Hướng dẫn kỹ thuật nuôi cá đĩa – phần 1
- Là những loài cá có bề ngoài khác biệt thuộc chi Symphysodon, họ Cichlidae, cá
dĩa được nhiều người nuôi cá xem như là loài cá nước ngọt tuyệt vời nhất. Vốn
được ca tụng là “Vua của hồ cá”, có một bí ẩn bao trùm lên vẻ bề ngoài xinh đẹp
và hành vi thú vị của chúng. Nhiều người nuôi cá kinh nghiệm khi đề cập về cá dĩa
thường hay than phiền rằng chúng rất khó nuôi, thậm chí sinh sản còn khó
hơn,chúng đòi hỏi những điều kiện nuôi dưỡng đặc biệt và hoàn toàn không đáng
để cố gắng. Thay vì tìm hiểu kỹ hơn, họ phê phán cá dĩa thậm chí ở điểm rằng
chúng là cichlid. Bởi vì những phê bình kiểu này, người chuẩn bị nuôi cá dĩa phải
hết sức “rắn mặt” và giỏi đối đáp.
- Khi bạn quyết định nuôi cá dĩa, nhiều người sẽ chọc ghẹo… và nghi ngờ sự sáng
suốt của bạn. Họ sẽ cho là bạn ngốc nghếch và có xu hướng tự hành xác. Họ cũng
tự cho mình quyền đặt những câu hỏi tọc mạch về chi phí nuôi cá của bạn, đồn
đoán rằng bạn phải cầm cố tài sản hay cho con cái đi ở đợ để có tiền chơi cá. Khi
tất cả những điều đó không có tác dụng, bạn vẫn cứ nuôi cá dĩa và nuôi một cách
thành công, họ sẽ nói đùa rằng bạn có những con cá thịt tuyệt vời vì kích thước của
một con cá dĩa trưởng thành vừa khít với kích thước và hình dạng của cái chảo.
- Thật không may là có những hình ảnh… hình ảnh mang tính lịch sử… về những
phụ nữ Amazon ngực trần với khuôn mặt được sơn phết đang nhai cá dĩa xanh một
cách rất thỏa mãn. Màu sắc của chúng quá đẹp để đem ra ăn thịt vì thế tôi cho rằng
những hình ảnh này được trưng bày chỉ vì nhiếp ảnh gia muốn gây sốc mà thôi. Dĩ
nhiên, tôi chỉ đoán vậy và việc này cũng có thể xảy ra thật… nhiếp ảnh gia có lẽ đã
chụp ảnh những phụ nữ Amazon ngực trần khi họ đang đưa con cá dĩa xanh lên
miệng. Nhưng để tâm hồn bạn được thanh thản, xin đừng bàn sâu về vấn đề này
làm gì.
- Đừng để ý đến những người rắc rối đó làm gì. Bạn có thể làm được. Bạn có thể
nuôi cá dĩa và lai tạo chúng mà không tốn quá nhiều chi phí. Bạn chỉ cần trang bị
một số kiến thức và lưu ý đến những nhu cầu cơ bản của cá là sẽ ổn.Tôi sẽ không
làm bạn chán về những chi tiết liên quan đến kinh nghiệm nuôi cá dĩa trước đây
của mình. Tôi rất bướng bỉnh và không chịu đọc các hướng dẫn, tôi nghĩ rằng mình
đã biết hết và mọi thứ sẽ ổn thôi. Nhưng khi đã lớn tuổi và thậm chí đọc chữ cỡ
nhỏ rất khó khăn, tôi phát hiện ra rằng cần phải đọc càng nhiều càng tốt trước khi
bắt tay làm điều gì đó ngay cả khi bạn nghĩ rằng bạn đã biết hết mọi thứ. Đó là một
nghịch lý.
- Bỏ công đọc về vấn đề mình đang quan tâm là điều cho thấy rằng bạn không phải
là người mới chơi cá, và có nhiều khả năng cho thấy bạn sẽ thành công bằng kiến
thức thay vì phó thác cho sự may rủi. Chỉ có một chút khác biệt giữa nuôi cá dĩa
với những loài cá Nam Mỹ khác. Nếu bạn đã từng nuôi cá tai tượng Phi, cá ông
tiên hay cá nheo và áp dụng những nguyên lý cơ bản, bạn sẽ không gặp nhiều rắc
rối khi nuôi cá dĩa.Nói ngoài lề như vậy là quá đủ, bây giờ chúng ta đi vào vấn đề
chính.Cá dĩa thực sự là cá nhiệt đới, chúng cư ngụ trong những dòng nước ấm áp ở
vùng xích đạo Nam Mỹ.
- Điều này có nghĩa là chúng ưu nước ấm. Một số người cố nuôi cá dĩa ở nhiệt độ
khoảng 26°C, có lẽ để dung hòa với cây thủy sinh hay những loài cá khác trong hồ
và có thể đạt kết quả tốt trong một thời gian ngắn. Nhưng nhiệt độ thấp sớm muộn
sẽ làm cá dĩa bị căng thẳng và đổ bệnh, đặc biệt là bệnh nhiễm khuẩn đường ruột
hay Hexamita. Tầm nhiệt độ thích hợp nhất cho cá dĩa là 28°-30° C, nhiệt độ
khoảng 32° C rất thích hợp khi thả cá vào hồ mới. Nhiệt độ cao hơn nữa sẽ có hại
cho cá và nên duy trì nhiệt độ 31-32° C cho đến khi nào cá hoàn toàn quen với hồ.
- Nhiệt độ như vậy cũng thích hợp khi điều trị cá trong một số trường hợp, chẳng
hạn khi cá bị nhiễm khuẩn Hexamita, để làm tăng thể trạng cá và công dụng của
thuốc. Tôi sử dụng đầu nhiệt 150W cho hồ 110 lít. Với hồ nhỏ hơn, 75 lít, tôi sử
dụng đầu nhiệt 100W.Trước khi đem cá về nhà, bạn phải chuẩn bị hồ và khởi động
xong hệ thống lọc. Đừng dại dột khi nghĩ rằng nên mua cá trước rồi chuẩn bị hồ
sau cũng được. Làm như vậy thường thu được kết quả xấu hơn là thành công. Sử
dụng loại máy lọc nào không quan trọng nếu nó không tạo ra dòng chảy quá mạnh.
Hầu hết người nuôi cá dĩa đều hài lòng với một bộ lọc khí lớn trong hồ có kích
thước cỡ 110 lít với mật độ nuôi nhỏ.
- Với hồ lớn và mật độ nuôi cao, có thể cân nhắc sử dụng bộ lọc mạnh hơn. Nếu
bạn bắt đầu nuôi cá con thì chỉ cần sử dụng một bộ lọc khí cũ là đủ. Nếu bạn không
thể chờ để khởi động bộ lọc khí một cách tự nhiên, hãy sử dụng loại dung dịch có
chứa vi khuẩn. Chúng hoạt động rất tốt và loại trừ khả năng lây bệnh so với việc sử
dụng bộ lọc khí cũ. Tỷ lệ nuôi 6 con cá dĩa nhỏ (5-7.5 cm) trong một hồ 75 hay
110 lít là lý tưởng, hồ sau thích hợp hơn trong trường hợp nuôi cá lâu dài. Trong
khi chúng ta thường được khuyên nên bắt đầu với 6 con cá dĩa, tôi cho rằng nên
nuôi tối thiểu 3 con. Nuôi hai con thường xảy ra cắn lộn và sự hiện diện của con
thứ 3 làm sẽ làm cá bớt hung dữ. Xung đột ở cá con thường hiếm khi nghiêm
trọng.
- Cách tốt nhất là bắt đầu bằng 6 con rồi tách dần những con yếu hơn ra nuôi riêng.
Cách này dẫn đến kết quả là chỉ còn hai con, và thường là một cặp cá rất đẹp mà
chúng sẽ bắt đầu sinh sản rất sớm. Chúng ta thường được khuyên rằng để hồ trống
là cách nuôi cá dĩa tốt nhất. Tôi từng nuôi cá dĩa trong nhiều loại hồ khác nhau, từ
hồ thủy sinh với những loài cá tương thích cho đến hồ “trống” như lời khuyên của
những nhà lai tạo khác. Hồ cá dĩa của tôi, dù nuôi cá giống hay cá con, luôn được
bố trí một lớp sỏi rất mỏng ở dưới đáy. Lớp sỏi mỏng giúp lắng đọng chất cặn bã
mà làm vệ sinh cũng rất dễ. Cá cũng thích nền sỏi vì chúng thường sục vào đó để
tìm kiếm thức ăn. Mặc dù cá dĩa nuôi trong hồ trống cũng tốt nhưng tôi lại thích bố
trí nền sỏi. Nếu bạn chọn nền trống, hãy sơn hay dán kín mặt đáy vì cá sẽ cảm thấy
lo lắng khi chúng nhìn xuyên qua mặt đáy, và như vậy chúng sẽ luôn nhút nhát.
Bên cạnh việc bố trí nền sỏi, tôi thích thả thêm gỗ lũa (trang điểm thêm một ít Java
fern), thực vật nổi như water sprite và water wisteria (cả hai rất thích hợp đối với
nước nuôi cá dĩa) và chậu trồng cây đổ đầy sỏi để trồng những cây thủy sinh khác.
Một bộ đèn huỳnh quang với một bóng ánh sáng nóng và một bóng ánh sáng lạnh
sẽ cung cấp đầy đủ ánh sáng cho cây. Cá dĩa hay giật mình khi đang tối mà đèn bật
sáng bất thình lình; bằng không, chúng không hề dị ứng với ánh sáng. Liên quan
đến điều này, thực vật nổi sẽ làm tán xạ ánh sáng một cách tương đối trước khi
chiếu đến cá dĩa.
Cá đĩa hoang dã Symphysodon discus xuất xứ từ Brazil này được gọi là “cá dĩa nâu
Heckel”.
- Với hồ cách ly hay điều trị, tôi không trải sỏi hay bỏ bất cứ vật dụng nào cả. Nếu
đây là lần đầu tiên bạn nuôi cá dĩa, hồ nuôi nên bố trí theo kiểu hồ cách ly. Trường
hợp này, hồ nuôi nên để trống ngoại trừ máy lọc, đầu nhiệt và đèn. Lý do của việc
sắp xếp gọn nhẹ như thế này bởi vì bạn cần phải quan sát cá dĩa thật kỹ ngay cả khi
chúng tìm cách lẩn tránh, tốt nhất là bạn luôn có thể quan sát chúng một cách thật
rõ ràng. Nếu bạn phải điều trị cho cá thì cây thủy sinh, nền sỏi và những đồ trang
trí khác sẽ không thích hợp. Bạn cũng cần để cá thích nghi với môi trường sau khi
đảm rằng chúng hoàn toàn mạnh khỏe. Quá trình cách ly nên kéo dài không dưới
30 ngày. Nếu bạn thả cá dĩa vào một hồ có sẵn, hãy cách ly cá mới – trong hồ cách
ly có kích thước khoảng 38 lít – cho đến khi chắc chắn rằng chúng hoàn toàn khỏe
mạnh.
- Bạn biết gì về nước máy? Tôi thấy rằng nước máy ở hầu hết mọi nơi đều an toàn
đối với cá dĩa mà không cần phải điều chỉnh gì nhiều. Nước máy có thể uống nên
nó không thể giết chết cá dĩa được (tôi biết điều này hơi gượng ép bởi vì ở một số
nơi trên thế giới, tốt nhất bạn không nên uống nước máy!). Bạn phải khử clor và
chloramine (NH2Cl), và có lẽ phải điều chỉnh độ pH một chút, nhưng chừng nào
mà bạn chưa nuôi cá đẻ, độ cứng cũng không quan trọng lắm. Cá dĩa thích hợp
nhất với nước mềm, hơi có tính acid nhưng rất nhiều nhà lai tạo nuôi cá dĩa bột của
họ từ nguồn nước máy địa phương mà chỉ cần khử clor và hạ pH một chút. Điều
quan trọng nhất khi thiết lập một hồ cá, đó là bạn phải tìm hiểu điều kiện nước mà
cá bạn từng sống. Hãy hỏi.
- Cá bạn mua có thể đã quen sống ở nước có độ pH trung hòa. Trong trường hợp
này, bạn nên giữ nguyên độ pH như vậy thay vì giảm xuống còn 6.0 – 6.5, ít ra
cũng trong giai đoạn mới bắt cá về. Luôn thay đổi thành phần hóa học nước từ từ.
Tôi nuôi nhiều cá đĩa ở độ pH rất thấp, đôi khi xuống đến 4.5, nhưng chỉ áp dụng
cho cá giống và cá hoang dã hơn là cá con. Cá con luôn được nuôi ở độ pH 6.5 để
làm giảm khả năng cá phải làm quen với môi trường quá khác biệt khi bán cho
người khác. Có rất nhiều sản phẩm làm giảm độ pH rất tốt từ dung dịch có sẵn
trong chai đến chất liệu lọc bằng than bùn, vì thế tùy bạn lựa chon đâu là cách tốt
nhất đối với mình. Một loại thiết bị mà theo tôi là rất cần thiết đó là máy đo độ pH.
Theo dõi độ pH là điều rất quan trọng nhưng hầu hết các bộ thử đều không có
thang đo đủ thấp cho người nuôi cá dĩa. Độ pH thấp thường có xu hướng tự tăng
cao trong một số trường hợp (do thiếu bộ đệm), bởi vậy chúng ta nên thường
xuyên theo dõi độ pH để điều chỉnh kịp thời.
- Về thức ăn, một lần nữa, bạn nên hỏi xem cá dĩa từng được nuôi bằng loại thức
ăn gì. Nếu đó là loại thức ăn đặc biệt mà cá của bạn đã quen ăn, hãy đảm bảo rằng
bạn có thể kiếm ra loại thức ăn đó. Tất cả cá dĩa của tôi được cho ăn thức ăn tổng
hợp dạng tấm ít nhất một lần mỗi ngày. Chúng cũng được cho ăn tim bò chế biến
tại gia. Có một nghiên cứu gần đây tại Đại học Singapore (được tài trợ bởi trang
trại Gan Discus) cho thấy cá dĩa tăng trưởng tốt nhất trong điều kiện nước thật sạch
và cho ăn tim bò xay nhuyễn mà không trộn thêm bất kỳ chất phụ gia nào.
- Một số người sử dụng những loại thức ăn khác (như tôm, gan, đậu…) nhưng tôi
không thấy chúng có ưu điểm đáng kể nào. Một thành phần tạo ra sự khác biệt
đáng kể ở cá dĩa đó là xanathan, chất tạo màu tự nhiên mạnh hơn nhiều lần so với
bột ớt. Xanathan bao gồm bột bông cúc vàng và những chất màu thực phẩm phổ
biến khác, chẳng hạn như O.S.I. Vivid Color Flakes. Cho cá ăn tim bò mau dơ
nước nhưng cá có bản dày. Nếu bạn cho cá ăn tim bò ngay trước khi thay nước thì
bạn có thể duy trì việc cho cá ăn loại thức ăn này mà nước vẫn sạch. Bên cạnh tim
bò và thức ăn tấm tổng hợp, cá dĩa mạnh khỏe còn có thể ăn nhiều loại thức ăn
khác nhau.
- Tuy nhiên, không nên cho cá ăn các loại trùn chỉ. Trùn chỉ, trùn đen và những
loại thức ăn tươi có nguồn gốc từ nước ngọt rất hợp khẩu vị đối với bất kỳ loài cá
nào nhưng chắc chắn cá sẽ có nguy cơ lây nhiễm một số bệnh đường ruột. Trùng
đỏ đông lạnh là loại thức ăn được nhiều nhà lai tạo ưa chuộng và cá dĩa rất thích
nhưng nguy cơ lây nhiễm bệnh ký sinh khiến tôi phải cân nhắc trước khi cho chúng