HOẠ SĨ NGUYỄN BÍCH (1925 -
2011)
Sinh trưởng trong một gia đình
tiểu tư sản viên chức sau khi
học đến Tú tài phần thứ nhất,
Nguyễn Bích thôi học và tham
gia Cách mạng tháng Tám hoạt
động trong các tổ chức thanh
niên tự vệ thành Hà Nội, ông
làm công tác huấn luyện quân
sự và tự vệ, một thời gian ngắn
làm công tác an ninh ở Hải
Dương chống bọn phản động .
Từ ngày toàn qu
ốc kháng chiến
19/12/1946 ông
ở lại chiến đấu bảo vệ Thủ Đô đến đầu năm 1947 rút ra
cùng trung đoàn bảo vệ Thủ Đô lên chiến khu Việt Bắc tham gia thanh
niên tuyên truyền xung phong (tháng 2 đến 4/1947) rồi nhập ngũ, làm
cán bộ xưởng Quân giới Tỉnh đội bộ dân quân Tuyên Quang (5/1947
đến 1/1948) sau đó ông làm cán bộ của Ban Chính trị Tỉnh đội bộ dân
quân Tuyên Quang, làm họa sĩ vẽ tranh tuyên truyền và báo cho Tỉnh
đội Tuyên Quang (từ 1/1948 đến 9/1949) và được kết nạp vào Đảng
Tranh cổ động của hoạ sĩ Nguyễn
Bích
Lao động Việt Nam tháng 6/1948 và chính th
ức tháng 1/1949. Từ tháng
9/1949 đến tháng 8/1950 ông được điều động về làm họa sĩ Báo quân
du kích thuộc Cục Dân quân. Từ tháng 9/1950 ông chuyển công tác về
Cục Tuyên huấn Tổng cục Chính trị làm ở báo Vệ Quốc quân sau này
là Báo Quân đội Nhân dân. Ông vẽ nhiều minh hoạ, biếm hoạ, trình b
ầy
báo, vẽ tranh địch vận có kèm tiếng Pháp, Đức, ả Rập… tham gia vẽ
tiền cho Ngân hàng Nhà nước Việt Nam. Trong thời gian này ông đã
tham gia các chiến dịch lớn như : Chiến dịch Biên giới, Cao - Bắc -
Lạng, Trung du, Hoàng Hoa Thám, Hà Nam Ninh, Hoà Bình, Tây Bắc,
Thượng Lào, Điện Biên Phủ…Thời gian này, ông còn là họa sĩ phụ
trách bộ phận in đá, nhiều tranh của họa sĩ Nguyễn Bích được in trên
báo. Vào giữa đợt công kích giai đoạn 2, họa sĩ Nguyễn Bích và họa sĩ
Mai Văn Hiến được giao nhiệm vụ sáng tác Huy hiệu Điện Biên Ph
ủ để
làm quà của Bác Hồ tặng tất cả các chiến sĩ tham gia chiến dịch Điện
Biên Phủ. Hai họa sĩ đã trao đổi và vẽ nhiều phác thảo, cuối cùng h
ọa sĩ
Nguyễn Bích thể hiện thành bản chính và được cấp trên chấp nhận.
Huy hiệu đã được làm tại Trung Quốc. Cuối chiến dịch hai họa sĩ đã
được gọi về căn cứ ATK để làm triển lãm mừng chiến thắng, họa sĩ
Mai Văn Hiến phóng to huy hiệu này đặt ở gian trưng bày chính mang
tên Chiến thắng. họa sĩ Nguyễn Bích đã sáng tác bức tranh cổ động
Chiến dịch Điện Biên Phủ vĩ đại đã toàn thắng được in và phát hành
rộng rãi.
Hoà bình lập lại ở Miền Bắc họa sĩ Nguyễn Bích theo đoàn quân chiến
thắng trở về tiếp quản Thủ Đô, ông công tác tại Báo Quân đội Nhân
dân, phòng Tuyên truyền, phòng Văn nghệ Cục tuyên huấn Tổng cục
chính trị và được phong quân hàm Thượng uý. Năm 1957 H
ội Mỹ thuật
Việt Nam được thành lập, họa sĩ Nguyễn Bích là một trong 123 hội
viên đầu tiên dự đại hội thành lập Hội. Tháng 9/1958 ông được biệt
phái sang công tác ở Báo Văn học đến tháng 10/1960 ông chuyển
ngành làm họa sĩ cho báo Văn học sau đó là Báo nghệ của Hội Nh
Việt Nam. Từ tháng 11 năm 1970 ông chuyển về công tác tại Hội Mỹ
thuật Việt Nam đảm nhận chức vụ Chánh Văn phòng cho đến năm
1980 và nghỉ hưu 1987.
Với vốn sống của người chiến sĩ trong cuộc kháng chiến chống pháp,
sau ngày hoà bình lập lại và trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ cứu
nước cùng với công việc được giao, họa sĩ Nguyễn Bích đã sáng tác
nhiều tác phẩm xuất sắc về đề tài lực lượng vũ trang và chiến tranh
Cách mạng, thể hiện hình tượng người chiến sĩ vệ quốc qua các tác
phẩm như: Qua đèo - lụa (60x90cm) -1957 tác phẩm này được tặng
Giải Ba triển lãm Mỹ thuật 1957, Rừng Việt Bắc- Lụa (69x90cm) -
1960 được tặng Giải thưởng triển lãm Mỹ thuật toàn quốc 1960, Mở
đường - lụa (60x90cm) - 1963 và nhiều tác phẩm khác.
Trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ cứu nước, cùng với Hội hoạ, họa
sĩ Nguyễn Bích là một họa sĩ nổi tiếng với các tranh biếm hoạ, minh
hoạ, đặc biệt là minh họa cho thiếu nhi. Chúng ta đều còn nhớ mãi tập
tranh truyện lịch sử Sát thát với 103 tranh được phát hành năm 1971 và
tái bản nhiều lần bởi sự sáng tạo trong phong cách tranh truyện mang
dấu ấn Nguyễn Bích và có thể coi đây là một trong những bộ tranh lịch
sử với nét và mảng đen trắng đẹp nhất. Cuốn tranh truyện này đã được
tặng Huy chương Bạc tại triển lãm nghệ thuật IBA (Drsden - Đức).
Truyện tranh Cây khế đã được tái bản với chín lần. Nghệ thuật đồ họa
với lối vẽ “đơn tuyến bình đồ “ với hai màu đen trắng mà các nhân vật
trong tranh của ông hết sức sinh động, đã ảnh hư
ởng tới nhiều họa sĩ vẽ
tranh minh họa sau này với đề tài lịch sử. Họa sĩ Đỗ Phấn đã vi
ết: “ Với
một thể loại hoàn toàn mới chưa từng có trong lịch sử mỹ thuật Việt
Nam, họa sĩ Nguyễn Bích đã vạch ra một lối đi riêng biệt khác hẳn
những gì đã có trước đây trên thế giới. Câu chuyện tướng sĩ nhà Trần
thích lên cánh tay hai chữ Sát Thát để thể hiện quyết tâm chống giặc đã
được họa sĩ kể lại bằng những nét vẽ hồn nhiên trong sáng biểu cảm
đến không ngờ, không những trẻ con mà cả những người lớn hoàn toàn
bị thuyết phục. Ông đã dùng những kiến thức tự học của mình để sáng
tạo ra một lối vẽ ngộ nghĩnh, dí dỏm, duyên dáng mà không ít những
họa sĩ được đào tạo bài bản phải thèm thuồng. Những hình vẽ của ông
vì thế có thể dễ dàng đi qua con đường ngắn nhất đến với bạn đọc là
thiếu nhi. Hình như cái đích của ông cho đến tận bây giờ vẫn ch
ưa có ai
vượt qua nổi. ”
Sau ngày thống nhất đất nước, đặc biệt là những năm sau ngày họa sĩ
được nghỉ hưu, họa sĩ Nguyễn Bích tập trung sáng tác tranh với chất
liệu lụa mà chủ yếu là chân dung và tĩnh vật. Hàng trăm bức chân dung
chất liệu lụa đẹp, kỹ càng về thủ pháp, kết hợp giữa mảng màu mờ ảo
và nét tinh tế, các chi tiết được chắt lọc, cô đọng đã được ông sáng tác
hiện có mặt ở một số bộ sưu tập cá nhân trong nước và nước ngoài
cũng như trong bộ sưu tập của gia đình ông. Với tranh lụa của thời kỳ
này họa sĩ Nguyễn Bích đã có bức chân dung được tặng Giải C năm
1997, Giải tặng thưởng 1998 tại triển lãm Mỹ thuật khu vực I- Hà Nội
và giải nhì của Uỷ ban toàn quốc Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ
thuật Việt Nam 1996.
Trong mỗi chúng ta đều giữ lại được ấn tư
ợng đẹp đẽ về họa sĩ Nguyễn
Bích lúc sinh thời, đó là một con người có vóc dáng khoẻ khoắn nhưng
tính tình hết sức điềm đạm, nói năng nhỏ nhẹ, làm việc tận tình, chu
đáo, thu phục được lòng người, được anh chị em trong cơ quan và các
hội viên yêu mến, quý trọng.
Trong quá trình công tác, họa sĩ Nguyễn Bích đã được Đảng và Nhà
nước được thưởng Huân chương kháng chiến chống Mỹ Hạng Nhất,
Huân chương Chiến công Hạng Ba, Huân chương Chiến thắng Hạng
Ba, Huân chương Chiến sĩ vẻ vang, Huy chương vì sự nghiệp Văn học
nghệ thuật Việt Nam, Huy chương vì sự nghiệp Mỹ thuật Việt Nam,
Huy hiệu 60 năm tuổi Đảng…
Họa sĩ Nguyễn Bích sinh ngày 26 tháng 3 năm 1925 tại Nhà thương
phố Hàng Đồng - Hà Nội, nguyên quán xã Cổ Định, huyện Nông C
ống,
tỉnh Thanh Hoá. Mất ngày 20 tháng 2 năm 2011 tại Hà Nội. Là m
ột họa
sĩ tự học, họa sĩ Nguyễn Bích đã không ngừng học hỏi, rèn luy
ện để trở
thành một họa sĩ chuyên nghiệp sáng tác trên lĩnh vực Hội họa và Đồ
họa với nhiều tác phẩm xuất sắc ghi dấu ấn riêng trong nghệ thuật tạo
hình Việt Nam hiện đại.