Nguy cơ khi lạm dụng “thuốc làm mập”
Đối với khá nhiều người, “có sức khỏe” cũng đồng
nghĩa là phải “có thân hình mập mạp”. Ðặc biệt đối với
trẻ em, mặc dù đã có sự cân bằng giữa thể trọng và
chiều cao nhưng một số phụ huynh vẫn muốn con mình
“tròn trịa”, thậm chí lúc nào cũng bị ám ảnh, muốn con
mập càng nhanh càng tốt. Và thế là, dẫn đến sự lạm
dụng loại thuốc tạm gọi là
“thuốc làm mập”.
Thuốc “làm mập” đầu tiên phải
kể là thuốc chống viêm
corticoid như dexamethason,
prednison, prednisolon... Về
phương diện chữa bệnh,
corticoid là thuốc rất quý dùng
để chống viêm, trị các bệnh xương khớp, các bệnh tự miễn,
các bệnh dị ứng ngoài da và hệ hô hấp (biểu hiện là hen
suyễn nặng), bệnh suy tuyến thượng thận, chứ không bao
giờ được sử dụng để làm cho mập. Do thuốc corticoid có
tác dụng giữ nước và chất khoáng natri trong cơ thể (nên
“Béo” lên do corticoid.
lưu ý ngoài corticoid còn nhiều thuốc khác cũng có tác
dụng này như phenylbutazon chống viêm, carbenoxolon trị
loét dạ dày...), gây rối loạn chuyển hóa lipid và làm đọng
mỡ lại ở mặt, cổ và lưng, nên người dùng thuốc lâu ngày sẽ
bị béo phì, mặt tròn như mặt trăng, nhưng thật ra cơ thể lại
bị teo cơ (đây là các biểu hiện trong hội chứng có tên là
Cushing). Chính do cơ thể có vẻ như mập ra và tăng cân
khi uống thuốc này liên tục và kéo dài (mà một số người cứ
tưởng là tốt) là biểu hiện một tác dụng phụ nguy hiểm của
thuốc. Song song với tác dụng phụ gây béo phì, thuốc còn
có một số tác dụng phụ nguy hiểm khác như làm loãng
xương, tăng huyết áp, gây huyết khối làm nghẽn mạch, có
thể gây loét dạ dày, làm giảm sự đề kháng của cơ thể dễ
dẫn đến nhiễm trùng (dễ bị bệnh lao, nếu đã bị lao sẽ làm
bệnh nặng thêm).
Thuốc thứ hai giúp làm mập một cách gián tiếp là
durabolin, tên biệt dược của nandrolon phenylpropionat, là
một dẫn chất tổng hợp tương tự hormon sinh dục nam
testosteron. Tác dụng chủ yếu của durabolin là đồng hóa
protein, nghĩa là giúp cơ thể hấp thu, biến dưỡng tốt chất
đạm và vận chuyển các acid amin của chất đạm vào bên
trong mô cơ, làm cho cơ thể phát triển cơ bắp, tăng cân,
tăng sức. Thuốc được chỉ định trị chứng gầy ốm, sụt cân,
mất sức sau khi bệnh nặng nhưng không được dùng cho trẻ
dưới 15 tuổi, phụ nữ có thai, phụ nữ còn trẻ (vì đây là dẫn
chất hormon sinh dục nam). Ở một số nước châu Á như Ấn
Độ, người ta đã mất rất nhiều công sức chống lại tình trạng
lạm dụng, dùng bừa bãi thuốc anabolic steroid ở trẻ em!
Thuốc thứ ba thường được dùng là cyproheptadin. Đây là
thuốc kháng histamin trị dị ứng nhưng lại có thêm tác dụng
kích thích sự thèm ăn. Nghĩa là thuốc không làm tăng trọng
một cách trực tiếp do giữ nước và natri lại trong cơ thể và
gây phù như corticoid mà có tác dụng gián tiếp trị chứng
chán ăn, làm cho người dùng thuốc ăn nhiều hơn (đương
nhiên phải ăn uống đầy đủ chất) để tăng trọng. Tuy nhiên
cần lưu ý, cyproheptadin chỉ kích thích sự thèm ăn tạm thời
và có nhiều tác dụng phụ. Khi đang dùng thuốc, thuốc sẽ
kích thích ăn ngon miệng nhưng khi ngưng thuốc sẽ chán
ăn trở lại. Thuốc có tác dụng phụ gây buồn ngủ, không
được dùng (tức chống chỉ định) đối với phụ nữ có thai, phụ
nữ đang cho con bú, trẻ em dưới 2 tuổi và người cao tuổi
suy nhược. Đối với trẻ em, thuốc có thể gây cơn co giật -
gọi là tác dụng phụ thần kinh ngoại tháp. Thuốc cũng
không được dùng ở người bị tăng nhãn áp, u tuyến tiền liệt,
loét tá tràng. Do lợi bất cập hại như vậy nên nhiều nước đã
không còn chỉ định dùng cyproheptadin trị chứng chán ăn
nữa.
Không có thuốc làm mập, nếu lạm dụng các thuốc trên để
hy vọng mập ra, nhất là đối với trẻ em sẽ là điều hết sức
nguy hiểm.
