Sâu bệnh trên cây hồ tiêu
Nấm bệnh hại rễ: Rhizoctonia sp, Fusarium sp, tuyến trùng... làm tiêu chết
nhanh. Các loại nấm này thường có trên chuối, cao su - 2 loại cây trồng xen
với tiêu
Tuyến trùng: Meloidogyne, Pratylenchus, Xiphinema…
Tuyến trùng chích hút, bơm các độc tố vào rễ, tạo nên các nốt u sần, làm rễ
cong queo, giảm khả năng hấp thu nước, dưỡng chất khiến cây sinh trưởng
kém, cằn cỗi, lá vàng vọt, héo, chót lá đen dần rồi rụng. Bệnh sẽ nặng hơn
nếu kết hợp có nấm bệnh, vi khuẩn làm thối rễ.
Phòng trị: đào mương thoát nước để hạn chế tuyến trùng lây lan, tăng cường
bón vôi (vì tuyến trùng thích đất hơi chua), bón phân hữu cơ hoai mục (vì
trong phân hữu cơ có nhiều vi sinh vật, tuyến trùng đối kháng), rải thuốc.
Mối tiêu (Coptoteranes sp): tạo những hầm đất trên dây tiêu và dưới mặt đất
quanh gốc tiêu.
Đối với đường hầm đất trên dây tiêu phía trên mặt đất: cạo bỏ sạch đường
hầm, phun thuốc kỹ, sau 3 ngày có thể phun lại.
Đối với đường hầm, tổ mối ở gốc tiêu dưới mặt đất: xới đất tơi xung quanh
nọc tiêu, cạo bỏ đường hầm đất. Tưới dung dịch thuốc trừ bệnh hoặc xới đất
xung quanh nọc tiêu sâu khoảng 10cm, rải thuốc bột rồi lấp đất và tưới nước.
Rệp sáp giả (Pseudococcidoe): gây hại đọt non, lá non, chùm quả, dây tiêu
trên mặt đất.
Phun rửa bồ hóng, bột rệp sáp bằng nước có áp suất lớn.
Phun thuốc trừ sâu trên cây, mặt đất
Đối với gốc tiêu, dây tiêu dưới mặt đất, bị rệp chữa trị tương tự như phần
chữa trị tổ mối.
Rệp sáp:
Xuất hiện và gây hại chủ yếu trong mùa nắng. Rệp sáp bám chặt vào mặt
dưới lá, gié hoa, trái để chích hút nhựa làm lá khô, trái khô, rụng. Rệp còn
cư trú dưới đất, gốc cây để chích hút chất dinh dưỡng trong rễ, thân làm cây
sinh trưởng kém, còi cọc.
Trong quá trình chích hút rệp sáp thải ra dịch có chất đường tạo điều kiện tốt
cho nấm bồ hóng phát triển dẫn đến việc giảm khả năng quang hợp của lá,
tạo môi trường cho vi khuẩn xâm nhập.
Phòng trị: phun thuốc đặc trị
Rầy mềm (Toxoptera sp), bọ xít muỗi (Diconocoris sp): gây hại đọt non, lá
trái, dây tiêu.
Phun thuốc.
Bọ đầu dài đục dây (Lophobaris sp), bọ ăn lá: gây hại mắt dây, dây cuống
hoa, lá.
Phun thuốc.
Lưu ý:
Thường xuyên quan sát phát hiện sâu bệnh kịp thời.
Thuốc hóa học phải dùng luân phiên, không dùng 1 loại thuốc trong thời
gian dài.
Phun thuốc cần tiến hành đồng bộ để tránh sự lây lan, phát tán sâu bệnh ra
cả vùng.
Bệnh chết nhanh (bệnh thối gốc, chết dây - Quick wilt, Phytophthora foot
rot)
Cây bị héo nhanh, mép lá hơi co lại và trở nên vàng trước khi rụng. Thời
gian từ khi dây tiêu héo, xuống lá rồi chuyển vàng, rụng ào ạt chỉ để lại dây,
cành trơ trọi diễn ra chỉ trong vòng 7 – 10 ngày, sau đó cây chết trong vòng
vài tuần lễ. Sau khi lá rụng quả bắt đầu nhăn nheo và khô. Các đốt cành và
trái cũng bị rụng để trơ lại thân chính với vài nhánh khô héo bám trên trụ
tiêu. Các trái tiêu bị lõm vào và méo mó. Các biện pháp xử lý đối với cây
tiêu lúc này không mang lại hiệu quả.
Thông thường các lá phía dưới thấp bị bệnh trước sau đến các lá phía trên,
lá bệnh vàng rụng xuống và tiếp tục chu kỳ lây lan bệnh.
Bệnh thường gây chết hàng loạt nọc tiêu, phòng trị rất khó khăn, tốn kém và
ít mang lại hiệu quả. Bộ rễ đã bị nấm tấn công 1 – 2 tháng trước khi các
triệu chứng biểu hiện ra bên ngoài. Toàn bộ rễ bị thối đen nhất là phần cổ
rễ, thân sát mặt đất bị thối rã, vỏ bong ra, có mùi hôi nhẹ (lở cổ rễ).
Bệnh do nấm Phytophthora parasitica var. piperana. Nấm sống dưới đất,
thích ẩm, chủ yếu phát sinh phát triển và lây lan trong mùa mưa, nhất là
giai đoạn giữa và cuối mùa mưa, đầu mùa khô.
Thông thường nấm Phytophthora kết hợp với các loại nấm sống trong đất
khác như Pythium, Fusarium, Rhizoctonia… cùng tấn công lên tiêu làm cây
tiêu chết rất nhanh. Nấm bệnh có thể lây lan đến hầu hết các bộ phận của
cây như lá, rễ, thân, nhánh… đặc biệt là các bộ phận nằm trong và sát mặt
đất.
Trong điều kiện mùa khô, nấm tồn tại dưới dạng bào tử vách dầy hầu như
không hoạt động và khi mùa mưa đến chúng hoạt động trở lại và lây lan trên
đồng ruộng theo nước mưa. Ở các vườn có độ tuổi cây càng cao thì khả
năng nhiễm bệnh càng lớn do sự tích lũy nguồn bệnh ở trong đất, cây sinh
trưởng kém, sức kháng bệnh giảm. Nhiều vườn tỷ lệ nhiễm bệnh lên tới 75%.
Bệnh thường xuất hiện trên các vườn tiêu từ 3, 4 năm tuổi trở lên và khi thấy
trong vườn có 5 – 7 % cây chết thì phần lớn cây trong vườn đều đã bị nấm
tấn công gây hại.
Bệnh phụ thuộc rất nhiều vào địa hình vườn hồ tiêu, nhất là ở vùng trũng và
khu chân đồi do mưa chảy dồn về, khó tiêu thoát, độ ẩm cao tạo điều kiện
thuận lợi cho nấm lây lan, phát sinh và gây bệnh cho cây hồ tiêu.
Phòng trừ:
- Trồng cây với mật số vừa phải, không trồng dầy, xén tỉa cành sát mặt đất
khoảng 20 – 30cm
- Quét dung dịch Bordeaux 10%, vôi vào phần thân tiêu sát mặt đất để hạn
chế sự xâm nhập của mầm bệnh.
- Xen canh: Theo kinh nghiệm các nước Ấn Độ, Philipinnes cho thấy trồng
xen tiêu với cà phê, dừa … sẽ giãm bệnh chết nhanh.
- Sử dụng cây con sạch bệnh: Không lấy hom trong vườn đã bị bệnh chết
nhanh, đất trong bầu phải được xử lý bằng nhiệt độ, formol… để trừ tuyến
trùng, mầm bệnh…
- Giống kháng: Các giống tiêu khác nhau có tính chống chịu khác nhau đối
với bệnh chết nhanh, chọn giống tiêu có tính chống chịu bệnh cao
- Hạn chế gây vết thương trên rể, thân… : Nấm gây bệnh sống trong đất và
xâm nhập vào cây qua các vết thương do con người tạo ra khi chăm sóc
hoặc do tuyến trùng, côn trùng chích hút như rệp sáp… điều kiện ngoại cảnh
như gió mạnh làm dây tiêu cọ sát với cây choái, đặc biệt cây choái có gai
như vông nem là nguyên nhân khiến cây bị lan truyền bệnh.
- Thoát nước: để hạn chế bệnh chết nhanh, cần phải hạ mức thuỷ cấp xuống
càng sâu, càng tốt, tối thiểu cũng phải bảo đảm 6 tấc (60cm) tính từ mặt đất
trở xuống. Không để đọng nước, nếu cần phải lên mô để trồng. Trung bình
cứ hai hàng tiêu, có một mương, mương vừa giúp thoát thuỷ vừa hạn chế
tuyến trùng và mầm bệnh lây lan qua nước.
- Bón phân hợp lý: Cần bón phân đầy đủ và hợp lý sẽ giúp tiêu chống chịu
bệnh tốt hơn, chú ý bổ sung magiê và vôi. Phân hữu cơ hoai mục cũng rất
tốt cho tiêu vì ngoài việc cung cấp thêm vi lượng cho cây, trong phân hữu cơ
còn có hệ vi sinh vật đối kháng với mầm bệnh và tuyến trùng.
- Vệ sinh vườn: Thường xuyên thu nhặt tàn dư thực vật như lá, cành, rể …
cây bệnh trong vườn mang đi tiêu hủy. Vườn tiêu bị bệnh không nên trồng
lại ngay, cần tiến hành xử lý mầm bệnh và chờ ít nhất 6 tháng đến 1 năm
mới trồng lại
- Xử lý bằng hóa chất : Vườn tiêu 2, 3 năm tuổi đã bắt đầu nhiễm bệnh, vì
vậy sau trồng một năm nên đổ xuống goc dung dịch Bordeaux 1% hay oxit
clorua đồng 0,2% 2-3 lần/năm (vào đầu, giữa hay cuối mùa mưa). Từ năm
thứ ba trở đi có thể phun hay tưới gốc các loại thuốc đặc trị. Trường hợp
vườn tiêu xuất hiện bệnh chết nhanh thì sử lý xen kẻ các loại thuốc trên với
thuốc gốc đồng định kỳ 1lần/tháng, nếu tiến hành trồng trên vườn tiêu vụ
trước đã bị bệnh chết nhanh cần phải phòng trừ bệnh ngay từ năm đầu tiên.
Bệnh chết chậm
Bệnh chết chậm do nấm Fusarium solani, Fusarium oxysporum gây hại.
bệnh chết chậm thì tác nhân là rệp sáp, nấm Furasium gây ra; tuyến trùng
tấn công vào bộ rễ của tiêu trong thời gian dài, làm rễ bị tổn thương khi gặp
độ ẩm cao và lúc nhiệt độ thấp sẽ phát tán làm lá chuyển vàng, quả và đốt
thân rụng dần rồi thối gốc.
Biểu hiện: Nấm làm cho rễ non bị thối và chết dần, cây không hấp thụ được
dinh dưỡng, sinh trưởng kém, lá vàng và rụng, các đốt và rụng trái, phần
mạch dẫn nhựa thân dây có màu nâu đen. Lá và đốt rụng từ dưới gốc lên
ngọn, chứ không rụng và héo từ trên đọt xuống như bệnh chết nhanh. Khi
bệnh nặng, toàn bộ gốc và rễ cây tiêu bị thâm đen, sau đó, cây bị chết khô.
Bệnh kéo dài khá lâu, có thể trên 6 tháng hoặc vài năm trước khi cây tiêu bị
hư hại hoàn toàn nên thường được gọi là bệnh chết chậm.
Bệnh thường xuất hiện trên những cây tiêu chăm sóc kém, bón ít phân hữu
cơ, đất chua, ngập úng, thoát thủy kém, ít thoáng khí, bón thừa đạm….
Phòng trị:
Việc phòng trị bệnh chết chậm cũng tương tự như bệnh chết nhanh.
Trị dứt điểm rệp sáp, mối, tuyến trùng. Khi chăm sóc không làm sây sát thân
làm nấm bệnh xâm nhập.
Trong mùa mưa luôn tạo cho vườn tiêu thông thoáng, thoát nước kịp thời.
Bón phân cân đối, đặc biệt giữa đạm và kali, chú ý bổ sung các chất trung
và vi lượng.
Cần phát hiện bệnh sớm, để khoanh vùng trị nhanh, đồng đều và triệt để.
Khi vườn cây bị bệnh cần lấy vôi bột rải quanh vườn, rải nhiều quanh gốc
cây bị bệnh. Phun thuốc.
Biện pháp phòng trừ:
Về canh tác:
1. Vệ sinh vườn tiêu để giảm nguồn ủ bệnh, thu gom và đốt lá bị rụng. Khi
chăm sóc tránh gây tổn thương vùng rễ để mầm bệnh không có cơ hội xâm
nhiễm vào cây, tỉa những nhánh ở dưới thấp gần mặt đất để hạn chế sự lây
lan của mầm bệnh.
2. Giữ cỏ trong vườn tiêu theo ý muốn (không để cỏ mọc cao) hoặc tủ rơm
rạ trong vưn tiêu nhằm tạo lớp thảm thực vật. Mục đích giúp hệ thống rễ
tiêu phát triển tốt, đất có độ thông thoáng và tạo điều kiện cho các vi sinh
vật có lợi phát triển.
3. Phòng trừ các đối tượng gián tiếp tạo điều kiện cho nấm bệnh xâm nhiễm
như rệp sáp hại rễ, tuyến trùng và côn trùng trong đất. Đào bỏ và đốt các
cây bị bệnh, sau đó, xử lý vôi vào các hố trồng này.
4. Có hệ thống tưới tiêu thích hợp để ngăn ngừa nước tưới dư thừa, vì tình
trạng đất bị úng nước sẽ tạo điều kiện cho các bào tử nấm bệnh xâm nhiễm
và lây lan.
5. Không sử dụng các dây tiêu để nhân giống từ vườn tiêu bị bệnh hoặc
vùng có độ rủi ro bệnh xuất hiện nhiều.
6. Tăng cường bón phân hữu cơ, phân đã hoai mục. Bón phân Nitrat canxi
để giảm độ chua đất, phát triển bộ rễ và tăng sức đề kháng của cây đối với
bệnh. Phun phân Poly-feed 15-15-30 để cung cấp thêm phân NPK và vi
lượng để cây phát triển tốt và tăng khả năng chống chịu với bệnh.
Về biện pháp hóa học:
Phòng ngừa cả hai bệnh: Sử dụng thuốc để phòng trước khi phát hiện bệnh
sẽ mang lại hiệu quả cao hơn sử dụng thuốc để trị khi các triệu chứng đã thể
hiện rõ. Phải luân phiên thay đổi thành phần hoạt chất của thuốc nhằm tăng
hiệu quả phòng trị và hạn chế tính kháng thuốc của bệnh.
Bệnh rụng lóng - chết dây
Ngoài hai bệnh trên , bà con trồng tiêu cũng cần lưu ý đến bệnh “Rụng lóng
chết dây” (tiêu cùi).
Bệnh này cũng thường thấy trong mùa mưa, nguyên nhân có thể do
nấmRhizoctonia solani hay do vi khuẩn Pseudomonas sp. gây ra.
Triệu chứng chung là bệnh làm cho lá bị vàng, thối và rụng đi, sau đó lan
dần vào lóng làm lóng rụng dần từ trên xuống (nằm rải rác dưới dốc tiêu do
đó gọi là bệnh rụng lóng).
Trường hợp bệnh do nấm gây ra, ta thấy hai đầu mắt lóng bị thâm đen trong
khi phần giữa lóng vẫn còn xanh và nếu bệnh do vi khuẩn, quan sát ta thấy
rễ bị thối nhũng, có mùi hôi, nếu cắt ngang thì thấy mạch bị thâm đen. Cây
bị bệnh sẽ sinh trưởng chậm lại, tược non ra chậm, năng suất giãm nhiều,
có trường hợp bệnh lan thành dịch rất khó phòng trị.
Để hạn chế bệnh xuất hiện và gây hại nặng , nhất thiết vẫn là việc phòng
bệnh là chính, kế tiếp là sử lý bệnh bằng thuốc hóa học như Saizole 5SC,
Copforce Blue 51WP… khi bệnh vừa chớm phát.
Bệnh tiêu điên
Bệnh “Tiêu điên” thường thấy ở vườn tiêu 1, 2 năm tuổi, vườn cắt ngọn để
nhân giống, bệnh có thể do nhiều nguyên nhân: