Klebsiella pneumoniae kháng kháng sinh β-lactam: Nghiên cứu tại Bệnh viện Đa khoa Đồng Nai 2020

Nghiên cứu Y học

Y Học TP. Hồ Chí Minh * Tập 25 * Số 5 * 2021

Chuyên Đề Điều Dưỡng - Kỹ Thuật Y Học

220

KLEBSIELLA PNEUMONIAE KHÁNG KHÁNG SINH

NHÓM β – LACTAM PHÂN LẬP TỪ BỆNH PHẨM ĐƯỜNG HÔ HẤP

TẠI BỆNH VIỆN ĐA KHOA ĐỒNG NAI NĂM 2020

Đào Minh Ý1, Đoàn Thị Kim Xuyến2, Trần Thị Thu Hằng3, Nguyễn Tuấn Anh4

TÓM TẮT

Đặt vấn đề: Klebsiella pneumoniae là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây viêm phổi và nhiễm

trùng bệnh viện. Tình hình nhiễm khuẩn do vi khuẩn này luôn ở mức độ cao, là thách thức cho công tác quản lý

nhiễm khuẩn tại bệnh viện. Klebsiella pneumoniae kháng thuốc cực kỳ nguy hiểm nhờ khả năng sinh enzyme β-

lactamase phổ rộng (ESBLs) phân giải hầu hết các kháng sinh cephalosporins thế hệ 1-3 và aztreonam

(monobactam), carbapenemase phân giải hầu hết các β-lactam kể cả carbapenem, là những kháng sinh quan trọng

dành cho các trường hợp nhiễm khuẩn nặng, đe dọa tính mạng người bệnh. Nghiên cứu phát hiện Klebsiella

pneumoniae và sự đề kháng kháng sinh của vi khuẩn này rất cần thiết nhằm hỗ trợ bác sĩ có phác đồ điều trị phù

hợp cho bệnh nhân.

Mục tiêu: Xác định tỷ lệ nhiễm và mức độ đề kháng kháng sinh nhóm β – lactam của vi khuẩn Klebsiella

pneumoniae phân lập từ bệnh nhân tại bệnh viện Đa khoa Đồng Nai năm 2020.

Đối tượng - Phương pháp nghiên cứu: Thiết kế nghiên cứu cắt ngang. 722 mẫu vi khuẩn Klebsiella

pneumoniae phân lập từ bệnh phẩm đường hô hấp của bệnh nhân điều trị tại bệnh viện Đa Khoa Đồng Nai từ

tháng 1/2020 đến tháng 8/2020. Kháng sinh đồ các chủng Klebsiella pneumoniae đã phân lập được thực hiện

bằng hệ thống tự động và khả năng sinh enzyme β–lactamase cổ điển, β – lactamase AmpC cảm ứng, β –

lactamase phổ rộng và carbapenemase tương ứng được xác định.

Kết quả: Tỷ lệ nhiễm Klebsiella pneumoniae là 29,2%. Bệnh nhân dưới 60 tuổi có tỷ lệ nhiễm cao hơn bệnh

nhân trên 60 tuổi với tỷ lệ tương ứng là 29,8% và 28,1% (p >0,05). Tỷ lệ nhiễm Klebsiella pneumoniae ở nam

giới là 31,5% cao hơn so với nữ giới là 24,1%. Tỷ lệ nhiễm Klebsiella pneumoniae ở khoa Hô hấp chiếm tỷ lệ cao

nhất với 33,8%. Klebsiella pneumoniae đề kháng với hầu hết các kháng sinh thuộc nhóm β – lactam đặc biệt là

kháng sinh penicillin và cephalosporin thế hệ 1 (97,9% – 100%), kháng khá cao với cephalosporin thế hệ 3, 4

(61,7% – 63,6%) và carbapenem (42,6% – 53,6%). Klebsiella pneumoniae sinh β-lactamase cổ điển, β-lactamase

AmpC cảm ứng, ESBLs, carbapenemase với tỷ lệ lần lượt là 100%, 2,8%, 58,8%, 38,4%.

Kết luận: Kết quả nghiên cứu cho thấy mức độ đề kháng kháng sinh của Klebsiella pneumoniae đang ở mức

báo động, đặc biệt ở nhóm cephalosporin thế hệ 3/4 và carbapenem. Ngoài ra, các chủng Klebsiella pneumoniae

thuộc nhóm sinh ESBLs và carbapenemase gây nhiễm trùng hô hấp trong bệnh viện có mức độ kháng thuốc cao

nhất, đặc biệt ở khoa Hồi sức tích cực.

Từ khóa: AmpC, beta-lactam, carbapenemase, ESBLs, Klebsiella pneumoniae

1Khoa Vi sinh, Bệnh viện Đa khoa Đồng Nai

2Khoa Công nghệ Sinh học, Đại học Nông Lâm Thành phố Hồ Chí Minh

3Khoa Vi sinh, Bệnh viện Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh

4Trung tâm Đào tạo và Chẩn đoán Y Sinh học phân tử, BV Đại học Y Dược TP. Hồ Chí Minh - Cơ sở 2

Tác giả liên lạc: TS. Nguyễn Tuấn Anh ĐT: 0917010198 Email: anh.nt@umc.edu.vn

Y Học TP. Hồ Chí Minh * Tập 25 * Số 5 * 2021

Nghiên cứu Y học

Chuyên Đề Điều Dưỡng - Kỹ Thuật Y Học

221

ABSTRACT

BETA-LACTAM RESISTANT KLEBSIELLA PNEUMONIAE ISOLATED FROM RESPIRATORY

CLINICAL SAMPLES IN DONG NAI GENERAL HOSPITAL IN 2020

Đao Minh Y, Đoan Thi Kim Xuyen, Tran Thi Thu Hang, Nguyen Tuan Anh

* Ho Chi Minh City Journal of Medicine * Vol. 25 - No. 5 - 2021: 220 - 229

Background: Klebsiella pneumoniae is one of the leading causes of pneumonia and nosocomial infections.

Klebsiella pneumoniae infection is always recognized with a high rate and a challenge to nosocomical infection

control. Drug-resistant Klebsiella pneumoniae is extremely dangerous because they produce broad-spectrum β-

lactamase (ESBLs) which could defeat almost all cephalosporins from the 1st to 3rd generation and aztreonam

(monobactam), and carbapenemase which could defeat almost all β-lactam including carbepenems - important

antibiotics for serious infections, threatening patient’s life. Studying on early detection of Klebsiella pneumoniae

and their antimicrobial resistance are very necessary in order to support clinicians by having suitable treatment

strategies for patients.

Objectives: To determine infection and β -lactam antimicrobial resistance rates of Klebsiella pneumoniae

isolated from patients in Dong Nai general hospital in 2020.

Methods: Cross-sectional study. 722 isolates of Klebsiella pneumoniae from respiratory clinical specimens of

patients being treated in Dong Nai general hospital from January 2020 to August 2020. Antibiotic sensitivity

testing of Klebsiella pneumoniae isolates was performed by automatic system and the production of classical β-

lactamase, AmpC induced β-lactamase, ESBLs and carbapenemase was determined.

Results: The Klebsiella pneumoniae infection rate was 29.2%. Patients below the age of 60 covered higher

infection proportion compared with ones over the age of 60 with proportion of 29.8% and 28.1% (p >0.05)

respectively. The Klebsiella pneumoniae infection rate in male (31.5%) was higher in female (24.1%). The

infection proportion of Klebsiella pneumoniae at the Respiratory Department took the highest rate with 33.8%.

Klebsiella pneumoniae presented resistance to almost all β-lactam antibiotics, especially the 1st generation

penicillin and cephalosporin (97.9% – 100%), relatively high to the 3rd and 4th cephalosporin (61.7% – 63.6%)

and carbapenem (42.6% – 53.6%). Klebsiella pneumoniae produced classical β-lactamase, AmpC induced β-

lactamase, ESBLs and carbapenemase with the proportion of 100%, 2.8%, 58.8%, 38.4% respectively.

Conclusion: The study results showed that the antimicrobial resistance of Klebsiella pneumoniae was in

urgent level, especially in the 3rd and 4th cephalosporin and carbapenem. Besides, Klebsiella pneumoniae producing

ESBLs và carbapenemase caused repiratory infection with highest antimicrobial resistance level, especially at the

ICU Department in hospital.

Keywords: AmpC, beta-lactam, carbapenemase, ESBLs, Klebsiella pneumoniae

ĐẶT VẤN ĐỀ

Klebsiella pneumoniae (K. pneumoniae) là một

loài trong giống Klebsiella spp. và thường được

phân lập với tỷ lệ cao nhất trong giống này. Hiện

nay, Klebsiella pneumoniae đã trở thành một trong

những vi khuẩn đa kháng hàng đầu trên thế

giới, có tỷ lệ kháng kháng sinh ngày càng gia

tăng theo thời gian. Vi khuẩn này là một trong

những nguyên nhân quan trọng gây nhiễm

khuẩn hô hấp, đặc biệt ở trẻ em và người cao

tuổi. Quan trọng hơn, K. pneumoniae hiện đang

gây các nhiễm trùng bệnh viện đang được quan

tâm như viêm phổi bệnh viện, viêm phổi liên

quan đến thở máy, nhiễm trùng huyết, nhiễm

trùng tiểu, áp xe gan. Đa số các nhiễm trùng

bệnh viện liên quan tới K. pneumoniae đều khó

điều trị do hầu như các chủng này kháng với

nhiều loại kháng sinh kể cả carbapenem(1,2).

K. pneumoniae được báo cáo có khả năng

kháng kháng sinh nhóm β-lactam lần đầu tiên

Nghiên cứu Y học

Y Học TP. Hồ Chí Minh * Tập 25 * Số 5 * 2021

Chuyên Đề Điều Dưỡng - Kỹ Thuật Y Học

222

vào năm 1929 do sản xuất enzyme β-lactamase,

là enzyme phân hủy kháng sinh nhóm này. Sau

đó, ở Châu Âu (1983) và Mỹ (1989), các nhà khoa

học lại tìm thấy K. pneumoniae có khả năng sản

xuất một nhóm enzyme mới, có hoạt tính mạnh

hơn, đó là enzyme β-lactamase phổ rộng

(ESBLs). Nhóm enzyme này có khả năng phân

hủy tất cả penicillin và hầu hết cephalosporin.

K. pneumoniae tiết ESBLs được phân lập khắp

nơi trên thế giới, ví dụ như ở Mỹ (23%) và Châu

Âu (85-100%)(3). Liệu pháp cuối cùng để điều trị

các K. pneumoniae kháng kháng sinh β-lactam

phổ rộng này là carbapenem. Đây là nhóm

kháng sinh β-lactam có phổ kháng khuẩn rộng

nhất hiện nay, bao gồm imipenem, ertapenem,

meropenem và doripenem(4). Nhóm kháng sinh

này này bền vững với các loại β-lactamase do vi

khuẩn sinh ra, kể cả ESBLs(5,6). Tuy nhiên, hiện

nay carbapenem đang dần giảm hiệu lực, đặc

biệt đối với vi khuẩn đường ruột như K.

pneumoniae vì có nhiều cơ chế kháng khác nhau,

trong đó quan trọng nhất là khả năng tiết

enzyme carbapenemase, phân hủy carbpenem,

khiến chúng trở nên đề kháng với kháng sinh

“hàng rào cuối cùng” này(7). Hậu quả của các

trường hợp nhiễm K. pneumoniae đa kháng này

có tỷ lệ thất bại điều trị và tỷ lệ tử vong cao, ít

nhất 50%, kéo dài thời gian nằm viện và tăng chi

phí điều trị(8,9). Rõ ràng, sự kháng thuốc của K.

pneumoniae cực kỳ nguy hiểm và điều trị nhiễm

khuẩn gây ra bởi K. pneumoniae kháng thuốc là

bài toán nan giải đối với các bác sĩ lâm sàng.

Xuất phát từ thực tế trên, nghiên cứu của

chúng tôi được thực hiện, để từ đó, cung cấp

thêm dữ liệu để các nhà lâm sàng có định hướng

trong điều trị tốt hơn.

Mục tiêu

Xác định tỷ lệ nhiễm và mô tả mức độ đề

kháng kháng sinh nhóm β-lactam của K.

pneumoniae phân lập từ bệnh phẩm đường hô

hấp của bệnh nhân tại bệnh viện Đa khoa

Đồng Nai.

ĐỐI TƯỢNG - PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Đối tượng nghiên cứu

722 mẫu vi khuẩn K. pneumoniae phân lập từ

bệnh phẩm đường hô hấp bao gồm mẫu đàm,

dịch hút đàm trên khí quản qua đường mũi,

dịch hút phế quản qua nội soi, dịch hút xuyên

khí quản, chọc hút dịch phổi của các bệnh nhân

điều trị.

Tiêu chuẩn chọn

Mẫu đàm (đạt mật độ 104 CFU/ml mới cấy

và phân lập) có số tế bào biểu mô <10 tế

bào/quang trường 100X và số tế bào bạch cầu

>25 tế bào/quang trường 100X hoặc số tế bào vi

khuẩn ≥1 tế bào/quang trường dầu 1000X. Mẫu

dịch hút rửa phế quản và dịch hút nội khí quản

(không đánh giá biểu mô và bạch cầu).

Tiêu chuẩn loại trừ

Không thỏa một trong các tiêu chuẩn chọn

mẫu ở trên hoặc nếu chất lượng mẫu không đạt.

Thời gian và địa điểm nghiên cứu

Từ tháng 1 năm 2020 đến tháng 8 năm 2020,

tại bệnh viện Đa khoa Đồng Nai.

Phương pháp nghiên cứu

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu hồi cứu, mô tả cắt ngang.

Cấy, phân lập từ bệnh phẩm đường hô hấp,

định danh và làm kháng sinh đồ K. pneumoniae

bằng phương pháp khoanh giấy kháng sinh và

kháng sinh đồ bằng hệ thống tự động (Phoenix

M50, BD, Mỹ), từ đó xác định tỷ lệ nhiễm

K. pneumoniae và đặc điểm kháng kháng sinh

như sau: xác định khả năng sinh enzyme β-

lactamase cổ điển bằng phương pháp kháng

sinh đồ phát hiện β-lactamase với nitrocefin; β-

lactamase AmpC cảm ứng bằng phương pháp

kháng sinh đồ phát hiện β-lactamase AmpC cảm

ứng; β-lactamase phổ rộng bằng phương pháp

đĩa kết hợp phát hiện ESBL; carbapenemase

bằng thử nghiệm Hodge test.

Xử lý số liệu

Số liệu lâm sàng được thu thập từ phần mềm

quản lý dữ liệu ehospital của bệnh viện Đa khoa

Y Học TP. Hồ Chí Minh * Tập 25 * Số 5 * 2021

Nghiên cứu Y học

Chuyên Đề Điều Dưỡng - Kỹ Thuật Y Học

223

Đồng Nai. Phần mềm Microsoft Excel và SPSS 20

được sử dụng để nhập dữ liệu và phân tích

thống kê. Các biến số định tính như độ tuổi

(trên/dưới 60 tuổi), giới tính, thời gian cấy sau

nhập viện (trước/sau 48 giờ), loại bệnh phẩm,

khoa lâm sàng và khả năng sinh enzyme được

mô tả bằng tần số và tỷ lệ. Kiểm định Chi bình

phương được sử dụng để đánh giá sự khác biệt

có hay không có ý nghĩa thống kê giữa các tỷ lệ

với độ tin cậy 95% khi giá trị p < 0,05. Kiểm định

Fisher's Exact được dùn thay thế khi có ô vọng

trị <1 hoặc >20% ô vọng trị <5.

Y đức

Nghiên cứu đã được thông qua Hội đồng

Khoa học công nghệ bệnh viện Đa khoa Đồng

Nai, số 14/2021/CN-HĐĐĐ ngày 9/6/2021.

KẾT QUẢ

Đặc điểm bệnh nhân

Số lượng bệnh phẩm xét nghiệm là 722 mẫu

phân lập từ đường hô hấp. Trong đó, tỷ lệ người

trên 60 tuổi và nam giới chiếm phần lớn đối

tượng nghiên cứu, khoảng 2/3. Về thời gian cấy

sau khi nhập viện, đa số bệnh phẩm cấy sau

nhập viện 48 giờ và mẫu đàm là mẫu có tỷ lệ

dương tính cao nhất trong 3 loại bệnh phẩm

đường hô hấp (Bảng 1).

Bảng 1. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu

Đặc điểm đối tượng

Tần số

(n=722)

Tỷ lệ (%)

Độ tuổi

Dưới 60 tuổi

235

32,6

Trên 60 tuổi

487

67,5

Giới tính

Nam

502

69,5

Nữ

220

30,5

Thời gian cấy

sau khi nhập

viện

Trước 48 giờ

219

30,3

Sau 48 giờ

503

69,7

Loại bệnh

phẩm

Đàm

566

78,9

Đàm hút lấy qua

đường mũi

151

20,9

Dịch rửa phế quản

0,7

Tỷ lệ nhiễm K. pneumoniae phân lập từ bệnh

phẩm đường hô hấp

Kết quả chúng tôi thu được 211 bệnh nhân

cấy dương tính với vi khuẩn K. pneumoniae

chiếm tỷ lệ 29,22%, sau đó là A. baumanii chiếm

24,24% và P. aeruginosa 12,19% (Bảng 2).

Bảng 2. Tỷ lệ các loài vi khuẩn phân lập từ bệnh

phẩm đường hô hấp

STT

Tên vi khuẩn

Tần số (n)

Tỷ lệ (%)

Klebsiella pneumoniae

211

29,2

Acinobacter baumanii

175

24,2

Pseudomonas aeruginosa

12,2

Escherichia coli

7,9

Staphylococcus spp

7,9

Khác

134

18,6

Tỷ lệ nhiễm K. pneumoniae

Không có khác biệt lớn giữa tỷ lệ nhiễm K.

pneumoniae ở 2 nhóm tuổi. Tỷ lệ nhiễm K.

pneumoniae ở nam cao hơn nữ, sự khác biệt này

có ý nghĩa thống kê. Nhìn chung, ở tất cả các

khoa lâm sàng, K. pneumoniae được phân lập từ

khoảng 1/3 số đối tượng nghiên cứu; cao nhất ở

khoa Hô hấp (33,8%) và thấp nhất ở khoa HSTC

Chống độc (24,5%) (Bảng 3).

Bảng 3. Mối liên quan giữa tỷ lệ nhiễm K.

pneumoniae và các yếu tố khác

Phân nhóm

Nhiễm K.

pneumoniae,

n (%)

Nhiễm vi

khuẩn khác,

n (%)

Độ tuổi

Dưới 60

66 (28,1)

169 (71,9)

0,640

Trên 60

145 (29,8)

342 (70,2)

Giới tính

Nam

158 (31,5)

344 (68,5)

0,045

Nữ

53 (24,1)

167 (75,9)

Thời gian cấy sau nằm viện (giờ)

Trước 48g

76 (34,7)

143 (65,3)

0,030

Sau 48g

135 (26,8)

368 (73,2)

Khoa

Hô hấp

82 (33,8)

159 (66,3)

0,390

HSTC chống độc

37 (24,5)

114 (75,5)

Hồi sức thần kinh

25 (25,8)

72 (74,2)

Cấp cứu

19 (31,2)

42 (68,9)

Nội thần kinh

11 (24,4)

34 (75,6)

Khác

38 (29,7)

90 (70,3)

Mức độ đề kháng kháng sinh của K.

pneumoniae

Tỷ lệ kháng các loại kháng sinh của K.

pneumoniae khá cao, đa số chiếm trên 60%. Chỉ

còn một số kháng sinh còn nhạy nhiều như

amikacin và tigecycline với tỷ lệ lần lượt là 81,9%

và 78,1%). Nhìn cụ thể vào từng nhóm kháng

Nghiên cứu Y học

Y Học TP. Hồ Chí Minh * Tập 25 * Số 5 * 2021

Chuyên Đề Điều Dưỡng - Kỹ Thuật Y Học

224

sinh, K. pneumoniae hầu như kháng hoàn toàn

với ampicillin và các cepha thế hệ 1 (cephalexin

và cefazlolin), kháng phần lớn các BL/BLIs

(amoxicillin-clavulanic và piperacillin-

tazobactam), cephalosporin thế hệ 2, 3, 4 với tỷ lệ

khoảng 53 – 63% và thấp nhất là cefoxitin (46,6%

kháng, trung gian 5,8%). Trong nhóm

carbapenem, hơn một nửa số K. pneumoniae

kháng ertapenem, tỷ lệ kháng giảm dần với

imipenem và meropenem. Gần 50% chủng

K. pneumoniae kháng với các kháng sinh nhóm

aminoglycoside ngoại trừ amikacin (18,0%)

(Bảng 4).

Liên quan khả năng sinh enzyme kháng β –

lactam của K. pneumoniae theo thời gian nằm

viện, các khoa lâm sàng

Các chủng K. pneumoniae đều sinh β-

lactamase cổ điển (100%), với phương pháp đĩa

đối kháng phát hiện K. pneumoniae sinh β–

lactamase AmpC cảm ứng, kết quả chỉ có 2,8%,

bằng thử nghiệm sàng lọc đĩa đôi thì tỷ lệ vi

khuẩn này sinh ESBL là 58,8%, thử nghiệm

Hodge thu nhận được tỷ lệ K. pneumoniae sinh

carbapenemase là 38,4%. So sánh kết quả thử

nghiệm cho thấy chủng K. pneumoniae phân lập

sau 48 giờ nuôi cấy có mức độ sinh β – lactamase

cao hơn so với chủng phân lập trước 48 giờ nuôi

cấy. Trong đó chủng sinh ESBL chiếm tỷ lệ cao

nhất sau 48 giờ là 68,9%, tiếp đến là

carbapenemase (38,4%), thấp nhất là β –

lactamase AmpC cảm ứng 1,5%) (Bảng 5).

Tỷ lệ chủng sinh ESBLs và carbapenemase

phân lập được có sự thay đổi tùy khoa lâm sàng.

Đặc biệt tỷ lệ cao nhất là khoa Hồi sức tích cực

(83,8%, 56,8%) (Bảng 6).

Bảng 4. Tỷ lệ đề kháng kháng sinh của K. pneumoniae

Kháng sinh

Nhạy (S)

Trung gian (I)

Kháng (R)

Ampicillin

AMP

0,0

211

100,0

Amoxicillin-Clavulanic acid

AMC

34,4

4,7

117

60,9

Piperacillin-Tazobactam

TZP

42,1

1,9

117

56,0

Cephalexin

0,0

131

100,0

Cefazolin

FAZ

2,1

0,0

139

97,9

Cefoxitin

FOX

47,6

5,8

46,6

Ceftriaxone

CRO

36,2

0,0

134

63,8

Ceftazidime

CAZ

35,4

0,9

133

63,6

Cefepime

FEP

36,8

1,4

129

61,7

Ertapenem

ETP

44,0

2,4

112

53,6

Imipenem

IMP

43,6

10,4

46,0

Meropenem

MEM

111

54,9

2,5

42,6

Gentamicin

GEN

106

50,7

0,5

102

48,8

Tobramycin

TOB

39,6

15,0

45,4

Amikacin

AMK

173

81,9

0,0

18,0

Ciprofloxacin

CIP

35,4

2,4

130

62,2

Tetracycline

TET

33,7

5,3

127

61,1

Tigecycline

TGC

157

78,1

18,4

3,5

Trimethoprim-Sulfamethoxazole

SXT

34,5

0,0

137

65,6

Bảng 5. Tỷ lệ nhiễm K. pneumoniae theo thời gian nằm viện và mức độ sinh enzyme

Khả năng sinh enzym

Thời gian cấy sau nhập viện

Âm tính, n (%)

Dương tính, n (%)

β - lactamase cổ điển

Trước 48 giờ

76 (100)

Sau 48 giờ

135 (100)

β - lactamase AmpC cảm ứng

Trước 48 giờ

72 (94,7)

4 (5,3)

0,191

Sau 48 giờ

133 (98,5)

2 (1,5)

ESBL

Trước 48 giờ

45 (59,2)

31 (40,8)

< 0,001

Klebsiella pneumoniae kháng kháng sinh nhóm β – lactam phân lập từ bệnh phẩm đường hô hấp tại Bệnh viện Đa khoa Đồng Nai năm 2020

Chủ đề:

Tài liệu liên quan

Tài liêu mới

AI tóm tắt

Giới thiệu tài liệu

Đối tượng sử dụng

Từ khoá chính

Nội dung tóm tắt

Hỗ trợ

Phương thức thanh toán

Theo dõi chúng tôi