người cao tuổi vì xương rất lâu liền, điều trị tốn
kém, người bệnh phải nằm lâu ngày nên dễ bị bội nhiễm (viêm phổi, viêm đường tiết
niệu, loét mục...), là gánh nặng cho người bệnh, gia đình và cả xã hội. Nhưng nhiều
người không để ý đến một điều rất quan trọng để phòng ngừa loãng xương, đó là
chế độ dinh dưỡng đảm bảo cho một bộ xương chắc khoẻ ngày từ những năm đầu
đời.
"Kẻ cắp thầm lặng"
Theo tổng kết của Bệnh viện Chấn thương Chỉnh hình TP.HCM, loãng xương là nguyên
nhân của hơn 90% trường hợp người cao tuổi bị gãy xương sau những cú ngã nhẹ. Hiện
tại Việt Nam, ước tính có 2,5 triệu người bị loãng xương và trên 150.000 trường hợp gãy
xương do loãng xương.
Xương chắc khoẻ nhất ở thời kỳ đầu trưởng thành. Hàm lượng chất khoáng trong xương
cao nhất ở tuổi 25, sau đó giảm xuống ở nữ vào tuổi mãn kinh và nam khoảng 52 tuổi. Tỷ
lệ khối lượng giảm hàng năm thay đổi từ 0,5 đến 2% tùy theo từng người. Những người
có chế độ dinh dưỡng cân đối và thói quen tập thể dục từ khi còn trẻ thì có ít nguy cơ bị
bệnh này hơn vì xương vẫn duy trì khoẻ mạnh khi được vận động.
Hình ảnh xương bình thường và xương
loãng do thiếu canxi.
Loãng xương là một căn bệnh diễn biến từ từ và không có triệu chứng rõ rệt, khiến người
bị loãng xương thường không biết mình bị bệnh. Căn bệnh này được ví như "một kẻ cắp
thầm lặng", từng chút một, đánh cắp đi các khoáng chất trong ngân hàng xương của cơ
thể. Khi xương bị loãng, cơ thể sẽ mất đi một số lượng lớn tổ chức xương trong toàn bộ
thể tích xương, làm độ đặc của tổ chức xương giảm đi. Các yếu tố có ảnh hưởng tới độ
đặc của xương bao gồm: Thiếu oestrogen (xuất hiện ở phụ nữ tuổi mãn kinh); thiếu hoạt
động; hút thuốc lá; uống rượu; chế độ dinh dưỡng thấp, nhất là nghèo canxi.
Bệnh loãng xương gây gãy xương sau những va chạm rất nhẹ ở người cao tuổi, khi
xương bị gãy sẽ rất khó và rất lâu liền trở lại. Người bệnh phải nằm một chỗ, điều trị dài
ngày trong bệnh viện, tốn kém nhiều thời gian, tiền bạc và công sức của người nhà. Nguy
hiểm hơn, khi phải nằm lâu để điều trị sẽ kéo theo nhiều biến chứng bất lợi như bội
nhiễm đường hô hấp, đường tiết niệu, loét mục ở các nơi tì, đè... có thể gây tàn phế suốt
đời và giảm tuổi thọ của người bệnh.
Vai trò của dinh dưỡng phòng ngừa loãng xương
Việc điều trị bệnh loãng xương khó khăn và tốn kém nên chúng ta cần biện pháp phòng
ngừa bằng cách xây dựng chế độ dinh dưỡng đảm bảo cho xương chắc khỏe bằng cách bổ
sung lượng canxi và vitamin D phù hợp trong suốt tuổi ấu thơ, tuổi dậy thì và trưởng
thành.
Canxi:
Canxi cần cho tim, cơ bắp, và thần kinh để hoạt động bình thường và giúp máu đông.
Thiếu canxi là nguyên nhân chính gây ra loãng xương. Nhiều nghiên cứu cho thấy rằng,
chế độ ăn ít canxi có liên quan đến khối xương thấp và tỷ lệ gãy xương cao. Do đó cần
xây dựng những bữa ăn giàu canxi. Thực phẩm giàu canxi bao gồm: sữa và các chế phẩm
từ sữa, tôm, cua, tép (nhất là tôm, cua đồng), ốc, lòng đỏ trứng, rau dền, rau đay, rau
mồng tơi, rau ngót, đậu nành, vừng,... Ngoài ra cần chú ý lượng protein (chất đạm) trong
khẩu phần nên vừa phải, vì chế độ ăn nhiều đạm làm tăng bài xuất canxi theo nước tiểu.
Nếu không ăn đủ canxi trong chế độ ăn, cần bổ sung thêm canxi. Lượng canxi bổ sung
tùy thuộc vào lượng canxi hấp thu được từ thức ăn. Tất cả các dạng canxi đều được hấp
thu như nhau khi dùng chung với thức ăn trừ khi người bệnh có vấn đề về đường tiêu
hóa. Thuốc bổ sung canxi được hấp thu tốt hơn ở liều nhỏ (<=500mg) nhiều lần trong
ngày.
Vitamin D: Cơ thể cần vitamin D để hấp thu canxi. Thiếu vitamin D sẽ không thể tạo đủ
hormone calcitriol (dạng vitamin D có hoạt tính), dẫn đến không hấp thu đủ canxi từ thức
ăn. Trong trường hợp này, cơ thể sẽ lấy canxi từ nơi dự trữ là xương, làm cho xương bị
yếu đi và ngăn chặn việc tạo xương mới.
Có 3 cách thu nhận vitamin D: qua da, từ thức ăn và từ thuốc. Vitamin D được hình thành
một cách tự nhiên bởi cơ thể sau khi phơi nắng. Phơi nắng trực tiếp 15 phút vài lần trong
tuần là đủ để tạo được lượng vitamin D cần thiết. Các chuyên gia y tế khuyến cáo dùng
mỗi ngày 400 - 600 IU vitamin D, từ thuốc hay thực phẩm giàu vitamin D như: lòng đỏ
trứng, cá biển, gan và sữa bổ sung vitamin D.
Người cao tuổi nên tăng cường hoạt động
ngoài trời để cơ thể tổng hợp vitamin D.
Cần ăn nhiều rau và trái cây, các thức ăn có chứa nhiều oestrogen thực vật như: giá đỗ,
đậu nành, bắp cải, cà chua, dưa chuột, tỏi... cũng làm giảm mất xương và làm tăng chất
khoáng trong xương.
Tóm lại, bệnh loãng xương có thể được phòng ngừa tốt bằng việc duy trì một chế độ ăn
uống, sinh hoạt, tập luyện, vận động đầy đủ và hợp lý ngay từ khi còn nhỏ đến lúc trưởng
thành và trong suốt cuộc đời. Riêng ở phụ nữ sau khi mãn kinh, khi lượng oestrogen giảm
loãng xương sẽ được phòng ngừa tốt nhất bằng liệu pháp hormon thay thế (nếu có chỉ
định và điều kiện) kết hợp với chế độ ăn uống, sinh hoạt, tập luyện, vận động đầy đủ và
hợp lý.
BS. Thu Lan