BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT
TRƯỜNG ĐẠI HỌC LÂM NGHIỆP
-----------------------------
Lê Thị Xuân
NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC CỦA CÁC CHỦNG NẤM ĐÔNG
TRÙNG HẠ THẢO CORDYCEPS MILITARIS THU THẬP VÀ SƯU
TẦM TỪ VIỆT NAM, TRUNG QUỐC VÀ NHẬT BẢN
Chuyên ngành: Quản lý bảo vệ tài nguyên rừng
Mã số: 60.62.68
LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC LÂM NGHIỆP
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PSG. TS PHẠM QUANG THU
Hà Nội, 2010
ii
LỜI CẢM ƠN
Để hoàn thành chương trình đào tạo cao học tại trường Đại học Lâm nghiệp,
nhằm vận dụng kiến thức đã học vào thực tiễn, làm quen với công tác nghiên cứu
khoa học và khả năng tổng hợp phân tích vấn đề tác giả tiến hành thực hiện Luận
văn tốt nghiệp cao học.
Trong quá trình thực hiện và hoàn thiện luận văn, tác giả đã nhận được nhiều
sự quan tâm, giúp đỡ và đóng góp của cán bộ Phòng nghiên cứu Bảo vệ Thực vật
rừng – Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam, Khoa đào tạo sau Đại học – Trường
Đại học Lâm nghiệp, từ gia đình và bạn bè đồng nghiệp. Tác giả xin chân thành
cảm ơn sự ủng hộ, giúp đỡ đó. Đặc biệt tác giả muốn gửi lời cảm ơn sâu sắc tới
PGS. TS. Phạm Quang Thu, người thầy trực tiếp hướng dẫn khoa học đã tận tình
quan tâm, tạo điều kiện thuận lợi và truyền đạt những kiến thức quý báu trong suốt
quá trình thực hiện.
Luận văn được hoàn thiện trên cơ sở tham khảo nhiều tài liệu có liên quan và
ý kiến đóng góp của nhiều nhà chuyên môn và sự nỗ lực của tác giả. Tuy nhiên do
khả năng, điều kiện và thời gian còn hạn chế, chủ đề nghiên cứu hoàn toàn mới nên
luận văn không tránh khỏi những thiếu sót. Tác giả rất mong nhận được ý kiến đóng
góp, xây dựng của các nhà khoa học cũng như của bạn bè đồng nghiệp để Luận văn
được hoàn thiện.
Xin chân thành cảm ơn!
Hà Nội, tháng 9 năm 2010.
Tác giả
iii
MỤC LỤC
Trang
Trang phụ bìa………………………………………………………………………...i
Lời cảm ơn ................................................................................................................. ii
Mục lục ...................................................................................................................... iii
Danh mục các bảng .................................................................................................. vii
Danh mục các hình ................................................................................................... vii
Đặt vấn đề.................................................................................................................... 1
Chương 1. Tổng quan nghiên cứu ............................................................................... 3
1.1. Tình hình nghiên cứu ở ngoài nước ................................................................. 3
1.2. Tình hình nghiên cứu ở trong nước ................................................................ 15
1.3. Nhận xét đánh giá từ các công trình nghiên cứu ở trong và ngoài nước ........ 19
Chương 2. Mục tiêu, đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu ................... 21
2.1. Mục tiêu nghiên cứu ....................................................................................... 21
2.2. Đối tượng nghiên cứu ..................................................................................... 21
2.3. Nội dung nghiên cứu ...................................................................................... 21
2.3.1. Sưu tập, phân lập và lưu trữ nguồn gen các chủng nấm Cordyceps
militaris .............................................................................................................. 21
2.3.2. Đặc điểm sinh học của hệ sợi trong nuôi cấy thuần khiết ....................... 21
2.3.3. Bước đầu nghiên cứu hoạt tính sinh học của các chủng nấm ................. 21
2.3.4. Nghiên cứu nuôi cấy sinh khối hệ sợi trên môi trường dịch thể .............. 22
2.4. Phương pháp nghiên cứu ................................................................................ 22
2.4.1. Dụng cụ, thiết bị và môi trường dinh dưỡng ........................................... 22
2.4.2. Phương pháp sưu tập, phân lập và lưu trữ nguồn gen các chủng nấm
Cordyceps militaris ............................................................................................ 22
2.4.2.1. Sưu tập nguồn gen ................................................................................ 22
2.4.2.2. Phân lập chủng nấm từ các mẫu Cordyceps militaris thu thập ở Việt
Nam .................................................................................................................... 22
2.4.2.3. Tốc độ sinh trưởng của các chủng nấm Cordyceps militaris ............... 23
iv
2.4.2.4. Lưu trữ và bảo quản nguồn giống ........................................................ 23
2.4.3. Phương pháp nghiên cứu đặc điểm sinh học của hệ sợi trong nuôi cấy
thuần khiết .......................................................................................................... 24
2.4.3.1. Phương pháp nghiên cứu ảnh hưởng của môi trường dinh dưỡng đến
sinh trưởng và phát triển của hệ sợi .................................................................. 24
2.4.3.2. Phương pháp nghiên cứư ảnh hưởng của nhiệt độ không khí đến sinh
trưởng và phát triển của hệ sợi.......................................................................... 24
2.4.3.3. Phương pháp nghiên cứu ảnh hưởng của độ ẩm không khí đến sinh
trưởng và phát triển của hệ sợi.......................................................................... 25
2.4.3.4. Nghiên cứu ảnh hưởng của độ pH môi trường đến sinh trưởng và phát
triển của hệ sợi .................................................................................................. 25
2.4.4. Phương pháp nghiên cứu hoạt tính của các chủng nấm ......................... 25
2.4.4.1. Phương pháp đánh giá hoạt tính kháng khuẩn của các chủng nấm thu
được ................................................................................................................... 25
2.4.4.2. Phương pháp đánh giá hoạt tính kháng nấm của các chủng nấm thu
được ................................................................................................................... 26
2.4.5. Phương pháp nghiên cứu nuôi cấy sinh khối hệ sợi ở môi trường dịch thể
........................................................................................................................... 26
2.4.5.1. Phương pháp xác định môi trường dinh dưỡng nuôi cấy dịch thể ....... 26
2.4.5.2. Phương pháp xác định tốc độ lắc trong quá trình nuôi cấy ................. 27
2.4.5.3. Phương pháp xác định thời gian thu hoạch ......................................... 27
2.4.5.4. Phương pháp sấy thu hoạch sản phẩm hệ sợi nuôi cấy ....................... 28
2.4.5.5. Phương pháp sản xuất bột nấm Cordyceps militaris ........................... 28
Chương 3. Kết quả nghiên cứu ................................................................................. 29
3.1. Sưu tập, phân lập và lưu trữ nguồn gen các chủng nấm Cordyceps militaris 29
3.1.1. Sưu tập các chủng nấm từ Trung Quốc và Nhật Bản .............................. 29
3.1.2. Kết quả phân lập các mẫu nấm Cordyceps militaris thu thập ở Việt Nam
........................................................................................................................... 30
v
3.1.2.1. Đặc điểm hình thái và giải phẫu các mẫu nấm thu thập được ở Việt
Nam .................................................................................................................... 30
3.1.2.2. Kết quả phân lập các chủng nấm thu thập ở Việt Nam ........................ 34
3.1.2.3. Đặc điểm hình thái hệ sợi các chủng nấm thu thập được ở Việt Nam . 35
3.1.3. Tốc độ sinh trưởng của các chủng nấm trong nuôi cấy thuần khiết ..... 36
3.1.4. Lưu trữ và bảo quản nguồn giống ........................................................... 38
3.2. Đặc điểm sinh học của hệ sợi nấm trong điều kiện nuôi cấy thuần khiết ...... 40
3.2.1. Nghiên cứu ảnh hưởng của môi trường dinh dưỡng đến sinh trưởng và
phát triển của hệ sợi .......................................................................................... 40
3.2.2. Nghiên cứu ảnh hưởng của nhiệt độ không khí đến sinh trưởng của nấm
........................................................................................................................... 43
3.2.3. Nghiên cứu ảnh hưởng của độ ẩm không khí đến sinh trưởng của nấm . 44
3.2.4. Nghiên cứu ảnh hưởng của pH môi trường đến sinh trưởng của hệ sợi . 46
3.2.5. Tổng hợp nhân tố sinh thái cơ bản tối ưu cho sinh trưởng của nấm ...... 47
3.3. Nghiên cứu hoạt tính của các chủng nấm thu được ....................................... 48
3.3.1. Bước đầu đánh giá hoạt tính kháng khuẩn của các chủng nấm Cordyceps
militaris .............................................................................................................. 48
3.3.2. Bước đầu đánh giá hoạt tính kháng nấm của các chủng nấm thu được . 51
3.4. Nghiên cứu nuôi cấy sinh khối hệ sợi trên môi trường dịch thể .................... 54
3.4.1. Xác định môi trường dinh dưỡng nuôi cấy dịch thể thu sinh khối hệ sợi 54
3.4.2. Xác định tốc độ lắc trong quá trình nuôi cấy .......................................... 58
3.4.3. Xác định thời gian thu hoạch ................................................................... 61
3.4.4. Thời gian sấy sản phẩm hệ sợi nuôi cấy .................................................. 63
3.4.5. Quy trình sản xuất bột nấm Cordyceps militaris ..................................... 65
Kết luận ................................................................................................................. 67
TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC
