Prepared by Phan Ñöùc Duõng, PhD -30-
7.2 TÍNH GIAÙ THAØNH SAÛN PHAÅM
7.2.1 Saûn phaåm dôû dang vaø ñaùnh giaù saûn phaåm dôû dang
a. Heä thoáng keá toaùn Vieät Nam
b. Heä thoáng keá toaùn Hoa Kyø
Ñoái vôùi tröôøng hôïp saûn phaåm dôû dang, heä thoáng keá toaùn Hoa Kyø thöïc hieän
theo trình töï 5 böôùc, chuû yeáu trong vieäc tính giaù thaønh theo tieán trình, nhö sau:
1. Xaùc ñònh soá löôïng saûn phaåm
2. Xaùc ñònh saûn löôïng saûn phaåm hoaøn thaønh töông ñöông.
3. Xaùc ñònh chi phí saûn xuaát töông öùng soá löôïng saûn phaåm dôû dang, trong
ñoù chi phí nguyeân vaät lieäu tröïc tieáp laø 100%, coøn chi phí cheá bieán laø tyû leä
phaàn traêm hoaøn thaønh töông ñöông.
4. Tính toaùn chi phí cho moãi ñôn vò saûn phaåm hoaøn thaønh töông ñöông.
5. Tính giaù thaønh saûn phaåm hoaøn thaønh vaø chi phí saûn xuaát dôû dang cuoái kyø.
7.2.2 Tính giaù thaønh saûn phaåm
a. Heä thoáng keá toaùn Vieät Nam
b. Heä thoáng keá toaùn Hoa Kyø
7.2.3 Taøi khoaûn söû duïng vaø phöông phaùp keá toaùn
a. Heä thoáng keá toaùn Vieät Nam
b. Heä thoáng keá toaùn Hoa Kyø
Prepared by Phan Ñöùc Duõng, PhD -31-
CHÖÔNG 8
KEÁ TOAÙN TRONG COÂNG TY THÖÔNG MAÏI
8.1 TOÅNG QUAN VEÀ COÂNG TY THÖÔNG MAÏI
8.1.1 Coâng ty thöông maïi
Coâng ty thöông maïi taïo ra tieàn baèng caùch baùn saûn phaåm. Coâng ty thöông
maïi khoâng saûn xuaát saûn phaåm, thay vaøo ñoù, coâng ty thöông maïi mua saûn phaåm töø
nhöõng nhaø saûn xuaát hay töø coâng ty thöông maïi khaùc. Vì theá, trong moät soá nghieäp vuï
cuûa coâng ty thöông maïi coù khi laø ngöôøi baùn, coù khi laø ngöôøi mua. Söï traùi ngöôïc naøy
laø moät phaàn raát quan troïng caàn phaûi löu yù khi phaân tích caùc buùt toaùn nhaät kyù. Baùo
caùo keát quaû hoaït ñoäng kinh doanh cuûa coâng ty thöông maïi buoäc phaûi baùo caùo doanh
thu vaø giaù voán haøng baùn taùch bieät vôùi nhöõng chi phí hoaït ñoäng haøng ngaøy. Coâng ty
thöông maïi cuõng buoäc phaûi baùo caùo caùc khoaûn chieát khaáu vaø giaûm giaù haøng baùn
trong caû khi mua haøng vaø khi baùn haøng. Baùo caùo chi phí vaän chuyeån cuõng laø moät söï
quan taâm cuûa coâng ty thuông maïi. Söï chuaån bò cho baùo caùo keát quaû hoaït ñoäng kinh
doanh nhö theá ñoøi hoûi nhöõng caáp ñoä cao hôn cuûa thoâng tin maø nhöõng thoâng tin naøy
khoâng coù trong baùo caùo keát quaû hoaït ñoäng kinh doanh cuûa coâng ty dòch vuï.
8.1.2 Keát quaû hoaït ñoäng cuûa coâng ty thöông maïi
Keát quaû hoaït ñoäng cuûa coâng ty thöông maïi ñöôïc xaùc ñònh bôûi 3 yeáu toá laø
doanh thu baùn haøng (Sales), giaù voán haøng baùn (Cost of Goods Sold) vaø chi phí hoaït
ñoäng (Operating Expenses).
a. Doanh thu baùn haøng (Revenues from Sales)
b. Giaù voán haøng baùn (Cost of Goods Sold)
Giaù voán haøng baùn laø giaù trò haøng hoùa tieâu thuï trong kyø. Haøng hoùa tieâu thuï
trong kyø ñöôïc xaùc ñònh caên cöù vaøo haøng toàn kho ñaàu kyø coäng vôùi trò giaù haøng mua
vaøo trong kyø baèng giaù trò haøng chôø baùn sau ñoù tröø cho haøng hoùa toàn kho cuoái kyø.
c. Chi phí hoaït ñoäng (Operating Expenses)
Chi phí laø phí toån taøi nguyeân, vaät löïc gaén lieàn vôùi hoaït ñoäng saûn xuaát kinh
doanh trong kyø. Chi phí hoaït ñoäng ñöôïc tính vaøo keát quaû kinh doanh, ñöôïc taøi trôï
baèng nguoàn voán kinh doanh vaø ñöôïc buø ñaép baèng thu nhaäp taïo ra trong kyø.
Prepared by Phan Ñöùc Duõng, PhD -32-
8.1.3 Nguyeân taéc keá toaùn
8.2 GHI CHEÙP CAÙC NGHIEÄP VUÏ KEÁ TOAÙN
8.2.1 Caùc nghieäp vuï lieân quan doanh thu baùn haøng
Doanh thu thuaàn = Doanh thu goäp – Haøng baùn bò traû laïi vaø giaûm giaù – Chieát
khaáu baùn haøng (Net Sales) – Gross sales – Sales Returns and Allowances – Sales
Discounts
a. Doanh thu goäp (Gross Sales)
Doanh thu goäp laø toång doanh thu bao goàm doanh thu baùn haøng ñaõ thu tieàn
(Cash Sales) vaø doanh thu baùn chòu (Sales on Credit) phaùt sinh trong kyø keá toaùn.
b. Haøng baùn bò traû laïi vaø giaûm giaù haøng baùn (Sales Returns and
Allowances)
Giaû söû doanh thu baùn haøng ñöôïc xem laø ñaõ ghi nhaän taïi thôøi ñieåm baùn haøng
nhöng sau ñoù khaùch haøng quyeát ñònh traû laïi haøng hoaù. Coù leõ, ngöôøi mua haøng seõ
khoâng haøi loøng vôùi maøu saéc, kích côõ, chaát löôïng cuûa saûn phaåm hoaëc ñôn giaûn hôn
coù theå laø do thay ñoåi veà thò hieáu maø nhaø cung caáp thöôøng goïi ñoù laø nhöõng haøng baùn
bò traû laïi coøn ngöôøi mua goïi chuùng laø haøng mua traû laïi. Vieäc traû laïi haøng hoaù nhö
vaäy thöôøng chieám tyû leä raát ít ñoái vôùi nhaø saûn xuaát vaø nhöõng nhaø baùn só nhöng laïi
chieám phaàn lôùn ñoái vôùi caùc cöûa haøng baùn leõ chaúng haïn nhö vieäc traû laïi 12% ñoái vôùi
moät cöûa hieäu nhö laø Marshall Field or Macy’s
c. Chieát khaáu thöông maïi (Trade discount)
Chieát khaáu thöông maïi laø phaàn trò giaù ñöôïc giaûm khi mua haøng hoùa vôùi soá
löôïng lôùn. Ñaây chæ laø söï thoûa thuaän giöõa beân mua vaø beân baùn vaø noù khoâng ñöôïc theå
hieän treân caùc soå saùch keá toaùn. Ví duï moät loâ haøng trò giaù $5,000 ñöôïc höôûng chieát
khaáu thöông maïi laø 20% thì giaù mua thöïc teá chæ coù $4,000; khi ñoù caû beân mua vaø
beân baùn ñeàu ghi theo giaù $4,000 naøy.
d. Chieát khaáu thanh toaùn (Cash Discounts)
Chieát khaáu thanh toaùn goàm coù chieát khaáu baùn haøng (Sales Discounts) vaø
chieát khaáu (Purchases Discounts).
Prepared by Phan Ñöùc Duõng, PhD -33-
e. Doanh thu baùn chòu vaø khoaûn phaûi thu
8.2.2 Caùc nghieäp vuï lieân quan giaù voán haøng baùn
Giaù voán haøng baùn (Cost of Goods Sold) (=) Haøng toàn ñaàu kyø (Beginning
Merchandise Inventory) (+) Haøng mua thuaàn trong kyø (Net Purchases) (-) Haøng toàn
cuoái kyø (Ending Merchandise Inventory).
a. Doanh soá mua goäp (Gross Purchases)
b. Haøng mua traû laïi vaø giaûm giaù (Purchases Returns and Allowances)
c. Chieát khaáu mua haøng (Purchases Discounts)
d. Chi phí vaän chuyeån haøng mua (Freight in)
e. Haøng mua thuaàn (Net Purchase)
f. Trò giaù haøng chôø baùn (Goods Available for Sale)
8.2.3 Caùc nghieäp vuï lieân quan haøng toàn kho (Merchandise inventory)
Haøng toàn kho hoaëc haøng hoaù laø nhöõng saûn phaåm coâng ty saün saøng ñeå baùn.
Chuùng ta khoâng ñeà caäp ñeán doanh thu ví duï nhö thieát bò vaên phoøng maø coâng ty sôû
höõu trong nghieäp vuï haøng toàn kho. Khi xem xeùt nghieäp vuï mua haøng, haõy nhôù raèng
coù 2 heä thoáng haøng toàn kho quyeát ñònh giaù voán haøng baùn, ñoù laø: heä thoáng haøng toàn
kho theo phöông phaùp kieåm keâ ñònh kyø vaø phöông phaùp keâ khai thöôøng xuyeân. Heä
thoáng haøng toàn kho theo pp kieåm keâ ñònh kyø laø pp ñöôïc söû duïng trong chöông naøy.
Haøng toàn kho theo phöông phaùp kieåm keâ ñònh kyø khoâng caäp nhaät söï caân ñoái
trong suoát kyø keá toaùn. Neáu baïn xem xeùt haøng toàn kho baát cöù thôøi ñieåm naøo trong kyø
keá toaùn, haøng toàn kho chæ chöùa ñöïng söï caân baèng ngay thôøi ñieåm ñaàu kyø. Nguyeân
nhaân phaùt sinh do bôûi coù nhöõng söï kieän laøm thay ñoåi möùc ñoä cuûa haøng toàn kho, nhö
laø mua theâm haøng, baùn haøng, traû laïi haøng ñöôïc ghi nhaän trong nhöõng taøi khoaûn
khaùc hôn laø taøi khoaûn haøng toàn kho. Ñeå ñaït ñöôïc söï chính xaùc haøng toàn kho cuoái
kyø, keá toaùn phaûi söû duïng moät trong hai kyõ thuaät: pp buùt toaùn ñieàu chænh hoaëc pp buùt
toaùn khoaù soå. Nhöõng kyõ thuaät roõ raøng naøy seõ ñöôïc thöïc hieän töø baûng tính nhaùp cho
ñeán nhöõng buùt toaùn khoaù soå cuoái kyø.
Heä thoáng haøng toàn kho theo phöông phaùp kieåm keâ ñònh kyø ñoøi hoûi phaûi kieåm
keâ thöïc teá haøng toàn kho vaøo cuoái kyø keá toaùn. Ñeå tính toaùn giaù voán haøng baùn, keát
quaû kieåm keâ thöïc teá haøng toàn kho cuoái kyø phaûi ñöôïc tröø ra khoûi soá löôïng haøng toàn
kho coù saün ñeå baùn trong kyø. Giaù voán haøng baùn chæ bao goàm haøng thöïc teá ñaõ baùn ra.
Prepared by Phan Ñöùc Duõng, PhD -34-
Phöông phaùp keâ khai thöôøng xuyeân luoân theo doõi soá dö haøng toàn kho baèng
caùch ghi taêng taøi khoaûn khi mua haøng vaø ghi giaûm taøi khoaûn haøng toàn kho khi baùn
haøng hoaëc traû laïi haøng ñaõ mua. Trong heä thoáng naøy, Giaù voán haøng baùn laø moät thöïc
teá treân soå caùi, khoâng phaûi laø toång coäng cuûa moät phaàn treân baûng baùo caùo keát quaû
hoaït ñoäng kinh doanh.
Coù hai phöông phaùp duøng ñeå ghi nhaän nghieäp vuï mua haøng theo heä thoáng
kieåm keâ ñònh kyø laø: Phöông phaùp mua haøng goäp vaø phöông phaùp mua haøng thuaàn.
Caû hai phöông phaùp, chuùng ta giaû ñònh raèng ngöôøi mua haøng khoâng thanh toaùn
ngay. Phöông phaùp goäp ghi nhaän haøng mua döïa vaøo toång soá tieàn theå hieän treân hoaù
ñôn. Chieát khaáu haøng mua ñöôïc ghi nhaän sau ñoù khi khoaûn thanh toaùn ñöôïc thöïc
hieän. Khi ngöôøi mua thanh toaùn cho loâ haøng hoaù ñaõ nôï tröôùc ñoù, ngöôøi mua phaûi
ghi giaûm nôï phaûi traû vaø ghi giaûm tieàn
a. Keâ khai thöôøng xuyeân (Perpetual Inventory)
Ñaây laø phöông phaùp ghi cheùp ñöôïc aùp duïng taïi nhöõng doanh nghieäp kinh
doanh caùc saûn phaåm coù giaù trò lôùn vaø chuûng loaïi khoâng nhieàu. Theo phöông phaùp
naøy ngöôøi ta khoâng söû duïng taøi khoaûn Mua haøng khi mua haøng, maø khi ñoù ghi Nôï
taøi khoaûn Haøng toàn kho. Khi xuaát baùn ghi ñoàng thôøi 2 buùt toaùn:
Ghi nhaän giaù voán haøng baùn
Giaù voán haøng baùn
xxx
Haøng toàn kho (Ghi theo giaù voán)
xxx
Ghi nhaän doanh thu
Phaûi thu khaùch haøng (hoaëc tieàn maët)
xxx
Doanh thu (Ghi theo giaù baùn)
xxx
Phöông phaùp naøy chính xaùc, caùc soá lieäu theå hieän kòp thôøi nhöng phöùc taïp
trong ghi cheùp.
b. Kieåm keâ ñònh kyø (Periodic Inventory)
AÙp duïng taïi nhöõng doanh nghieäp chuûng loaïi maët haøng nhieàu maø trò giaù thaáp
nhaèm giaûm bôùt coâng vieäc ghi cheùp. Caùch ghi nhaän mua baùn haøng hoùa ñaõ ñeà caäp
treân ñaây laø theo phöông phaùp naøy.
Toàn kho haøng hoùa taïi moät thôøi ñieåm phaûi laø trò giaù cuûa taát caû nhöõng haøng
hoùa coù maët trong kho, trong caùc tuû haøng, keä haøng, treân caùc phöông tieän vaän taûi ñang
chuyeån ñi giao cho khaùch haøng, vaø bao goàm caû nhöõng haøng hoùa ñaõ mua nhöng coøn
gôûi ôû kho ngöôøi khaùc, vaø dó nhieân phaûi tröø ñi soá haøng ñaõ baùn nhöng ngöôøi mua chöa
nhaän (coøn gôûi laïi kho mình). Neáu coù tröôøng hôïp haøng hoùa bò hö hoûng, quaù thôøi haïn,
keùm phaåm chaát thì khoâng ñöôïc tính vaøo trò giaù haøng toàn kho. Tuy nhieân neáu nhöõng