|1
Phụ nữ Di cư trong nước:
Hành trình Gian nan Tìm kiếm Cơ hội
2011
PHỤ NỮ DI CƯ TRONG NƯỚC
HÀNH TRÌNH GIAN NAN
TÌM KIẾM CƠ HỘI
PHỤ NỮ DI CƯ TRONG NƯỚC
HÀNH TRÌNH GIAN NAN
TÌM KIẾM CƠ HỘI
|1
Phụ nữ Di cư trong nước:
Hành trình Gian nan Tìm kiếm Cơ hội
MỤC LỤC
DaNH mỤC CáC bẢNG .........................................................................................................................3
DaNH mỤC CáC bIểu đồ ..................................................................................................................... 4
DaNH mỤC CáC HộP ............................................................................................................................4
DaNH mỤC CáC Từ vIếT TắT .............................................................................................................. 5
LỜI GIỚI THIệu ...................................................................................................................................... 6
LỜI CẢm ơN ........................................................................................................................................... 7
Tóm TắT ................................................................................................................................................ 9
CHưƠNG 1: TổNG quAN về NGHIêN Cứu .....................................................................................13
1.1 Khái quát về di cư trong nước ở việt Nam ........................................................................... 15
1.2 mục tiêu, phạm vi, và phương pháp nghiên cứu .................................................................. 17
1.2.1 mục tiêu của nghiên cứu .........................................................................................17
1.2.2 Phạm vi của nghiên cứu .........................................................................................18
1.2.3 Phương pháp nghiên cứu .......................................................................................19
CHưƠNG 2:LAo đỘNG Nữ DI Cư TạI vIệT NAM: Họ LÀ AI? .......................................................21
2.1 độ tuổi của lao động di cư nữ ..............................................................................................23
2.2 Hoàn cảnh hôn nhân và gia đình ..........................................................................................24
2.2.1 Tình trạng hôn nhân ................................................................................................24
2.2.2 Số con trong gia đình ..............................................................................................25
2.3 Trình độ học vấn ................................................................................................................... 26
2.4 đặc điểm về nơi xuất cư ......................................................................................................28
2.5 đặc điểm về nghề nghiệp ..................................................................................................... 29
CHưƠNG 3:LAo đỘNG Nữ DI Cư: LựC đẩy vÀ LựC HúT ...........................................................31
3.1 Yếu tố lực đẩy với phụ nữ di cư ...........................................................................................33
3.1.1 Lực đẩy từ thị trường lao động nơi xuất cư ............................................................33
3.1.2 Lực đẩy từ hoàn cảnh gia đình ...............................................................................35
3.1.3 Lực đẩy từ các khía cạnh khác ...............................................................................37
3.2 Yếu tố lực hút .......................................................................................................................38
3.2.1 Cơ hội việc làm tại nơi đến .....................................................................................38
3.2.2 Thu nhập tại điểm đến cao hơn nơi xuất cư ...........................................................40
3.2.3 Lực hút từ vốn xã hội: bạn bè/người thân ............................................................... 41
3.3 Các yếu tố khác ....................................................................................................................43
Nội dung: actionaid Quốc tế tại việt nam và Công ty Tư vấn đông Dương IRC
Biên tập: actionaid Quốc tế tại việt Nam
Ảnh: aav, Nguyễn Hoài Nam, đặng mai Thanh, Lưu Trọng Quang
Thiết kế & in ấn: Luck House Graphics
Xuất bản lần đầu: 2012
Giấy phép xuất: Số....
|3
Phụ nữ Di cư trong nước:
Hành trình Gian nan Tìm kiếm Cơ hội
Phụ nữ Di cư trong nước:
Hành trình Gian nan Tìm kiếm Cơ hội
2|
DaNH mỤC CáC bẢNG
bảng 2. 1. Phụ nữ di cư theo nhóm tuổi so với kết quả điều tra di cư 2004 (%) ..................................16
bảng 2. 2. độ tuổi nữ lao động di cư theo nghề nghiệp nơi đến...........................................................17
bảng 2. 3. Tình trạng hôn nhân của nữ lao động di cư (%) ..................................................................18
bảng 2. 4. Số con tại thời điểm di cư lần đầu và hiện nay (người) ......................................................19
bảng 2. 5. Cấp học cao nhất của lao động nữ di cư (%) ......................................................................20
bảng 2. 6. Cấp học cao nhất theo nghề nghiệp (%) .............................................................................21
bảng 2. 7. Nghề nghiệp trước lần di cư đầu tiên và nghề nghiệp hiện nay (%)....................................23
bảng 2. 8. Nghề nghiệp tại nơi đến trong lần di cư đầu tiên và hiện nay(%) ........................................23
bảng 3. 1. Tìm việc trong thời gian nông nhàn (%) ............................................................................... 25
bảng 3. 2. đào tạo nghề chưa phù hợp tại nơi xuất cư (%) .................................................................27
bảng 3. 3. Lực đẩy do kiện tự nhiên khắc nghiệt và cơ sở hạ tầng yếu kém (%) .................................28
bảng 3. 4. Dễ tìm việc làm tại nơi đến (%) ............................................................................................ 30
bảng 3. 5. Thu nhập cao hơn tại nơi đến (%) .......................................................................................32
bảng 4. 1. Ký kết hợp đồng lao động (%) .............................................................................................39
bảng 4. 2. Thời hạn ký hợp đồng lao động theo địa bàn nghiên cứu ...................................................39
bảng 4. 3. Thời gian làm việc ngày thường và ngày cuối tuần (giờ) ....................................................41
bảng 4. 4. Các hình thức phân biệt đối xử hoặc xúc phạm nhân phẩm ...............................................44
bảng 4. 5. Tỷ lệ phụ nữ lao động di cư có bHXH .................................................................................45
bảng 4. 6. Tỷ lệ phụ nữ lao động di cư có bHYT ..................................................................................47
bảng 4. 7. Loại hình nhà ở của phụ nữ lao động nhập cư (%) .............................................................50
CHưƠNG 4: TíNH Dễ Bị TổN THưƠNG CủA PHỤ Nữ DI Cư .........................................................47
4.1 Tính dễ bị tổn thương trong công việc .................................................................................49
4.1.1 Hợp đồng lao động..................................................................................................49
4.1.2 Công việc không ổn định, cường độ làm việc cao ..................................................50
4.1.3 Chế độ đãi ngộ còn nhiều bất cập ..........................................................................53
4.1.4 đối xử ngược đãi tại nơi làm việc ...........................................................................54
4.2 Tính dễ bị tổn thương trong tiếp cận dịch vụ công cộng ......................................................55
4.2.1 Tiếp cận với chính sách bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế ........................................56
4.2.2 Tiếp cận với dịch vụ giáo dục và y tế ......................................................................58
4.3 Tính dễ bị tổn thương trong đời sống sinh hoạt ...................................................................59
4.3.1 điều kiện sinh hoạt: nhà ở, sử dụng điện, sử dụng nước.......................................59
4.3.2 Hạn chế trong hòa nhập cộng đồng ........................................................................ 61
CHưƠNG 5: CHíNH sáCH đốI vớI PHỤ Nữ DI Cư: THựC TRạNG vÀ MỘT số đề XuấT ........63
5.1 Khung pháp lý và chính sách với lao động nữ di cư ............................................................65
5.2 một số khuyến nghị ..............................................................................................................67
TÀI LIệu THAM KHẢo .........................................................................................................................71
4| |5
Phụ nữ Di cư trong nước:
Hành trình Gian nan Tìm kiếm Cơ hội
Phụ nữ Di cư trong nước:
Hành trình Gian nan Tìm kiếm Cơ hội
DaNH mỤC CáC Từ vIếT TắT
aav Tổ chức actionaid Quốc tế tại việt Nam
bHXH bảo hiểm xã hội
bHYT bảo hiểm y tế
bộ LđTb&XH bộ Lao động Thương binh và Xã Hội
bộ NN&PTNN bộ Nông Nghiệp và Phát Triển Nông Thôn
CEDaW Công ước Xóa bỏ tất cả các hình thức phân biệt đối xử với phụ nữ
CPRGS Chiến lược Toàn diện về tăng trưởng kinh tế và xóa đói giảm nghèo
ILO Tổ Chức Lao động Quốc Tế
IRC Công Ty Nghiên Cứu và Tư vấn đông Dương
Lđ Lao động
mSHGđ mức Sống Hộ Gia đình
PvS Phỏng vấn sâu
TCTK Tổng Cục Thống Kê
TLN Thảo luận nhóm
ubND Ủy ban Nhân Dân
uN Liên Hợp Quốc
Wb Ngân Hàng Thế Giới
DaNH mỤC CáC bIểu đồ
biểu đồ 1. 1. Tốc độ tăng dân số nông thôn và thành thị, 1990-2009 ................................................... 12
biểu đồ 2. 1. Tỷ lệ phần trăm về số con tại thời điểm hiện nay (%) ......................................................19
biểu đồ 2. 2. Cấp học của nữ nhập cư chia theo địa điểm khảo sát (%) .............................................20
biểu đồ 2. 3. Cấp học của phụ nữ nhập cư chia theo địa điểm khảo sát (%) ......................................21
biểu đồ 2. 4. Nơi xuất cư của phụ nữ nhập cư trong mẫu khảo sát (%) ............................................... 22
biểu đồ 3. 1. Chênh lệch thu nhập giữa thành thị và nông thôn ...........................................................32
biểu đồ 3. 2. Có người thân quen ở nơi đến (%) ..................................................................................33
biểu đồ 4. 1. mức độ tham gia các quan hệ xã hội cộng đồng (%) .......................................................51
DaNH mỤC CáC HộP
Hộp 3. 1. Nông nhàn, không có việc làm và sự chán nản ..................................................................... 26
Hộp 3. 2. Các khó khăn của gia đình thúc đẩy phụ nữ di cư ................................................................28
Hộp 3. 3. Cú sốc do thiên tai và sự bấp bênh của nghề nông ..............................................................29
Hộp 3. 4. Dễ tìm việc làm tại điểm đến..................................................................................................31
Hộp 3. 5. Di cư vì thu nhập ở nơi đến cao hơn ..................................................................................... 33
Hộp 3. 6. Di cư vì người thân, và họ hàng giới thiệu ............................................................................34
Hộp 3. 7. Di cư vì muốn thay đổi môi trường sống ...............................................................................35
Hộp 4. 1. Tính không ổn định trong công việc của nữ công nhân nhập cư...........................................40
Hộp 4. 2. Tính không ổn định trong công việc của nữ lao động tự do ..................................................41
Hộp 4. 3. một số bất cập trong chế độ tiền lương .................................................................................42
Hộp 4. 4. Khó khăn và trừ tiền ngày nghỉ phép .....................................................................................43
Hộp 4. 5. Thực hiện chính sách thai sản với nữ công nhân di cư .........................................................46
Hộp 4. 6. Khó khăn trong tiếp cận giáo dục với con cái của phụ nữ di cư ............................................ 48
Hộp 4. 7. Phụ nữ di cư gặp rất nhiều khó khăn về nhà ở .....................................................................50
Hộp 4. 8. Nguồn nước sinh hoạt không đảm bảo vệ sinh .....................................................................50
Hộp 4. 9. Các yếu tố cản trở hòa nhập cộng đồng ................................................................................52