TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÀ RỊA VŨNG TÀU
NGHIỆP VỤ
NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
CHỦ BIÊN
ThS ĐỖ THỊ BÍCH HỒNG
GIÁO TRÌNH NỘI BỘ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÀ RỊA VŨNG TÀU
NGHIỆP VỤ
NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
CHỦ BIÊN
ThS ĐỖ THỊ BÍCH HỒNG
GIÁO TRÌNH NỘI BỘ
3
LỜI NÓI ĐẦU
Nghiệp vụ Ngân hàng thương mại là môn học chuyên ngành của sinh viên chuyên
ngành tài chính ngân hàng và là môn học bổ trợ cho các sinh viên ngành kế toán, quản trị
kinh doanh có mong muốn làm việc tại các ngân hàng thương mại cổ phần.
Nhằm đáp ứng nhu cầu về giáo trình giảng dạy học tập và nghiên cứu của các sinh
viên Khoa Kinh Tế - Luật - Logistics trường Đại học Bà Rịa Vũng Tàu, tác giả đã biên soạn
nên cuốn giáo trình “Nghiệp vụ Ngân hàng thương mại”.
Trong cuốn giáo trình này, tác giả đã hệ thống hóa những vấn đề cơ bản của chương
trình học môn Nghiệp vụ ngân hàng thương mại cho sinh viên. Nội dung của giáo trình cập
nhật những kiến thức mới liên quan đến Luật các tổ chức tín dụng đã được ban hành và sửa
đổi cũng như các văn bản của ngân hàng Nhà nước.
Ngoài ra, tác giả cũng đã nghiên cứu và đưa vào giáo trình những nhân tố ảnh hưởng,
các giải pháp cơ bản, một số thông lệ quốc tế về nghiệp vụ của các ngân hàng thương mại
trên thế giới trong thời đại hội nhập kinh tế quốc tế và thời đại công nghệ 4.0 đang phát triển
mạnh mẽ.
Để viết nên cuốn giáo trình “Nghiệp vụ Ngân hàng thương mại” này, tác giả đã tham
khảo các giáo trình về Nghiệp vụ Ngân hàng thương mại của các trường đại học nổi tiếng
khác trong khối ngành kinh tế tài chính ngân hàng trong và ngoài nước.
Trên cơ sở tiếp thu, thừa kế những kiến thức ngân hàng thương mại cũng như kinh
nghiệp giảng dạy qua nhiều năm, cuốn sách này đã trình bày những vấn đề đi từ đơn giản
đến phức tạp nhằm hệ thống những vấn đề trong lĩnh vực tài chính tiền tệ, ngân hàng Nhà
nước, ngân hàng thương mại bao gồm các nghiệp vụ huy động vốn, cho vay vốn, cấp tín
dụng, chiết khấu giấy tờ có giá, thanh toán vốn giữa các ngân hàng, thanh toán quốc tế, các
chứng từ liên quan trong thanh toán quốc tế, các nghiệp vụ liên quan kinh doanh ngoại tệ và
đầu tư tài chính.
Nghiệp vụ Ngân hàng thương mại luôn là lĩnh vực thường xuyên đổi mới do ứng
dụng công nghê ngày càng nhiều và rất phức tạp do đảm bảo an toàn cho tài khoản và thông
tin bảo mật của khách hàng, nên dù tác giả đã rất cố gắng nhưng chắc chắn cuốn giáo trình
không trách khỏi những khiếm khuyết, tác giả mong nhận được sự đóng góp chân thành từ
các bạn đọc, quý thầy cô và các bạn sinh viên để lần sau sẽ hoàn thiện hơn.
Xin chân thành cảm ơn. Tác giả giáo trình nội bộ
Thạc sỹ Đỗ Thị Bích Hồng
4
MỤC LỤC
LỜI NÓI ĐẦU ..................................................................................................................................... 3
MỤC LỤC ........................................................................................................................................... 4
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT ................................................................................................... 12
CHƯƠNG I. TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI ....................... 14
1.1. CÁC VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI .................................................. 14
1.1.1. Định nghĩa ngân hàng thương mại ....................................................................................... 14
1.1.2. Chức năng ngân hàng thương mại ....................................................................................... 15
1.1.2.1. Chức năng trung gian tín dụng ..................................................................................... 15
1.1.2.2. Chức năng trung gian thanh toán: ................................................................................. 16
1.1.2.3. Chức năng tạo tiền ........................................................................................................ 16
1.2. PHÂN LOẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI ........................................................................... 17
1.2.1. Dựa vào hình thức sở hữu .................................................................................................... 17
1.2.2. Dựa vào chiến lược .............................................................................................................. 18
1.2.3. Dựa vào quan hệ tổ chức ..................................................................................................... 18
1.3. CƠ CẤU TỔ CHỨC CỦA MỘT NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI ........................................... 18
1.4. CÁC HOẠT ĐỘNG CHỦ YẾU CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI ................................... 18
1.4.1. Hoạt động huy động vốn ...................................................................................................... 18
1.4.2. Hoạt động tín dụng .............................................................................................................. 19
1.4.3. Hoạt động thanh toán và ngân quỹ ...................................................................................... 19
1.4.4. Các hoạt động khác .............................................................................................................. 19
1.5. PHÂN LOẠI CÁC NGHIỆP VỤ NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI ........................................... 19
1.6. QUẢN LÝ VÀ SỬ DỤNG VỐN CỦA NGÂN HÀNG ......................................................... 20
1.6.1. Nguồn vốn của ngân hàng: .............................................................................................. 20
1.6.2. Nguồn vốn huy động: ...................................................................................................... 20
1.6.3. Quản lý vốn kinh doanh của ngân hàng thương mại ....................................................... 21
1.7. THU NHẬP CỦA NGÂN HÀNG .......................................................................................... 21
1.8. CHI PHÍ CỦA NGÂN HÀNG................................................................................................ 22
1.9. LỢI NHUẬN CỦA NGÂN HÀNG ........................................................................................ 22
1.10. ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA NGÂN HÀNG ............... 22
CÂU HỎI THẢO LUẬN CHƯƠNG I .............................................................................................. 23
CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM ÔN TẬP CHƯƠNG I .......................................................................... 23
5
HOẠT ĐỘNG LÀM VIỆC NHÓM CHƯƠNG I .............................................................................. 26
BÀI ĐỌC THAM KHẢO CHƯƠNG I ............................................................................................. 27
CHƯƠNG II. NGHIỆP VỤ HUY ĐỘNG VỐN ............................................................................... 29
2.1. HOẠT ĐỘNG HUY ĐỘNG VỐN CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI ............................... 29
2.1.1. Khái niệm ............................................................................................................................. 29
2.1.2. Vai trò của hoạt động huy động vốn .................................................................................... 29
2.2. TẦM QUAN TRỌNG CỦA NGHIỆP VỤ HUY ĐỘNG VỐN ................................................ 30
2.3. CÁC NGHIỆP VỤ HUY ĐỘNG VỐN CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI ........................ 31
2.3.1. Huy động vốn từ tài khoản tiền gửi thanh toán ................................................................... 31
2.3.2. Huy động vốn từ tài khoản tiền gửi tiết kiệm ...................................................................... 33
2.3.3. Huy động vốn từ phát hành giấy tờ có giá ........................................................................... 35
2.3.4. Huy động vốn từ vay ngân hàng Nhà Nước hoặc tổ chức tín dụng khác ............................ 36
2.4. CÁC GIẢI PHÁP TĂNG VỐN CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI .................................... 36
2.4.1. Pháp triển đa dạng hóa sản phẩm ......................................................................................... 36
2.4.2. Tối đa hóa sự tiện lợi cho khách hàng ................................................................................. 36
2.4.3. Nâng cao trình độ tư vấn và khả năng bán hàng của nhân viên........................................... 37
2.4.4. Xây dựng hình ảnh và thương hiệu ngân hàng và khuyến mại thu hút tiền gửi .................. 37
CÂU HỎI THẢO LUẬN CHƯƠNG II ............................................................................................. 37
CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM ÔN TẬP CHƯƠNG II ......................................................................... 37
BÀI TẬP ỨNG DỤNG TẠI LỚP CHƯƠNG II ............................................................................... 40
BÀI TẬP ỨNG DỤNG VỀ NHÀ CHƯƠNG II ................................................................................ 41
HOẠT ĐỘNG LÀM VIỆC NHÓM CHƯƠNG II ............................................................................ 43
BÀI ĐỌC THAM KHẢO CHƯƠNG II ............................................................................................ 43
CHƯƠNG III. NGHIỆP VỤ CHO VAY KHÁCH HÀNG DOANH NGHIỆP ................................ 45
3.1. CÁC VẤN ĐỀ CHUNG VỀ CHO VAY DOANH NHGIỆP .................................................... 45
3.1.1. Các khái niệm về cho vay ................................................................................................ 45
3.1.2. Nguyên tắc vay vốn ......................................................................................................... 45
3.1.3. Điều kiện vay ................................................................................................................... 46
3.1.4. Hồ sơ vay vốn .................................................................................................................. 47
3.1.5. Thẩm định và quyết định cho vay ................................................................................... 47
3.1.6. Hợp đồng tín dụng ........................................................................................................... 47
3.1.7. Giới hạn cho vay .............................................................................................................. 48
3.1.8. Hạn chế cho vay .............................................................................................................. 49
3.1.9. Những trường hợp không cho vay ................................................................................... 49
3.2. CHO VAY NGẮN HẠN ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP ......................................................... 49