1
TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN:
Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được
phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo.
Mọi mục đich khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh
doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm.
2
LỜI NÓI ĐẦU
Mạch điện là một môn học cơ sở quan trọng đối với sinh viên khối kỹ thuật nói
chung và đặc biệt là sinh viên nghề điện nói riêng. Chính vì thế nhóm tác giả đã
dành rất nhiều thời gian và công sức để biên soạn và chỉnh sửa giáo trình “Mạch
điện”, đáp ứng nhu cầu học tập cho cho sinh viên tại khoa.
Giáo trình này biên soạn ngắn gọn, dễ hiểu, bổ sung nhiều kiến thức mới. Đề
cập những nội dung cơ bản, cốt yếu theo tính chất của ngành nghề đào tạo cho phù
hợp và theo quy định của chương trình khung đào tạo nghề của Bộ Lao động
Thương binh Xã hội và Tổng cục Giáo dục Nghề nghiệp phê duyệt.
Nội dung của giáo trình được biên soạn bao gồm:
Chương 1: Các khái niệm cơ bản về mạch điện
Chương 2:Mạch điện mộtchiều
Chương 3: Mạch điện xoay chiều hình sin một pha
Chương 4: Mạch điện xoay chiều ba pha
Mặc dù đã có nhiều cố gắng, song chắc chắn không thể tránh khỏi hết khiếm
khuyết. Do đó nhóm tác giả rất mong nhận được ý kiến đóng góp của đồng nghiệp
trong trường và thông tin phản hồi từ Học sinh – Sinh viên, để lần tái bản sau được
hoàn thiện hơn. Mọi ý kiến xin gửi về Khoa Điện, ĐT -ĐL Trường CĐ Công
Nghiệp Thanh Hóa.
Xin chân thành cám ơn!.
Thanh Hóa, ngày 25 tháng 05 năm 2025
Tham gia biên soạn
1. Ngô Thị Huyền
2. Phạm Thị Thúy Hà
3. Trịnh Anh Phương
3
MỤC LỤC
CHƯƠNG 1. CÁC KHÁI NIỆM CƠ BẢN VỀ MẠCH ĐIỆN..................................................................................5
M CHƯƠNG: MĐ 01Ã.....................................................................................................................................5
1. CÁC KHÁI NIỆM CƠ BẢN VỀ MẠCH ĐIỆN...............................................................................................6
1.1. Khái niệm về mạch điện..................................................................................................................6
1.2. Cách biểu diễn mạch điện...............................................................................................................6
2. CÁC Đ NH LU T CƠ BẢN D NG TRONG MẠCH ĐIỆNỊ Ậ Ù ............................................................................7
2.1. Định luật mÔ...................................................................................................................................7
2.2. Định luật Joule – Lentz....................................................................................................................9
2.3. Định luật Kirhof.............................................................................................................................10
3. CÁC PHẦN TỬ C A MẠCH ĐIỆNỦ...........................................................................................................11
3.1. Nguồn điện....................................................................................................................................11
3.2. Điện trở.........................................................................................................................................13
3.3. Cuộn dây.......................................................................................................................................14
3.4. Tụ điện..........................................................................................................................................15
CHƯƠNG 2. MẠCH ĐIỆN M T CHIỀUỘ..........................................................................................................18
M CHƯƠNG: MĐ 01Ã...................................................................................................................................18
1. KHÁI NIỆM CHUNG VỀ MẠCH ĐIỆN M T CHIỀUỘ.................................................................................18
1.1. Khái niệm dòng điện một chiều....................................................................................................18
1.2. Dòng điện và quy ước chiều dòng điện........................................................................................18
1.3. Cường độ dòng điện.....................................................................................................................19
1.4. Mật độ dòng điện.........................................................................................................................19
1.5. Công suất và điện năng.................................................................................................................20
2. PHƯƠNG PHÁP GIẢI MẠCH ĐIỆN M T CHIỀUỘ....................................................................................22
2.1. Phương pháp biến đổi tương đương............................................................................................22
2.2. Phương pháp xếp chồng...............................................................................................................26
2.3. Phương pháp dòng điện nhánh....................................................................................................28
2.4. Phương pháp dòng điện vòng.......................................................................................................29
2.5. Phương pháp điện áp hai nút.......................................................................................................30
CHƯƠNG 3. MẠCH ĐIỆN XOAY CHIỀU H NH SINÌ.........................................................................................33
M CHƯƠNG: MĐ 02Ã...................................................................................................................................33
1. KHÁI NIỆM CHUNG VỀ D NG ĐIỆN XOAY CHIỀU H NH SINÒ Ì .................................................................33
1.1. Khái niệm......................................................................................................................................33
1.2. Chu kỳ, tần số................................................................................................................................33
1.3. Các đại lượng đặc trưng................................................................................................................34
1.4. Pha và sự lệch pha........................................................................................................................35
1.5. Biểu diễn dòng điện xoay chiều hình sin......................................................................................36
4
2. GIẢI MẠCH XOAY CHIỀU KH NG PH N NHÁNHÔ Â ..................................................................................37
2.1. Mạch xoay chiều thuần trở...........................................................................................................37
2.2. Mạch xoay chiều thuần điện cảm.................................................................................................38
2.3. Mạch xoay chiều thuần điện dung................................................................................................39
2.4. Mạch nối tiếp R – L – C..................................................................................................................40
2.5. Mạch nhiều phần tử mắc nối tiếp.................................................................................................43
2.6. Cộng hưởng điện áp......................................................................................................................44
3. GIẢI MẠCH XOAY CHIỀU PH N NHÁNHÂ...............................................................................................45
3.1. Phương pháp đồ thị vec tơ...........................................................................................................45
3.2. Phương pháp biên độ phức..........................................................................................................47
3.4. Cộng hưởng dòng điện................................................................................................................49
CHƯƠNG 4. MẠCH ĐIỆN XOAY CHIỀU BA PHA............................................................................................52
M CHƯƠNG: MĐ 04Ã...................................................................................................................................52
1. KHÁI NIỆM CHUNG...............................................................................................................................53
1.1. Hệ thống mạch điện ba pha cân bằng..........................................................................................53
1.2. Đồ thị dạng sóng và đồ thị vectơ..................................................................................................53
1.3. Đặc điểm và ý ngh a của hệ ba phaĩ..............................................................................................54
2. SƠ Đ ĐẤU D Y MẠNG BA PHA C N B NGỒ Â Â Ằ ........................................................................................54
2.1. Các định ngh aĩ...............................................................................................................................54
2.2. Phương pháp đấu dây hình sao....................................................................................................54
2.3. Phương pháp đấu dây hình tam giác............................................................................................56
3. C NG SUẤT TRONG MẠCH BA PHAÔ.....................................................................................................58
3.1. Công suất mạch ba pha không cân bằng......................................................................................58
3.1. Công suất mạng ba pha cân bằng.................................................................................................58
4. PHƯƠNG PHÁP GIẢI MẠCH BA PHA C N B NGÂ Ằ ..................................................................................59
4.1. Mạch nối Y – Y...............................................................................................................................59
4.2. Mạch nối - Δ Δ...............................................................................................................................59
4.3. Mạch nối Y – hoặc – YΔ Δ .............................................................................................................59
GIÁO TRÌNH MÔN HỌC
Tên môn học: Mạch điện
Mã môn học: MH 08
Vị trí, ý nghĩa, vai trò môn học:
- Môn học Mạch điện được bố trí học sau các môn học chung và trước các
môn học/ modul chuyên ngành
- Là môn học kỹ thuật cơ sở, thuộc các môn học đào tạo nghề bắt buộc
- Trang bị cho học sinh kiến thức cơ sở, nền tảng để học tập và nghiên cứu
các môn học chuyên ngành
5
Mục tiêu của môn học:
- Về kiến thức: Phát biểu được các khái niệm, định luật, định lý cơ bản trong
mạch điện một chiều, xoay chiều và mạch ba pha.
- Về kỹ năng:
+ Tính toán được các thông số kỹ thuật trong mạch điện một chiều, xoay
chiều, mạch ba pha ở trạng thái xác lập;
+ Vận dụng các phương pháp phân tích, biến đổi mạch để giải các bài toán về
mạch điện hợp lý;
+ Giải thích được một số ứng dụng đặc trưng theo quan điểm của kỹ thuật
điện.
- Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: Rèn luyện tính cẩn thận, chính xác, ham
học hỏi.
Nội dung chính của môn học:
Chương 1: Các khái niệm cơ bản về mạch điện
Chương 2:Mạch điện mộtchiều
Chương 3: Mạch điện xoay chiều hình sin một pha
Chương 4: Mạch điện xoay chiều ba pha
CHƯƠNG 1. CÁC KHÁI NIỆM CƠ BẢN VỀ MẠCH ĐIỆN
MÃ CHƯƠNG: MĐ 01
Giới thiệu: Chương 1 trình bày những nội dung khái quát về mạch điện, các
định lý, định luật dùng trong quá trình tính toán mạch điện cho các môn học
chuyên ngành.
Mục tiêu:
- Phân tích được nhiệm vụ, vai trò của các phần tử cấu thành mạch điện như:
nguồn điện, dây dẫn, phụ tải, thiết bị đo lường, đóng cắt;