BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC
VÀ CÔNG NGHỆ VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ
-----------------------------
VŨ THỊ HIỀN
NGHIÊN CỨU QUÁ TRÌNH TÁI SINH VÀ NHÂN
GIỐNG IN VITRO CÂY SÂM NGỌC LINH (Panax
vietnamensis Ha et Grushv.) BẰNG KỸ THUẬT
NUÔI CẤY LỚP MỎNG TẾ BÀO
LUẬN ÁN TIẾN SĨ SINH HỌC
TP. HỒ CHÍ MINH – 2018
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC
VÀ CÔNG NGHỆ VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ
-----------------------------
VŨ THỊ HIỀN
NGHIÊN CỨU QUÁ TRÌNH TÁI SINH VÀ NHÂN
GIỐNG IN VITRO CÂY SÂM NGỌC LINH (Panax
vietnamensis Ha et Grushv.) BẰNG KỸ THUẬT
NUÔI CẤY LỚP MỎNG TẾ BÀO
Chuyên ngành
Mã số
LUẬN ÁN TIẾN SĨ SINH HỌC
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
1. GS.TS. Dương Tấn Nhựt
2. TS. Thái Xuân Du
TP. HỒ CHÍ MINH - 2018
i
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi dưới sự hướng dẫn
của PGS.TS. Dương Tấn Nhựt. Nghiên cứu này được thực hiện bởi sự hỗ trợ kinh
phí của đề tài và dự án của Phòng Sinh học Phân tử và Chọn tạo giống cây trồng -
Viện Nghiên cứu Khoa học Tây Nguyên: (1) Đề tài cấp quốc gia: Hệ thống chiếu
sáng đơn sắc - nguồn sáng nhân tạo cho nghiên cứu tái sinh và nhân giống một số
loại cây trồng nuôi cấy in vitro, Mã số: 106.16-2012.32, do Quỹ phát triển khoa học
và Công nghệ Quốc (NAFOSTED) thuộc bộ Khoa học và Công nghệ quản lý; (2)
Dự án sản xuất cấp Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam: “Hoàn thiện
quy trình nhân giống cây sâm Ngọc Linh (Panax vietnamensis Ha et Grushv.) với
số lượng lớn dưới hệ thống chiếu sáng đơn sắc (LED) phục vụ nhu cầu của tỉnh
Quảng Nam. Toàn bộ số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận án này là trung thực
và chưa từng được sử dụng để công bố trong các công trình nghiên cứu để nhận học
vị, các thông tin trích dẫn trong luận án này đều được chỉ rõ nguồn gốc. Tôi xin
hoàn toàn chịu trách nhiệm về sự cam đoan này.
Đà Lạt, ngày…..tháng….. năm 2018
Người cam đoan
Vũ Thị Hiền
ii
LỜI CẢM ƠN
Để hoàn thành luận án này, trong suốt thời gian vừa qua tôi đã nhận được rất
nhiều sự động viên giúp đỡ của quí thầy cô, đồng nghiệp, bạn bè và những người
thân trong gia đình.
Xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc nhất đến thầy Dương Tấn Nhựt (Viện Nghiên
cứu Khoa học Tây Nguyên), thầy Thái Xuân Du (Viện Sinh học Nhiệt đới). Quí
thầy đã tận tâm hướng dẫn, giúp đỡ, động viên và tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất
để tôi có thể hoàn thành luận án này.
Cảm ơn ban lãnh đạo Viện Nghiên cứu Khoa học Tây Nguyên, Viện Sinh học
Nhiệt đới đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình học tập cũng như
trong quá trình thực hiện đề tài này.
Cảm ơn các anh, chị và các em Phòng Sinh học Phân tử và Chọn tạo giống cây
trồng - Viện Nghiên cứu Khoa học Tây Nguyên đã giúp đỡ tôi trong suốt thời gian
qua.
Cảm ơn tất cả các anh, các em nghiên cứu sinh tại Viện Sinh học Nhiệt Đới,
Viện Khoa học Kỹ thuật Nông nghiệp Miền Nam, Viện Công nghệ Sinh học, Đại
học Khoa học Huế đã cùng tôi học tập, nghiên cứu, chia sẻ và động viên nhau trong
suốt thời gian học tập và thực hiện luận án.
Một tình cảm sâu sắc nhất từ tận đáy lòng, xin dành gửi đến gia đình tôi, những
người luôn là nguồn động viên to lớn nhất cho tôi, tạo mọi điều kiện để cho tôi
được học tập và nghiên cứu trong suốt những năm học vừa qua.
Và cuối cùng tình thương yêu nhất mẹ gửi đến hai con yêu quý của mẹ. Cảm ơn
hai con đã luôn ở bên giúp mẹ có thêm nghị lực để vượt qua mọi khó khăn, vất vả
trong cuộc sống. Mẹ mong hai con luôn mạnh khỏe, ngoan và học giỏi.
Đà Lạt, tháng …. năm 2018
Vũ Thị Hiền
iii
MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN ............................................................................................................ i
LỜI CẢM ƠN ................................................................................................................. ii
MỤC LỤC ...................................................................................................................... iii
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT...................................................................................... xi
DANH MỤC BẢNG ..................................................................................................... xii
DANH MỤC HÌNH ................................................................................................... xviii
MỞ ĐẦU ........................................................................................................................ 1
1. Tính cấp thiết của đề tài ........................................................................................... 1
2. Mục tiêu và yêu cầu của đề tài ................................................................................. 2
3. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài ................................................................ 2
3.1. Phương pháp luận của đề tài ............................................................................ 2
3.2. Ý nghĩa khoa học của đề tài .............................................................................. 2
3.3. Ý nghĩa thực tiễn của đề tài .............................................................................. 3
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài .......................................................... 3
4.1. Đối tượng nghiên cứu ........................................................................................ 3
4.2. Phạm vi nghiên cứu của đề tài .......................................................................... 3
5. Những đóng góp mới của luận án ............................................................................ 3
CHƯƠNG I. TỔNG QUAN TÀI LIỆU ...................................................................... 5
1.1. Giới thiệu chi Nhân Sâm........................................................................................ 5
1.1.1. Hệ thống phân loại chi nhân sâm. .................................................................. 5
1.1.2. Đặc điểm thực vật ............................................................................................ 6
1.1.3. Thành phần hóa học ........................................................................................ 6
1.1.4. Giá trị kinh tế và y học của cây Nhân sâm ..................................................... 6
1.1.4.1. Giá trị kinh tế ............................................................................................ 6
1.1.4.2. Nhân sâm trong y học cổ truyền ................................................................ 6
1.1.4.3. Nhân sâm trong y học hiện đại .................................................................. 7
1.1.5. Tác dụng dược lý của sâm Triều Tiên Panax ginseng C.A. Meyer,
Korean ginseng ............................................................................................................... 7
1.2. Sơ lược về cây sâm Ngọc Linh (Panax vietnamensis Ha et Grushv.) ................. 8
1.2.1. Nguồn gốc và lịch sử phát triển ...................................................................... 8
1.2.2. Hình thái thực vật ............................................................................................ 9