Prepared by Phan Ñöùc Duõng, PhD -25-
a. Xaùc ñònh chi phí
b. Caùc phöông phaùp xaùc ñònh giaù trò haøng toàn kho döïa treân chi phí
5.2.3 Söï so saùnh söï taùc ñoäng cuûa caùc phöông phaùp xuaát kho
Caùc phöông phaùp xuaát kho hay coøn goïi laø caùc phöông phaùp ñònh giaù haøng
toàn kho nhö : phöông phaùp thöïc teá ñích danh, bình quaân, FIFO vaø LIFO.
Phöông phaùp thöïc teá ñích danh döïa vaøo giaù thöïc teá trong khi ba phöông phaùp
coøn laïi döïa vaøo giaû ñònh veà doøng chi phí. Chuùng ta haõy so saùnh hieäu quaû cuûa boán
phöông phaùp döïa theo lôïi nhuaän thuaàn trong vieäc söû duïng chung döõ lieäu ñaõ cho vaø
giaû ñònh raèng doanh thu thaùng 6 laø $500. Ta coù 4 phöông phaùp:
- Phöông phaùp thöïc teá ñích danh (Specific Identification – SI)
- Phöông phaùp bình quaân gia quyeàn (Weighted Average – WA)
- Phöông phaùp nhaäp tröôùc, xuaát tröôùc (FIFO)
- Phöông phaùp nhaäp sau, xuaát tröôùc (LIFO)
Ñaùnh giaù haøng toàn kho theo phöông phaùp öôùc tính: Trong thöïc teá, ñoâi khi
vieäc ñaùnh giaù giaù trò cuûa haøng toàn kho cuoái kyø laø caàn thieát vaø ñaùng xem xeùt. Thoâng
thöôøng nhöõng phöông phaùp thöôøng ñöôïc söû duïng cho vieäc ñaùnh giaù giaù trò haøng toàn
kho ñoù laø phöông phaùp tính theo giaù baùn leû vaø phöông phaùp tính theo laõi goäp.
a. Öôùc tính haøng toàn kho theo phöông phaùp tính theo giaù baùn leÛ
b. Öôùc tính haøng toàn kho theo phöông phaùp tính theo laõi goäp
5.2.4 Ñaùnh giaù haøng toàn kho
Haøng toàn kho (Inventories) laø toaøn boä soá haøng maø doanh nghieäp mua veà vaø
döï tröõ ñeå baùn bao goàm caû haøng mua ñang ñi ñöôøng (In Transit), haøng ñang göûi baùn
(Goods on Consignment), haøng hoùa cuõ, hö hoûng coù theå baùn ñöôïc. Vieäc ñaùnh giaù
haøng toàn kho coù theå thöïc hieän moät trong caùc phöông phaùp sau:
Ñaùnh giaù haøng toàn kho theo giaù voán (Pricing the Inventory at cost)
Ñaùnh giaù haøng toàn kho theo möùc giaù thaáp hôn giöõa giaù voán vaø giaù thò
tröôøng
Ñaùnh giaù haøng toàn kho theo phöông phaùp öôùc tính
Prepared by Phan Ñöùc Duõng, PhD -26-
5.2.5 Caùc nguyeân taéc caên baûn lieân quan ñeán vieäc tính giaù
5.3 KEÁ TOAÙN TIEÀN LÖÔNG VAØ CAÙC KHOAÛN TÍNH THEO LÖÔNG
Chi phí phaùt sinh chuû yeáu cuûa caùc coâng ty laø chi phí tieàn löông vaø caùc khoaûn
trích theo tieàn löông. Trong moät vaøi doanh nghieäp hoaït ñoäng kinh doanh trong trong
lónh vöïc ngaân haøng vaø haøng khoâng, chi phí tieàn löông chieám hôn moät nöõa trong
toång chi phí quaûn lyù doanh nghieäp. Do vaäy, keá toaùn tieàn löông vaø caùc khoaûn trích
theo löông taïi doanh nghieäp raát quan troïng, quan troïng bôûi leõ soá tieàn lôùn vaø phaûi
thích öùng vôùi nhöõng quy ñònh cuûa luaät lieân quan ñeán vieäc ñieàu chænh thueá thu nhaäp.
Ngöôøi chòu traùch nhieäm laäp baùo caùo taøi chính phaûi ñaùp öùng caùc yeâu caàu thanh toaùn
tieàn löông vaø caùc khoaûn trích theo löông. Ñoàng thôøi heä thoáng keá toaùn cuûa doanh
nghieäp phaûi phaùt hieän ra caùc haønh vi gian laän trong vieäc khai baùo thu nhaäp. Bôûi vì,
moãi ngöôøi lao ñoäng ñöôïc thanh toaùn tieàn löông vaø caùc khoaûn trích theo löông treân
cô sôû thôøi gian laøm vieäc cuûa hoï, hoï ñöôïc nhaän löông treân baûng keâ thanh toaùn tieàn
löông vaø doanh nghieäp phaûi coù traùch nhieäm kieåm tra vaø baùo caùo chính xaùc cho
chính phuû.
5.3.1 Keá toaùn tieàn löông
Tieàn löông laø khoaûn thu nhaäp maø doanh nghieäp taïo ñieàu kieän cho ngöôøi lao
ñoäng sinh soáng,sinh hoaït,taùi saûn xuaát vaø phaùt trieån moïi maët veà vaät chaát vaø tinh thaàn
trong ñôøi soáng gia ñình vaø xaõ hoäi. Neáu goïi söùc lao ñoäng laø haøng hoaù thì tieàn löông
chính laø giaù caû cuûa haøng hoaù söùc lao ñoäng. Noùi caùch khaùc tieàn löông chính laø söï
thoaû thuaän giöõa ngöôøi lao ñoäng vaø ngöôøi söû duïng lao ñoäng veà möùc ñoä traû coâng ñoái
vôùi moät coâng vieäc cuï theå ñöôïc thöïc hieän trong nhöõng ñieàu kieän laøm vieäc nhaát ñònh.
Maët khaùc, tieàn löông laø moät boâï phaän caáu thaønh neân giaù trò saûn phaåm do lao ñoäng
taïo ra. Tuyø theo cô cheá quaûn ly ùmaø tieàn löông coù theå ñöôïc xaùc ñònh laø moät boä phaän
cuûa chi phí saûn xuaát kinh doanh caáu thaønh neân giaù thaønh saûn phaåm hay ñöôïc xaùc
ñònh laø moät boä phaän cuûa thu nhaäp, keát quaû taøi chính cuûa hoaït ñoäng saûn xuaát kinh
doanh trong doanh nghieäp.
5.3.2 Keá toaùn caùc khoaûn nôï lieân quan ñeán tieàn löông
Ñoái vôùi keá toaùn Hoa Kyø, ngoaøi tieàn löông vaø caùc khoaûn trích theo löông nhö
heä thoáng keá toaùn Vieät Nam, coøn coù theâm caùc khoaûn nôï lieân quan ñeán baûng löông
trong doanh nghieäp laø: (1) khoaûn boài thöôøng ngöôøi laøm thueâ, (2) khoaûn tieàn löông
giöõ laïi, (3) caùc khoaûn trích tieàn löông.
Prepared by Phan Ñöùc Duõng, PhD -27-
CHÖÔNG 6
HOAØN TAÁT CHU TRÌNH KEÁ TOAÙN
(Completing the Accounting Cycle)
6.1 HOAØN TAÁT CHU TRÌNH KEÁ TOAÙN
6.1.1 Chu trình keá toaùn
Moät chu trình keá toaùn bao goàm caùc böôùc coâng vieäc sau:
Caùc nghieäp vuï kinh teá phaùt sinh töø caùc chöùng töø goác (Source Documents)
Ghi caùc buùt toaùn vaøo soå nhaät kyù (Journalizing)
Ñònh kyø chuyeån caùc buùt toaùn treân soå nhaät kyù vaøo soå Caùi (Posting)
Cuoái kyø laäp caùc buùt toaùn ñieàu chænh, sau ñoù ghi vaøo soå nhaät kyù vaø
chuyeån vaøo soå Caùi (Adjustments)
6.1.2 Tieán trình thöïc hieän
Coâng vieäc cuûa keá toaùn vieân thoâng thöôøng seõ theo trình töï sau ñaây:
– Phaân tích caùc nghieäp vuï töø nhöõng chöùng töø goác
– Ghi cheùp caùc nghieäp vuï vaøo nhaät kyù chung vaø caùc soå nhaät kyù ñaëc bieät
– Chuyeån caùc soá lieäu töø nhaät kyù sang caùc trang soå caùi coù lieân quan
– Tieán haønh ñieàu chænh caùc taøi khoaûn nhôø vaøo söï giuùp ñôõ cuûa moät baûng tính
(Work sheet)
– Töø baûng tính, laäp caùc baùo caùo taøi chính
– Cuõng töø baûng tính, söû duïng caùc thoâng tin ñeå khoùa soå nhöõng taøi khoaûn taïm
thôøi vaø chuaån bò cho vieäc ghi cheùp trong kyø keá toaùn môùi.
Vaøo kyø sau, moïi vieäc laëp laïi nhö kyø tröôùc vaø ngöôøi ta goïi ñoù laø moät chu
trình keá toaùn (account cycle).
Trong chöông naøy chuùng ta seõ nghieân cöùu caùch laäp vaø söû duïng work sheet
cuøng vôùi caùc thuû tuïc xöû lyù vaøo cuoái kyø keá toaùn.
6.2 HOAØN TAÁT QUY TRÌNH KEÁ TOAÙN MYÕ
6.2.1 Baûng tính (Work sheet)
Vaøo cuoái moãi kyø keá toaùn, keá toaùn vieân raát baän roän vôùi coâng vieäc ñieàu chænh
caùc taøi khoaûn nhö xem laïi caùc hôïp ñoàng baûo hieåm, hôïp ñoàng thueâ möôùn taøi saûn,
tính toaùn soá khaáu hao cuûa töøng loaïi taøi saûn coá ñònh trong kyø, kieåm keâ kho vaät duïng,
Prepared by Phan Ñöùc Duõng, PhD -28-
tính tröôùc doanh thu vaø chi phí, öôùc tính phaàn doanh thu ñaõ thöïc hieän trong toång soá
tieàn öùng tröôùc… Neáu taát caû nhöõng coâng vieäc naøy ñöôïc tieán haønh rieâng leû thì raát deã
bò truøng laép hay thieáu soùt. Vì vaäy, thoâng thöôøng keá toaùn vieân thöïc hieän moïi söï ñieàu
chænh treân cuøng moät baûng ñeå haïn cheá caùc sai soùt vaø deã tìm kieám neáu coù sai soùt.
Baûng tính ñoù, ñöôïc goïi laø work sheet. Nhôø baûng naøy, khoái löôïng coâng vieäc cuûa keá
toaùn seõ giaûm ñi vaø traùnh ñöôïc nhöõng loãâi sai ñaùng tieác treân soå nhaät kyù vaø soå caùi.
Baûng tính khoâng coù giaù trò ñeå coâng boá, nhöng laïi laø moät coâng cuï raát quan troïng ñoái
vôùi caùc keá toaùn vieân.
6.2.2 Caùch laäp baûng tính (Work sheet)
Baûng tính cuõng coù tieâu ñeà 3 doøng nhö caùc baùo caùo khaùc, noù bao goàm nhieàu
doøng vaø nhieàu coät. Soá doøng thì töông öùng vôùi soá taøi khoaûn ñöôïc söû duïng, coøn soá coät
thöôøng laø 10.
6.2.3 Coâng duïng cuûa baûng tính
a. Laäp caùc baùo caùo taøi chính
Löu yù raèng toång soá 2 beân cuûa Baûng caân ñoái taøi saûn khoâng baèng toång soá 2
beân cuûa coät Balance sheet treân baûng tính. Sai leäch naøy ñôn giaûn laø do caùch theå hieän
cuûa caùc taøi khoaûn hao moøn vaø taøi khoaûn ruùt voán.
b. Ghi cheùp caùc buùt toaùn ñieàu chænh
Chæ khi naøo baûng tính ñöôïc thaät söï hoaøn chænh thì keá toaùn vieân môùi ghi taát caû
nhöõng buùt toaùn ñieàu chænh vaøo soå nhaät kyù, vaø sau ñoù chuyeån sang soå caùi nhö moïi
buùt toaùn thoâng thöôøng khaùc. Thoâng tin ñeå ghi cheùp caùc buùt toaùn naøy ñöôïc laáy töø coät
2 - Caùc khoaûn ñieàu chænh maø ôû ñoù caùc taøi khoaûn coù lieân quan ñaõ ñöôïc ñaùnh daáu
töông öùng.
6.3 HOAØN TAÁT QUY TRÌNH KEÁ TOAÙN VIEÄT NAM
6.3.1 Quy trình thöïc hieän
Prepared by Phan Ñöùc Duõng, PhD -29-
CHÖÔNG 7
KEÁ TOAÙN TRONG COÂNG TY SAÛN XUAÁT
7.1 CHI PHÍ SAÛN XUAÁT
7.1.1 Khaùi nieäm
Saûn xuaát laø quaù trình ñaàu tö chi phí ñeå cheá taïo ra saûn phaåm. Chi phí saûn xuaát
laø söï hao phí veà nguyeân vaät lieäu, coâng cuï – duïng cuï, khaáu hao, tieàn löông, caùc chi
phí khaùc baèng tieàn,... maø doanh nghieäp ñaõ boû ra trong quaù trình saûn xuaát saûn phaåm
cuûa mình trong moät khoaûng thôøi gian nhaát ñònh ñöôïc bieåu hieän baèng tieàn. Keá toaùn
saûn xuaát laø keá toaùn chi phí saûn xuaát vaø tính giaù thaønh saûn phaåm.
7.1.2 Phaân loaïi chi phí saûn xuaát
a. Heä thoáng keá toaùn Vieät Nam
b. Heä thoáng keá toaùn Hoa Kyø
7.1.3 Toång hôïp chi phí saûn xuaát vaø phaân boå chi phí
Quùa trình saûn xuaát saûn phaåm laø quaù trình phaùt sinh thöôøng xuyeân, lieân tuïc
cuûa caùc khoaûn chi phí saûn xuaát vôùi muïc ñích taïo ra moät nhieàu loaïi saûn phaåm khaùc
nhau. Chi phí saûn xuaát bao goàm raát nhieàu khoaûn khaùc nhau nhö: chi phí veà nguyeân
vaät lieäu, chi phí veà nhaân coâng, chi phí khaáu hao veà taøi saûn coá ñònh……… Noùi moät
caùch toång quaùt, chi phí saûn xuaát laø toaøn boä caùc khoaûn hao phí vaät chaát maø coâng ty
ñaõ boû ra ñeå thöïc hieän quaù trình saûn xuaát saûn phaåm. Chi phí saûn xuaát coù ñaëc ñieåm:
vaän ñoäng thay ñoåi khoâng ngöøng; mang tính ña daïng phöùc taïp cuûa nghaønh ngheà saûn
xuaát, qui trình saûn xuaát. Chi phí saûn xuaát mang tính chaát khaùch quan chæ khi naøo
ñôn vò hoaït ñoäng thì chi phí saûn xuaát môùi phaùt sinh. Chi phí saûn xuaát mang tính vaän
ñoäng lieân tuïc vì quaù trình saûn xuaát kinh doanh laø moät quaù trình vaän ñoäng trong ñoù
chi phí saûn xuaát phuïc vuï cho quaù trình saûn xuaát. Chi phí saûn xuaát mang tính ña daïng
vaø phong phuù, trong moãi lónh vöïc saûn xuaát coù nhieàu ngaønh ngheà saûn xuaát khaùc nhau
vaø coù nhöõng quy trình coâng ngheä khaùc nhau. Do ñoù seõ phaùt sinh nhöõng loaïi chi phí
khaùc nhau.
a. Heä thoáng keá toaùn Vieät Nam
b. Heä thoáng keá toaùn Hoa Kyø
Rieâng ñoái vôùi keá toaùn Hoa Kyø, vieäc phaân boå chi phí saûn xuaát seõ thöïc hieän
hoaøn toaøn tuøy thuoäc vaøo caùc phöông phaùp tính giaù thaønh khaùc nhau.