BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC
VÀ CÔNG NGHỆ VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ
LÊ HẢI SƠN
NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG MỘT SỐ
YẾU TỐ SINH THÁI
ĐẾN BIẾN ĐỘNG KHU HỆ BƯỚM NGÀY
(LEPIDOPTERA : RHOPALOCERA)
TẠI VƯỜN QUỐC GIA BIDOUP – NÚI BÀ
Chuyên ngành: Sinh thái học
Mã số: 9 42 01 20
TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ SINH HỌC
Thành phố Hồ Chí Minh - Năm 2018
Công trình được hoàn thành tại: Học viện Khoa học và Công nghệ -
Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam.
Người hướng dẫn khoa học 1: PGS. TS. Hoàng Đức Huy
Người hướng dẫn khoa học 2: PGS. TS. Nguyễn Thị Phương Thảo
Phản biện 1: …
Phản biện 2: …
Phản biện 3: ….
Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng đánh giá luận án tiến sĩ cấp
Học viện, họp tại Học viện Khoa học và Công nghệ - Viện Hàn lâm
Khoa học và Công nghệ Việt Nam vào hồi … giờ ..’, ngày … tháng …
năm 201….
Có thể tìm hiểu luận án tại:
- Thư viện Học viện Khoa học và Công nghệ
- Thư viện Quốc gia Việt Nam
1
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của luận án
Côn trùng là nhóm động vật không xương sống được bắt gặp
ở hầu hết các hệ sinh thái trên cạn, dưới nước cho đến lòng đất. Cho
đến nay có hơn một triệu loài côn trùng đã được mô tả, chiếm hơn nửa
tổng số loài sinh vật sống mà con người biết đến, hàng năm số loài
mới được công bố vẫn gia tăng (Blair R. B., 1999; Vu Van Lien, 2004,
2011). Trong lớp côn trùng, bướm là nhóm được biết đến nhiều do có
màu sắc và hình thái đẹp, sống gần gũi với con người. Bướm khá nhạy
cảm với môi trường sống. Trong khi tác động của sự thay đổi của môi
trường đến quần thể các loài động vật có xương sống thường rất lâu
mới phát hiện được (Price P. W., 1975) và khó nhận thấy hơn so với
các loài động vật không xương sống thì bướm lại có phản ứng sớm
đối với sự thay đổi về môi trường. Khi rừng tự nhiên bị tác động, thành
phần và cấu trúc thảm thực vật thay đổi thì quần xã bướm cũng thay đổi
(Blau W.S, 1980; Bobo K.S., 2006; Janzen, 1968). Sự thay đổi về tình
trạng các loài bướm theo thời gian phần lớn là do tác động của con người
tới các quần xã trong thiên nhiên.
Từ những năm đầu của thế kỷ 20, đã có nhiều công trình
nghiên cứu về bướm được công bố như danh lục thành phần loài ở
Việt Nam và các quốc gia vùng Đông Dương (Corber A.S., 1992). Cho
đến nay, nghiên cứu bướm đã được tiến hành ở nhiều Vườn quốc gia
(VQG) và Khu bảo tồn thiên nhiên (KBTTN) trên cả nước. Tuy nhiên,
việc nghiên cứu chủ yếu tập trung vào việc điều tra lập danh sách thành
phần loài.
2
Gần đây một số nghiên cứu về sinh thái sinh học bướm đã
được công bố trong một số đề tài tiến sĩ, thạc sĩ ở nhiều nơi tại Việt
Nam như VQG Tam Đảo – Vĩnh Phúc của Vũ Văn Liên, 2008;
KBTTN Tà Đùng của Lê Hải Sơn, Hoàng Đức Huy, 2011; KBTTN
Tà Kou của Đặng Việt Đài, 2011; KBTTN Bình Châu - Phước Bửu
của Bùi Hữu Mạnh, 1998… nhưng chưa có những thống kê một cách
đầy đủ về thành phần loài cũng như các nghiên cứu sâu về sinh thái,
sinh học của các loài bướm. Chính vì thế luận án tiến sĩ: “Nghiên cứu
ảnh hưởng một số yếu tố sinh thái đến biến động khu hệ bướm ngày
(Lepidoptera: Rhopalocera) tại Vườn quốc gia Bidoup – Núi Bà”
nhằm nghiên cứu một số các yếu tố sinh học, sinh thái học đến biến
động quần thể bướm tại khu vực được tiến hành.
2. Mục tiêu nghiên cứu của luận án
2.1. Mục đích của luận án
Đánh giá được ảnh hưởng của một số yếu tố sinh thái đến biến
động khu hệ bướm ngày, dẫn liệu sinh học và tình trạng một số loài
bướm quý, hiếm có nguy cơ bị đe doạ, trên cơ sở đó đề xuất biện pháp
bảo tồn bướm ở VQG Bidoup – Núi Bà.
2.2. Yêu cầu của luận án
Xác định thành phần loài, phân tích tính đa dạng loài bướm ở
các sinh cảnh có thảm thực vật khác nhau tại VQG Bidoup – Núi Bà.
Xác định dẫn liệu sinh học của một số loài bướm, đồng thời xác
định ảnh hưởng của điều kiện thời tiết và tác động rừng đến biến động
quần thể loài và biến động sự phong phú về cá thể của các loài trong
quần xã bướm.
3
Đề xuất biện pháp bảo tồn bướm ở VQG Bidoup – Núi Bà.
3. Ý nghĩa khoa học của luận án
Luận án đã thống kê một cách khá đầy đủ và toàn diện về thành
phần loài bướm ở VQG Bidoup – Núi Bà, với tổng số 173 loài, trong
đó, ghi nhận 02 loài trong danh lục sách đỏ Việt Nam và bổ sung 108
loài cho danh sách bướm của VQG Bidoup – Núi Bà.
Luận án cũng đã xác định dẫn liệu sinh học của 31 loài bướm
trong đó có loài quí, hiếm nằm trong danh lục sách đỏ Việt Nam.
Ngoài ra, kết quả đã ghi nhận mới 12 loài thực vật làm cây chủ cho 13
loài bướm tại khu vực nghiên cứu.
Kết quả cũng đã đánh giá một cách khá toàn diện về một số đặc
điểm sinh thái như các sinh cảnh khác nhau, độ ẩm môi trường, nhiệt
độ, lượng mưa... đến biến động quần thể bướm.
4. Kết cấu của luận án
Luận án gồm Phần mở đầu; Chương 1: Tổng quan tài liệu;
Chương 2: Vật liệu và phương pháp nghiên cứu; Chương 3: Kết quả
nghiên cứu và thảo luận; Kết luận và kiến nghị; Danh mục các công
trình của tác giả; Tài liệu tham khảo; 12 phụ lục; Luận án có 38 hình
và 21 bảng.