
1
Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn
Hợp tác vì sự Phát triển Nông nghiệp và Nông thôn
Báo cáo đánh giá
013/06VIE
Thay thế phân bón hoá học N bằng chế
phẩm vi sinh cố định đạm cho cây họ đậu
để tăng thu nhập cho nông dân và bảo vệ
môi trường
August 2010

Thông tin các cơ quan tham gia dự án
Tên dự án: Thay thế phân bón N hóa học bằng chế phẩm vi
sinh cố định đạm cho cây họ đậu tại Việt nam để
tăng thu nhập cho nông dân và cải thiện môi
trường
Cơ quan Việt nam chủ trì dự án Viện Nghiên cứu Dầu và Cây có dầu (OPI)
Chủ nhiệm dự án Việt nam Ths. Trần Yên Thảo
Cơ quan Úc NSW Department of Primary Industries
Đại học Sydney
Nhân sự phía Úc Dr David Herridge
Dr Rosalind Deaker
Bà Elizabeth Hartley
Ông Greg Gemell
Thời gian bắt đầu 3/2007
Thời gian hòan tất (đầu tiên) 3/2009
Thời gian hòan tất (sửa đổi) 8/2010
Giai đoạn 9/2009 – 8/2010
Cán bộ liên lạc
Tại Úc: trưởng nhóm
Tên: Dr David Herridge Telephone: 02 67631143
Chức vụ: Nhà Khoa học cao cấp Fax: 02 67631222
Cơ quan Sở các nghành Công nghiệp
cơ bản NSW
Email: david.herridge@dpi.nsw.gov.au
Tại Úc: cán bộ quản lý
Tên: Mr Graham Denney Telephone: 02 63913219
Chức vụ: Quản lý Tài chính Fax: 02 63913327
Cơ quan Sở các nghành Công
nghiệp cơ bản NSW
Email: graham.denney@dpi.nsw.gov.au
Tại Việt nam
Tên: Ths. Trần Yên Thảo Telephone: 08 9143024 –
8297336
Chúc vụ: Cán bộ nghiên cứu Fax: 08 8243528
Cơ quan Viện Nghiên cứu Dầu và Cây có
dầu (OPI)
Email: yenthao@ioop.org.vn
yenthao9@yahoo.com

2
Báo cáo bao gồm:
1. Thay đổi về thái độ và thực hành về sử dụng chế phẩm vi khuẩn cố định đạm.
2. Phân tích ảnh hưởng kinh tế cho nông dân của các chế phẩm trong luân canh
cây trồng.
3. Định hướng các chương trình tiếp theo để áp dụng rộng rãi chế phẩm vi sinh cố
định đạm cho các vùng trong và ngoài dự án.
Tóm tắt kết quả
Phần 1. Thay đổi về thái độ và thực hành về sử dụng chế phẩm vi khuẩn cố định đạm
Giới thiệu
Các điều tra nông dân và cán bộ khuyến nông để xác định các thay đổi về hiểu biết và sự
quan tâm áp dụng chế phẩm rhizobium trong tương lai. Câu hỏi điều tra được thiết kế ngắn,
đơn giản nhưng cung cấp thông tin then chốt. Thực hiện hai cuộc điều tra: ban đầu và sau dự
án. So sánh giữa hai điều tra này sẽ xác định sự sẵn có chế phẩm rhizobium tăng lên sau hoạt
động của dự án hay không (mục tiêu 1 của dự án) và chương trình khuyến nông có hiệu quả
không trong việc tăng hiểu biết và đòi hỏi chế phẩm (mục tiêu 2 của dự án).
Phương pháp
Điều tra ban đầu thực hiện trong suốt thời gian từ tháng 3 đến tháng 11 năm 2007 và cuộc
điều tra lần thứ hai trong thời gian tháng 3 đến tháng 8 năm 2009. Đối tượng của điều tra là
nông dân, cán bộ khuyến nông cũng như kỹ thuật viên nông nghiệp tại địa phương, là những
người chịu trách nhiệm cho việc mở rộng các ứng dụng kỹ thuật mới, như là sử dụng chế
phẩm rhizobium cho cây họ đậu.
So sánh các số liệu của cả hai điều tra chỉ ra các thay đổi về hiểu và ứng dụng các chế phẩm
rhizobium.
Điều tra này (phiếu điều tra trong phụ lục 1) bao gồm 9 câu hỏi:
1. Anh chị có nghe nói về chế phẩm vi khuẩn cố định đạm cho cây họ đậu?
2. Anh, chị có biết chế phẩm làm gì không? Đưa ra các chi tiết
3. Nếu có, ai cho các anh, chị biết về thông tin này?
4. Anh hay chị có sử dụng chế phẩm này cho canh tác cây lạc hay đậu tương của mình?
5. Nếu không, Tại sao?
6. Anh hay chị có thể mua chế phẩm này trên thị trường?
7. Anh hay chị có sử dụng chế phẩm nếu anh hay chị có thể mua trên thị trường? Đưa ra
các lý do.
8. Anh hay chị có sử dụng phân bón hoá học N cho cây lạc hay đậu tương?
9. Nếu có, sử dụng ở liều lượng bao nhiêu?
Các câu hỏi này được thiết kế để thu thập thông tin cả về số lượng và chất lượng liên quan
đến hiểu biết và thái độ đối với chế phẩm. Số liệu về số lượng cung cấp thông tin về mức độ
hiểu biết và nhu cầu cho chế phẩm trong khi thông tin về chất lượng cung cấp thông tin về

3
hiểu biết chức năng của chế phẩm, nguồn thông tin, lý do không sử dụng, các mong muốn và
vấn đề liên quan đến sử dụng chế phẩm mà nông dân thấy là quan trọng.
Khi kết thúc dự án, nông dân và cán bộ khuyến nông, những người đã từng tham gia trong 36
thí nghiệm đồng ruộng và 181 điểm trình diễn, cũng như các thành viên tham gia các hội thảo
đầu bờ và các lớp đào tạo. đã được phỏng vấn lại để xác định ảnh hưởng của đào tạo và
chương trình khuyến nông vê hiểu biết và thái độ.
Phỏng vấn thực hiện tại các vùng trồng lạc và đậu tương đã xác định của dự án tại Việt nam
(bảng dưới đây). Đó là tại các tỉnh Sơn La (Vùng cao miền bắc), Nghệ An (Vùng ven biển
miền bắc), Bình Định (Duyên hải Nam Trung bộ), DakLak, DakNong (Cao nguyên Nam
Trung bộ), Bình Thuận và Tây Ninh (Đông Nam bộ), Đồng Tháp, An Giang (Đồng bằng
Sông Cửu Long). Các điểm điều tra được lựa chọn trên cơ sở thảo luận với cán bộ thuộc
Trung tâm Khuyến nông để mà phù hợp với các vùng mở rộng canh tác đậu tương và lạc
trong mỗi tỉnh được điều tra.
Vùng Tỉnh Số nông
dân
Lạc Đậu tương Số CB
khuyến nông
2007 2009 2007 2009 2007 2009 2007 2009
Vùng núi phía bắc Sơn La 24 41 0 0 24 41 6 7
Ven biển miền bắc Nghệ An 24 84 24 0 0 84 4 12
Duyên Hải nam Trung
bộ
Bình Định
24 154 12 82
12 72 4 12
Cao nguyên Nam
Trung bộ Dak Lak
20 50 20 25 20 25 3 4
Dak Nong 20 50 20 25 20 25 0 4
Đông Nam bộ Bình Thuận 25 64 25 64 0 0 6 9
Tây Ninh 28 113 28 113 0 0 5 21
Đồng bằng Sông Cử
Long
Đồng Tháp 41 230 0 0 41 230 5 12
An Giang 54 110 0 0 51 110 8 8
Trà Vinh 24 125 24 125 0 0 3 6
Total 281 1021 153 454 168 607 44 93
Nông dân tham gia trong điều tra này là những người đã từng trồng cây họ đậu trong thời
gian đáng kể và có nhiều kinh nghiệm trong canh tác. Các nông dân tham gia vào điều tra
này được giới thiệu bởi các cán bộ khuyến nông và những người làm công tác nông nghiệp
tại địa phương. Trong số 281 người được điều tra năm 2007 có 153 (54%) trồng lạc, 168
(60%) trồng đậu tương và trong số 1021 người tham gia điều tra trong năm 2009, có 454
(44.5%) trồng lạc và 607 (59.5%) trồng đậu tương.

4
Kết quả
Tóm tắt các kết quả
Kiến thức và hiểu biết về chức năng của chế phẩm trong canh tác cây đậu tương và lạc tăng
lên rõ ràng. Chủ yếu các thông tin mà nông dân lĩnh hội được là thông qua đào tạo và chương
trình khuyến nông được tổ chức trong thời gian hoạt động của dự án. Về sử dụng chế phẩm
thì có thay đổi nhỏ phần lớn phản ánh chế phẩm không có sẵn chế phẩm trên thị trường. Hầu
hết các phản hồi cho rằng họ sẽ sử dụng chế phẩm khi mà nó có trên thị trường, điều này phả
ánh nhu cầu tăng lên. Họ hầu như nhận thấy mối lợi kinh tế từ sử dụng chế phẩm và ít quan
tâm về vấn đề môi trường. Họ biểu hiện quan tâm trong đào tạo và khuyến nông về việc sử
dụng chế phẩm và cho rằng yếu tố dễ dàng sử dụng thì quan trọng. Ở thời điểm điều tra sau
dự án năm 2009 hầu hết nông dân vẫn sử dụng phân N hoá học cho cây lạc và đậu tương của
họ và liều lượng sử dụng thì không thay đổi so với năm 2007. Điều này cho thấy sự phụ
thuộc vào phân bón hoá học N sẽ không giảm cho tới khi chế phẩm vi khuẩn cố định đạm trở
nên có sẵn trên thị trường.
Bảng sau đây mô tả phản hồi đối với mỗi câu hỏi của điều tra. Bộ dữ liệu được chỉ ra trong
Phụ lục 2.
Câu hỏi 1. Anh/Chị có bao giờ nghe nói về chế phẩm vi khuẩn cố định đạm cho cây họ
đậu?
Vùng Tỉnh % Nông dân % Cán bộ khuyến nông
Có Không Có Không
2007 2009 2007 2009 2007 2009 2007 2009
Vùng núi phía bắc Sơn La 0 88 100 12 100 100 0 0
Ven biển miền bắc Nghệ An 0 100 100 0 0 100 0 100
Duyên Hải nam Trung
bộ
Bình Định 8 88 92 12
100 100 0 0
Cao nguyên Nam
Trung bộ Dak Lak
5 86 95 14
33 100 67 0
Dak Nong 10 90 90 10 - 100 - 100
Đông Nam bộ Bình Thuận 0 100 100 0 0 100 100 0
Tây Ninh 14 87 86 13 20 100 80 0
Đồng bằng Sông Cử
Long
Đồng Tháp 32 85 68 15 80 100 20 0
An Giang 33 60 67 40 100 100 0 0
Trà Vinh 20 70 80 30 100 100 0 0
Tổng 12 85 88 15 69 100 31 0
Trong cuộc điều tra trước khi dự án đi vào hoạt động, chỉ có 12% nông dân có hiểu biết về
chế phẩm, so với 69% cán bộ khuyến nông. Hầu hết các nông dân biết về chế phẩm là ở
Đồng bằng Sông Cửu Long, có thể điều này phản ánh ảnh hưởng của nghiên cứu về
Rhizobium tại Đại học Cần Thơ. Dresearch at Cantho University. Gây ngạc nhiên là hiểu biết

