ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH KIÊN GIANG
TRƯỜNG CAO ĐẲNG KIÊN GIANG
--------------
GIÁO TRÌNH
(Lưu hành nội bộ)
Môn học: MÁY ĐIỆN
NGHỀ: CÔNG NGHỆ KỸ THUẬT
ĐIỆN, ĐIỆN TỬ
TRÌNH ĐỘ CAO ĐẲNG
Ban hành kèm theo Quyết định số: 338/QĐ-CĐKG ngày 31 tháng 08 năm
2022 của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Kiên Giang
Kiên Giang, năm 2022
Th.S Nguyễn Văn Sáng Giáo trình Máy điện
Trang 2/112
Phụ lục 03
QT – KKT– 03/ 03
TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN
Tài liệu này thuộc lọai sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được
phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham
khảo
Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh
doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm
Giáo trình Máy điện Th.S Nguyễn Văn Sáng
LỜI GIỚI THIỆU
Tài liệu giảng dạy Máy điện trang bị cho sinh viên hệ cao đẳng đào tạo theo tín
chỉ, ngành Công nghệ Kỹ thuật Điện, Điện tử, trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ
thuật Kiên Giang làm tài liệu học tập cho học phần Khí cụ điện và Máy điện.
Ngoài ra, tài liệu cũng có thể dùng làm tài liệu tham khảo cho sinh viên các
ngành khác liên quan đến lĩnh vực điện, điện tử.
Trong tài liệu này, trình bày những lý thuyết cơ bản về: cấu tạo; nguyên lý làm
việc; các đặc tính của: Máy biến áp; Máy điện không đồng bộ; Máy điện đồng
bộ; Máy điện một chiều và các Khí cụ điện thông dụng.
Để giúp sinh viên dễ dàng tiếp thu kiến thức môn học, tài liệu đã trình bày nội
dung một cách ngắn gọn, cơ bản. Ở mỗi chương có ví dụ minh họa, câu hỏi và
bài tập để sinh viên có thể hiểu sâu hơn những vấn đề đã học.
Mặc dù đã có nhiều cố gắng trong biên soạn cũng như nhận được nhiều đóng
góp ý kiến của tập thể giảng viên khoa Điện – Điện tử, nhưng chắc cũng khó
tránh khỏi những sai sót không mong muốn. Rất mong nhận được thêm nhiều ý
kiến đóng góp của bạn đọc để cuốn tài liệu này hoàn thiện hơn trong tái bản lần
sau.
Mọi ý kiến đóng góp xin gửi về: Tập thể giảng viên khoa Điện – Điện tử trường
Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Kiên Giang, số 425 Mạc Cửu, P. Vĩnh Thanh, Tp.
Rạch Giá, T. Kiên Giang hoặc qua hộp thư điện tử: diendt@kgtec.edu.vn
Chân thành cảm ơn.
Kiên Giang, ngày …. tháng …. năm ......
Tham gia biên soạn
Chủ biên: ThS. Nguyễn Văn Sáng
Th.S Nguyễn Văn Sáng Giáo trình Máy điện
Trang 4/112
Phụ lục 03
QT – KKT– 03/ 03
MỤC LỤC
LỜI GIỚI THIỆU .................................................................................................. 3
MỤC LỤC ............................................................................................................. 4
Chương 1: KHÁI NIỆM CHUNG VỀ MÁY ĐIỆN ........................................... 10
1.1 ĐỊNH NGHĨA VÀ PHÂN LOẠI .................................................................. 10
1.1.1 Định nghĩa............................................................................................... 10
1.1.2 Phân loại máy điện.................................................................................. 10
1.2 ĐỊNH LUẬT ĐIỆN TỪ CƠ BẢN DÙNG TRONG MÁY ĐIỆN ................ 11
1.2.1 Định luật cảm ứng điện từ ...................................................................... 11
1.2.2 Định luật lực điện từ ............................................................................... 12
1.3 CÁC VẬT LIỆU CHẾ TẠO MÁY ĐIỆN .................................................... 12
1.3.1 Vật liệu dẫn điện ..................................................................................... 12
1.3.2 Vật liệu dẫn từ......................................................................................... 13
1.3.3 Vật liệu cách điện ................................................................................... 13
1.4 PHÁT NÓNG VÀ LÀM MÁT MÁY ĐIỆN ................................................ 14
Chương 2: MÁY BIẾN ÁP ................................................................................. 16
2.1 KHÁI NIỆM CHUNG VỀ MÁY BIẾN ÁP ................................................. 16
2.1.1 Vai trò và công dụng ............................................................................... 16
2.1.2 Định nghĩa............................................................................................... 17
2.2 NGUYÊN LÝ LÀM VIỆC CỦA MÁY BIẾN ÁP ....................................... 17
2.3 CẤU TẠO MÁY BIẾN ÁP........................................................................... 18
2.3.1 Lõi thép MBA ......................................................................................... 18
2.3.2 Dây quấn MBA ....................................................................................... 19
2.3.3 Vỏ MBA ................................................................................................. 20
2.4 CÁC ĐẠI LƯỢNG ĐỊNH MỨC CỦA MBA .............................................. 21
2.5 TÍNH TOÁN MÁY BIẾN ÁP 1 PHA .......................................................... 21
2.6 CÁC LOẠI MBA ĐẶC BIỆT ....................................................................... 24
2.6.1 Giới thiệu chung ..................................................................................... 24
2.6.2 Máy biến áp đo lường ............................................................................. 24
2.7 TỔ NỐI DÂY MBA ...................................................................................... 28
2.7.1 Khái niệm chung ..................................................................................... 28
2.7.2 Tổ nối dây máy biến áp .......................................................................... 29
Chương 3 : MÁY ĐIỆN KHÔNG ĐỒNG BỘ ................................................... 34
Giáo trình Máy điện Th.S Nguyễn Văn Sáng
3.1 ĐẠI CƯƠNG VỀ MÁY ĐIỆN KHÔNG ĐỒNG BỘ .................................. 34
3.1.1 Định nghĩa .............................................................................................. 34
3.1.2 Phân loại ................................................................................................. 35
3.1.3 Các thông số định mức máy điện không đồng bộ .................................. 35
3.2 CẤU TẠO MÁY ĐIỆN KHÔNG ĐỒNG BỘ ............................................. 37
3.2.1 Stator (phần tĩnh) .................................................................................... 37
3.2.2 Rotor (phần quay) ................................................................................... 38
3.3 NGUYÊN LÝ HOẠT ĐỘNG MÁY ĐIỆN KHÔNG ĐỒNG BỘ ............... 39
3.3.1 Sự hình thành từ trường quay 3 pha ....................................................... 39
3.3.2 Nguyên lý hoạt động của động cơ 3 pha ................................................ 41
3.4 DÂY QUẤN MÁY ĐIỆN BA PHA MỘT LỚP .......................................... 41
3.4.1 Tổng quan ............................................................................................... 41
3.4.2 Phân loại ................................................................................................. 41
3.5 TRÌNH TỰ XÂY DỰNG SƠ ĐỒ DÂY QUẤN 1 LỚP q NGUYÊN .......... 43
3.6 TRÌNH TỰ XÂY DỰNG SƠ ĐỒ DÂY QUẤN 2 LỚP q NGUYÊN .......... 50
3.7 PHƯƠNG PHÁP ĐẤU MẠCH NHÁNH SONG SONG ............................ 51
3.7.1 Khái quát ................................................................................................ 51
3.7.2 Trình tự xác định sơ đồ đấu mạch nhánh song song .............................. 52
3.8 ĐỘNG CƠ 3 PHA 2 CẤP TỐC ĐỘ ............................................................. 53
3.9 MỞ MÁY VÀ ĐIỀU CHỈNH TỐC ĐỘ ĐỘNG CƠ KĐB .......................... 55
3.9.1 Các phương pháp mở máy ...................................................................... 56
3.9.2 Điều chỉnh tốc độ động cơ...................................................................... 60
3.10 MÁY ĐIỆN KHÔNG ĐỒNG BỘ 1 PHA .................................................. 68
3.10.1 Cấu tạo .................................................................................................. 68
3.10.2 Nguyên lý hoạt động ............................................................................ 69
3.11 PHƯƠNG PHÁP MỞ MÁY ĐỘNG CƠ ĐIỆN MỘT PHA ...................... 71
3.11.1 Các phương pháp mở máy .................................................................... 71
3.11.2 Phạm vi ứng dụng ................................................................................. 72
3.12 DÂY QUẤN MÁY ĐIỆN KHÔNG ĐỒNG BỘ MỘT PHA ..................... 72
3.13.1 Tổng quan ............................................................................................. 72
3.11.2 Trình tự xây dựng sơ đồ dây quấn. ....................................................... 73
3.13.3 Dây quấn SIN ....................................................................................... 76