Liên quan giỮa sỐ lưỢng tinh trùng di đỘng và thành công cỦa bơm tinh
trùng vào buỒng tỬ cung (IUI)
TÓM TẮT
Giới thiệu: Bơm tinh trùng vào buồng tử cung (Intrauterine insemination – IUI) là
một phương pháp điều trị vô sinh được áp dụng rất nhiều đối với các trường hợp thiểu
nhược tinh. Hiệu quả của IUI phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó phải kể đến chất
lượng tinh trùng. Mục tiêu nghiên cứu của chúng tôi là đánh giá mối liên quan giữa số
lượng tinh trùng di động sau lọc rửa và hiệu quả của IUI.
Phương pháp thực hiện: Đây là nghiên cứu thống kê mô tả, được thực hiện trên 806
chu kỳ IUI tại bệnh viện Từ Dũ từ tháng 1.2007 tới tháng 12.2008 với chỉ định IUI
chỉ do nguyên nhân thiểu nhược tinh (được đánh giá theo tiêu chuẩn của WHO).
Bệnh nhân được kích thích buồng trứng bằng clomiphene citrate, hMG hoặc FSH tái
tổ hợp, có thể kèm GnRH agonist. Bơm tinh trùng được thực hiện sau tiêm hCG 36-
40 giờ. Tiêu chuẩn đánh giá là tỉ lệ thai lâm sàng/chu kỳ.
Kết quả: Tỉ lệ thai lâm sàng nói chung trên chu kỳ là 12,8%. Khi tổng số tinh trùng
di động sau lọc rửa < 5x 106, tỉ lệ thai lâm sàng là 10,5%, thấp hơn có ý nghĩa thống
kê so với tỉ lệ thai lâm sàng của các trường hợp tinh trùng di động sau lọc rửa ≥ 5
x106 (13,1%) (p<0,05).
Kết luận: Khi thực hiện bơm tinh trùng vào buồng tử cung đối với các trường hợp
thiểu nhược tinh, tỉ lệ thành công tăng đáng kể khi số lượng tinh trùng di động sau lọc
rửa ≥ 5 x106. Điều này góp phần tiên lượng và tư vấn cho bệnh nhân trước khi điều
trị.
ABSTRACT
Background: Intrauterine insemination has been widely applied for the treatment of
oligoasthenospermia. The outcome of IUI depends on many factors including the
semen parameters. Our objective is defining the influence of the postwash total motile
sperm count on the success of IUI.
Methods: This is a descriptive retrospective study comprising 806 IUI cycles at Tu
Du hospital from January 2007 to December 2008. The indication for IUI was only
oligoasthenospermia (evaluated according to the WHO standard criteria). All IUI
cycles were preceded by ovarian stimulation with clomiphene citrate, hMG or
recombinant FSH, with or without GnRH agonist. The IUI was performed 36-40
hours after hCG injection. The main outcome measure was the clinical pregnancy
rate/cycle.
Results: The overall clinical pregnancy rate/cycle was 12.8%. When the postwash
total motile sperm count (TMC) was < 5x 106, the clinical pregnancy rate/cycle was
10.5%, significantly lower than in the group with the postwash TMC ≥ 5 x106
(13.1%) (p<0.05).
Conclusions: The outcome of IUI used for treating oligoasthenospermia is
significantly improved when the postwash TMC ≥ 5 x106. This contributes to
prognosis and counseling IUI patients before treatment.
Giới thiệu
Bơm tinh trùng vào buồng tử cung (Intrauterine insemination – IUI) là một phương
pháp điều trị vô sinh được áp dụng phổ biến trong các trường hợp thiểu nhược tinh.
Hiệu quả của IUI phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó phải kể đến số lượng và chất
lượng tinh trùng.
Nhiều tác giả trên thế giới đã tiên lượng thành công của IUI dựa vào chất lượng tinh
trùng sau lọc rửa. Theo một số nghiên cứu, ngưỡng số lượng tinh trùng di động sau
lọc rửa tối thiểu được đề nghị khi thực hiện IUI dao động từ 0,8x106 -
20x106(1,2,3,4,5,7,9). Mục tiêu nghiên cứu của chúng tôi là đánh giá mối liên quan giữa số
lượng tinh trùng di động sau lọc rửa và hiệu quả của IUI.
Phương pháp tiến hành
Đây là nghiên cứu thống kê mô tả với mẫu là các cặp vợ chồng điều trị IUI tại bệnh
viện Từ Dũ từ tháng 1.2007 đến tháng 12.2008 với chỉ định điều trị chỉ do nguyên
nhân thiểu nhược tinh (loại trừ các nguyên nhân do vợ lớn tuổi, tắc vòi trứng, rối loạn
phóng noãn…), thời gian vô sinh từ 12 tháng trở lên.
Các xét nghiệm cơ bản bệnh nhân cần thực hiện bao gồm xét nghiệm HIV, HbsAg,
BW cho hai vợ chồng; siêu âm, chụp HSG cho người vợ, xét nghiệm nội tiết nếu cần;
tinh dịch đồ cho người chồng. Tinh dịch đồ được đánh giá theo tiêu chuẩn của WHO
(Mật độ ≥ 20x106/ml, tổng số tinh trùng ≥ 40x106, tinh trùng di động tiến tới ≥ 50%),
riêng hình dạng bình thường theo tiêu chuẩn nghiêm ngặt (strict criteria) ≥ 15%.
Tinh trùng được lọc rửa bằng phương pháp swim-up hoặc gradient, sau đó được đánh
giá mật độ và độ di động. Bệnh nhân được kích thích buồng trứng bằng clomiphene
citrate, hMG hoặc FSH tái tổ hợp, có thể kèm GnRH agonist. Siêu âm đầu dò âm đạo
được thực hiện nhằm theo dõi sự phát triển nang noãn và nội mạc tử cung. Kích thích
rụng trứng bằng hCG 5000IU khi có ít nhất 1 nang kích thước tối thiểu 17-19mm.
Bơm tinh trùng được thực hiện sau tiêm hCG 36-40 giờ. Catheter dùng để bơm tinh
trùng là Spermcath hoặc Braun. Sau khi bơm bệnh nhân đặt âm đạo micronized
progesterone 200mg/ngày trong hai tuần, sau đó xét nghiệm ßhCG để xác định thai.
Tiêu chuẩn đánh giá là tỉ lệ thai lâm sàng/chu kỳ. Thai lâm sàng được xác định bằng
ßhCG dương tính và có túi thai trên siêu âm.
Số liệu được nhập và phân tích bằng phần mềm SPSS. So sánh các tỷ lệ bằng phép
kiểm χ2.
KẾT QUẢ VÀ BÀN LUẬN
Tuổi trung bình của vợ là 28,7 ± 3,6. Thời gian vô sinh trung bình là 36,2 ± 26,8
tháng.
Tỉ lệ thai lâm sàng nói chung trên chu kỳ là 12,8%.
Khi tổng số tinh trùng di động sau lọc rửa < 5x106, tỉ lệ thai lâm sàng là 10,5%, thấp
hơn có ý nghĩa thống kê so với tỉ lệ thai lâm sàng của các trường hợp tinh trùng di
động sau lọc rửa ≥ 5x106 (13,1%) (p<0,05). (Bảng 1)
Tỉ lệ thai lâm sàng của IUI tăng đáng kể ở nhóm tinh trùng di động sau lọc rửa ≥ 5
x106. Ngưỡng tinh trùng di động này phù hợp với ngưỡng đề nghị của nhiều tác giả
khác trên thế giới(1,4,9)
Bảng 1
Số lư
ợng tinh
trùng di đ
ộng
sau l
ọc rửa
(x106)
S
ố thai
lâm
sàng
Tổng
s
ố chu
kỳ
T
ỷ lệ thai
lâm
sàng/chu
kỳ
(%)
< 5 9 86 10,5
≥ 5 94 720 13,1
Chúng tôi cũng nhận thấy có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê về tỉ lệ thai lâm sàng
giữa nhóm nội mạc tử cung < 8mm và ≥ 8mm (Bảng 3), cũng như giữa nhóm ≥ 3
nang có đường kính tối thiểu 16mm và < 3 nang có đường kính tối thiểu 16mm (Bảng
5). Như vậy ngoài yếu tố tinh trùng, độ dày nội mạc tử cung và số nang vượt trội cũng
ảnh hưởng lên tỉ lệ thành công của IUI.
Trong nghiên cứu của chúng tôi, độ dày nội mạc tử cung (Bảng 2) và số nang vượt
trội trung bình (Bảng 4) ở 2 nhóm tinh trùng di động sau lọc rửa < 5x106 và ≥ 5x106
không có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê. Số liệu của chúng tôi được so sánh tỉ lệ
với nghiên cứu của Seddigheh và cs.(6). Đây là nghiên cứu trên các chu kì IUI do