Prepared by Phan Ñöùc Duõng, PhD -10-
2.2.3 Ngaønh ngheà keá toaùn vaø caùc toå chöùc aûnh höôûng ñeán moâi tröôøng
keá toaùn
a. Ngaønh ngheà keá toaùn
b. Caùc toå chöùc aûnh höôûng ñeán moâi tröôøng keá toaùn
Uyû ban chuaån möïc keá toaùn taøi chính (Financial Accounting Standards
Board- FASB)
UÛy ban chöùng khoaùn (Securities and Exchange Commission- SEC).
Vieän keá toaùn coâng Hoa Kyø (American Institute of Certified Public
Accountants- AICPA).
Vieän keá toaùn quaûn trò (Institute of Management Accountants - IMA)
Vieän kieåm toaùn noäi boä (Institute of Internal Auditors - IIA)
Hieäp hoäi keá toaùn Hoa Kyø (American Accounting Association- AAA).
2.3 CAÙC NGUYEÂN TAÉC VAØ GIAÛ ÑÒNH ÑÖÔÏC THÖØA NHAÄN
2.3.1 Caùc nguyeân taéc keá toaùn cô baûn
2.3.2 Caùc giaû ñònh ñöôïc thöøa nhaän
2.4 TÌNH HÌNH TAØI CHÍNH (FINANCIAL POSITION)
2.4.1 Khaùi nieäm
Tình hình taøi chính cuûa toå chöùc kinh doanh theå hieän qua taøi saûn vaø nguoàn
hình thaønh taøi saûn cuûa doanh nghieäp taïi moät thôøi ñieåm, theo phöông trình keá toaùn
(Accounting Equation):
ASSETS = LIABILITIES + OWNER’S EQUITY
A = L + O.E
Taøi saûn = Nôï phaûi traû + Voán chuû sôû höõu
(Assets = Liabilities + Owner’s equity).
2.4.2 Caùc nghieäp vuï aûnh höôûng ñeán voán chuû sôû höõu
Coù 4 loaïi nghieäp vuï aûnh höôûng ñeán voán chuû sôû höõu.
2 loaïi nghieäp vuï laøm taêng voán: ñaàu tö voán cuûa chuû sôû höõu, vaø doanh thu
cuûa doanh nghieäp.
Prepared by Phan Ñöùc Duõng, PhD -11-
2 loaïi nghieäp vuï laøm giaûm voán: ruùt voán cuûa chuû sôû höõu, vaø chi phí cuûa
doanh nghieäp.
2.4.3 Caùc baùo caùo taøi chính
Baùo caùo taøi chính toång quaùt ghi nhaän caùc thoâng tin taøi chính lieân quan ñeán
(1) caùc quyeát ñònh ñaàu tö, (2) caùc quyeát ñònh veà tín duïng, vaø (3) caùc quyeát ñònh veà
chính saùch chung. Ñeå ñaït ba muïc tieâu treân, hai loaïi baùo caùo taøi chính ñöôïc söû duïng
roäng raõi.
Baùo caùo lieân quan ñeán moät thôøi ñieåm nhaát ñònh: Baûng caân ñoái keá toaùn
(Balance Sheet) duøng ñeå ghi nhaän taøi saûn, nôï phaûi traû vaø voán chuû sôû höõu vaøo moät
thôøi ñieåm nhaát ñònh.
Baùo caùo lieân quan ñeán moät thôøi kyø nhaát ñònh:
Baùo caùo thu nhaäp (Income Statement), duøng ñeå ghi nhaän caùc khoaûn
doanh thu, chi phí, thu nhaäp hoaëc loã thuaàn.
Baùo caùo löu chuyeån tieàn teä (Statement of Cash Flows) duøng ñeå ghi nhaän
tình hình löu chuyeån tieàn teä thoâng qua caùc hoaït ñoäng kinh doanh, ñaàu tö
vaø taøi chính.
Baùo caùo voán chuû sôû höõu (Statement of owner's equity) phaûn aùnh tình
hình bieán ñoäng voán chuû nhaân trong moät thôøi kyø.
Baùo caùo taøi chính cung caáp nhöõng thoâng tin giuùp ngöôøi söû duïng coù theå choïn
nhöõng quyeát ñònh ñaàu tö, tín duïng vaø nhöõng quyeát ñònh khaùc moät caùch hôïp lyù. Ñeå
thuaän lôïi cho ñoäc giaû khi ñoïc taøi lieäu naøy, taùc giaû giôùi thieäu caùc baùo caùo taøi chính
(Financial statement):
2.4.4 Caùc ñaëc ñieåm chaát löôïng vaø giôùi haïn cuûa baùo caùo taøi chính
a. Caùc ñaët ñieåm chaát löôïng cuûa baùo caùo taøi chính
b. Nhöõng giôùi haïn trong caùc thoâng tin thích hôïp vaø ñaùng tin caäy
Prepared by Phan Ñöùc Duõng, PhD -12-
CHÖÔNG 3
TAØI KHOAÛN VAØ HEÄ THOÁNG KEÁ TOAÙN KEÙP
3.1 TAØI KHOAÛN KEÁ TOAÙN
3.1.1 Khaùi nieäm taøi khoaûn
Taøi khoaûn laø phöông phaùp phaân loaïi caùc ñoái töôïng keá toaùn theo noäi dung
kinh teá. Moãi ñoái töôïng keá toaùn khaùc nhau ñöôïc theo doõi treân moät trang soå rieâng goïi
laø taøi khoaûn. Ví duï: tieàn maët, tieàn gôûi ngaân haøng ñeàu ñöôïc theo doõi rieâng cho töøng
loaïi vaø moãi loaïi laø moät taøi khoaûn.
3.1.2 Keát caáu cuûa taøi khoaûn
3.1.3 Phaân loaïi taøi khoaûn vaø nguyeân taéc ghi cheùp treân taøi khoaûn
Ñeå coù theå ghi cheùp ñöôïc caùc nghieäp vuï kinh teá phaùt sinh thì keá toaùn vieân
phaûi naém vöõng ñöôïc caùc vaán ñeà sau:
Thôøi ñieåm ghi cheùp
Moät nghieäp vuï phaùt sinh thöôøng laø keát quaû cuûa raát nhieàu haønh ñoäng xaûy ra
tröôùc ñoù, vaán ñeà laø phaûi choïn ñöôïc moät hoaït ñoäng naøo ñoù laøm moác thôøi gian ñeå ghi
cheùp. Thoâng thöôøng keá toaùn vieân seõ ghi cheùp khi coù caùc chöùng töø (documents)
chöùng minh söï phaùt sinh cuûa nghieäp vuï.
Trò giaù ñeå ghi cheùp
Moät taøi saûn coù theå ñöôïc ñaùnh giaù raát khaùc nhau bôûi nhöõng ñoái töôïng khaùc
nhau vì nhöõng muïc ñích khaùc nhau, tuy nhieân trò giaù ñeå ghi cheùp nghieäp vuï laø trò
giaù ñöôïc theå hieän treân caùc chöùng töø. Ñoái vôùi nghieäp vuï mua baùn haøng hoùa thì ñoù laø
giaù thoûa thuaän giöõa ñoâi beân vaø noù phaûi ñöôïc ghi nhaän bôûi caû beân mua vaø beân baùn.
Phaân loaïi nghieäp vuï
Trong thöïc teá caùc loaïi nghieäp vuï raát phong phuù neân neáu ghi cheùp ñôn giaûn
nhö ñaõ bieát ôû phaàn tröôùc thì coù theå gaây ra söï nhaàm laãn giöõa caùc nghieäp vuï. Vì vaäy
trong thöïc teá ngöôøi ta phaân chia taøi saûn, nôï phaûi traû, nguoàn voán chuû sôû höõu, doanh
thu, chi phí ra thaønh raát nhieàu khoaûn muïc nhoû vaø goïi ñoù laø nhöõng taøi khoaûn
(account). Söï chi tieát caøng saâu thì nghieäp vuï ñöôïc ghi cheùp seõ caøng chính xaùc.
Prepared by Phan Ñöùc Duõng, PhD -13-
3.2 GHI CHEÙP NGHIEÄP VUÏ - GHI SOÅ KEÙP (DOUBLE – ENTRY)
3.2.1 Khaùi nieäm ghi soå keùp vaø ñònh khoaûn
a. Ghi soå keùp
Ñeå ghi soå keùp veà maët nguyeân taéc laø phaûi ñònh khoaûn caùc nghieäp vuï phaùt sinh
cuï theå:
Xaùc ñònh nghieäp vuï phaùt sinh aûnh höôûng ñeán nhöõng ñoái töôïng keá toaùn
naøo ? (Xaùc ñònh taøi khoaûn lieân quan?)
Bieán ñoäng taêng giaûm cuûa töøng ñoái töôïng (Xaùc ñònh taøi khoaûn ghi nôï vaø
taøi khoaûn ghi coù)
Quy moâ bieán ñoäng cuûa töøng ñoái töôïng (Soá tieàn ghi nôï vaø ghi coù)
b. Ñònh khoaûn keá toaùn
Ñònh khoaûn keá toaùn laø vieäc xaùc ñònh taøi khoaûn ñoái öùng ñeå ghi cheùp moät
nghieäp vuï kinh teá phaùt sinh. Nghóa laø ghi nôï vaøo taøi khoaûn naøo? vaø ghi coù vaøo taøi
khoaûn naøo? Thoâng thöôøng, coù hai loaïi ñònh khoaûn laø ñònh khoaûn ñôn giaûn vaø ñònh
khoaûn phöùc taïp:
3.2.2 Taøi khoaûn toång hôïp vaø taøi khoaûn phaân tích
3.3 ÑOÁI CHIEÁU QUY TRÌNH KEÁ TOAÙN
3.3.1 Thöïc hieän theo quy trình keá toaùn Myõ
3.3.2 Thöïc hieän theo quy trình keá toaùn Vieät Nam
3.4 GIÔÙI THIEÄU HEÄ THOÁNG TAØI KHOAÛN KEÁ TOAÙN DOANH
NGHIEÄP VIEÄT NAM
3.4.1 Noäi dung chuû yeáu cuûa heä thoáng taøi khoaûn keá toaùn doanh nghieäp
3.4.2 Moät soá nhaän xeùt veà heä thoáng taøi khoaûn
Prepared by Phan Ñöùc Duõng, PhD -14-
CHÖÔNG 4
ÑO LÖÔØNG THU NHAÄP KINH DOANH VAØ
CAÙC BUÙT TOAÙN ÑIEÀU CHÆNH
(Business Income and Adjusting Entries)
4.1 ÑO LÖÔØNG THU NHAÄP KINH DOANH
4.1.1 Khaùi nieäm
Thu nhaäp laø thöôùc ño hieäu quaû hoaït ñoäng kinh doanh cuûa doanh nghieäp, laø
hieäu soá giöõa doanh thu vaø chi phí hôïp lyù. Doanh thu thuoäc hoaït ñoäng baùn haøng vaø
cung caáp dòch vuï trong kyø keá toaùn naøo thì chi phí hôïp lyù cuõng lieân quan ñeán hoaït
ñoäng baùn haøng vaø cung caáp dòch vuï vaø phaùt sinh trong kyø vôùi doanh thu. Neáu doanh
thu phaùt sinh trong kyø keá toaùn naøy maø chi phí phaùt sinh trong kyø keá toaùn khaùc thì keá
toaùn ñaõ vi phaïm nguyeân taéc phuø hôïp khi haïch toaùn doanh thu vaø chi phí. Neáu
doanh thu chöa thöïc söï phaùt sinh maø keá toaùn ghi nhaän seõ vi phaïm nguyeân taéc troïng
yeáu. Do ñoù, vieäc xaùc ñònh thu nhaäp phaûi ñöôïc döïa treân nguyeân taéc ghi nhaän doanh
thu vaø chi phí sao cho doanh thu vaø chi phí ñöôïc ghi nhaän khoâng bò vi phaïm caùc
nguyeân taéc vaø chuaån möïc keá toaùn. Nhö vaäy, thu nhaäp laø thöôùc ño hieäu quaû hoaït
ñoäng kinh doanh cuûa doanh nghieäp vaø:
Thu nhaäp ñöôïc xaùc ñònh theo moät quy taéc chung.
Coù theå söû duïng quy taéc chung naøy ñeå so saùnh hieäu quaû hoaït ñoäng
cuûa caùc coâng ty khaùc nhau bôûi vì chuùng ñöôïc xaùc ñònh theo
phöông thöùc gioáng nhau.
4.1.2 Xaùc ñònh thu nhaäp theo kyø keá toaùn
a. Thu nhaäp cuûa doanh nghieäp
Thoâng thöôøng, trong thöïc teá, caùc coâng ty ñeàu coù caùch xaùc ñònh thu nhaäp vaø
kyø keá toaùn khaùc nhau. Tuy nhieân, haàu heát kyø keá toaùn ñöôïc xaùc ñònh theo naêm
döông lòch, nhöng coù moät soá coâng ty xaùc ñònh thôøi ñieåm keát thuùc naêm taøi chính
khoâng vaøo ngaøy 31 thaùng 12 maø theo tính chaát thôøi vuï hoaëc ñaëc ñieåm kinh doanh
rieâng. Ñoàng thôøi, caùc coâng ty cuõng coù theå thieát laäp caùc baùo caùo ngaén nhö: baùo caùo
theo quyù, theo thaùng.
Noäi dung cuûa baùo caùo thu nhaäp laø chi tieát hoùa caùc chæ tieâu cuûa ñaúng thöùc
toång quaùt quaù trình kinh doanh: DOANH THU – CHI PHÍ = LÔÏI NHUAÄN