Mối liên quan giữa trải nghiệm bất lợi thời thơ ấu và một số hành vi không có lợi cho sức khỏe của học sinh một số trường trung học phổ thông trên địa bàn thành phố Huế

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và sự phát triển không ngừng của xã hội, những trải nghiệm thời thơ ấu có vai trò nền tảng quan trọng trong việc định hình sự phát triển của cá nhân. Các trải nghiệm bất lợi thời thơ ấu (ACEs), như sang chấn tâm lý, bạo lực hay thiếu thốn tình cảm, có thể dẫn đến những hành vi không có lợi cho sức khỏe về sau. Mặc dù mối liên hệ này đã được ghi nhận rộng rãi trên thế giới, các nghiên cứu chuyên sâu tại Việt Nam, đặc biệt là ở nhóm học sinh trung học phổ thông, vẫn còn hạn chế. Nhóm đối tượng này đang trong giai đoạn chuyển tiếp quan trọng, dễ bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố tác động. Việc nghiên cứu sâu về mối liên quan giữa trải nghiệm bất lợi thời thơ ấu và hành vi không có lợi cho sức khỏe ở học sinh trung học phổ thông là cần thiết để cung cấp bằng chứng khoa học, từ đó xây dựng các chiến lược can thiệp hiệu quả nhằm nâng cao nhận thức và hỗ trợ phòng ngừa.

Các nhà nghiên cứu, chuyên gia y tế công cộng, nhà giáo dục, cán bộ quản lý trường học, phụ huynh và các nhà hoạch định chính sách quan tâm đến sức khỏe vị thành niên và phòng chống hành vi rủi ro.

Nghiên cứu này nhằm mục tiêu mô tả tình hình các hành vi không có lợi cho sức khỏe và phân tích mối liên hệ giữa chúng với trải nghiệm bất lợi thời thơ ấu cùng các yếu tố liên quan khác ở học sinh trung học phổ thông tại thành phố Huế. Với phương pháp nghiên cứu mô tả cắt ngang, nhóm tác giả đã khảo sát 1112 học sinh trên địa bàn vào năm 2025. Dữ liệu về hành vi không có lợi cho sức khỏe được thu thập thông qua các câu hỏi chọn lọc từ bộ công cụ Khảo sát Sức khỏe Học sinh Toàn cầu (GSHS) và sau đó được phân tích bằng hồi quy logistic đa biến để xác định các yếu tố liên quan có ý nghĩa thống kê (p < 0,05). Kết quả cho thấy tỷ lệ học sinh có hành vi không có lợi cho sức khỏe tương đối cao, đạt 29,5%. Trong số đó, 6,5% sử dụng thuốc lá truyền thống, 7,6% sử dụng thuốc lá điện tử, 27,0% tiêu thụ rượu/bia và 0,3% từng sử dụng chất kích thích. Phân tích đa biến tiết lộ nhiều yếu tố liên quan đáng kể bao gồm loại trường học, tình trạng sống hiện tại, tình trạng hôn nhân của cha mẹ, chi tiêu trung bình hàng tháng, cũng như sự tiếp xúc với thuốc lá điện tử, rượu/bia (trong trường học và gia đình) và chất kích thích trong môi trường học đường. Đặc biệt, trải nghiệm bất lợi thời thơ ấu được xác định là một yếu tố nguy cơ đáng kể, làm tăng khả năng học sinh có các hành vi không có lợi cho sức khỏe. Nghiên cứu này khẳng định sự cần thiết phải tăng cường các hoạt động giáo dục sức khỏe trong trường học, đồng thời thúc đẩy sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường, gia đình và xã hội để hỗ trợ học sinh, nâng cao nhận thức và chủ động tìm kiếm sự giúp đỡ nhằm dự phòng các hành vi không có lợi cho sức khỏe. Các hàm ý chính sách bao gồm phát triển chương trình tư vấn và hỗ trợ kiến thức để bảo vệ sức khỏe vị thành niên.