Một số tác phẩm nổi tiếng trong lịch sử nghệ
thuật Công Giáo thể hiện chủ đề: "Hạ xác Chúa
Giêsu từ Thập Tự Giá"
Trong suốt thời kỳ Phục Hưng (tk 14-16) lan sang tận cuối thời Baroque (tk
16-17), vẽ cảnh hạ xác Chúa Giêsu xuống khỏi Thập Tự Giá là một thách thức
lớn đối với các họa sĩ.
Trước hết là thách thức về mặt kỹ thuật. Cụ thể hơn, là thách thức của
nguyên tắc “vẽ đúng” theo cách nhìn “hiện thực” và theo các tiêu chuẩn thẩm
mỹ về tính “cao cả”: làm thế nào để diễn tả hình ảnh Chúa Giêsu đã chết
được đưa xuống khỏi Thập Tự Giá trong dáng dấp quặt quẹo mà không làm
mất đi vẻ uy nghiêm của Người và không làm kinh sợ…
Tiếp theo, là thách thức về mặt tư tưởng. Cụ thể hơn, là thách thức của cách
lý giải chủ đề và biểu hiện nghệ thuật. Hình ảnh Chúa Giêsu bị đóng đinh trên
Thập Tự Giá, tuy đau thương, nhưng biểu hiện thẩm mỹ, căn bản vẫn là tinh
thần BI TRÁNG, và tự nó đã bao gồm một ý nghĩa BIỂU TƯỢNG “THẦN
THIÊNG”... Hình ảnh Chúa Giêsu sống lại, đi ra hay bay lên từ mộ đá, đã là
hình ảnh khẳng định cho sự CHIẾN THẮNG và đã có ý nghĩa THẦN KỲ… Ở
cả hai chủ đề này, cách lý giải chủ đề, mang đầy tính lý tưởng và gần như sẵn
có, bởi vậy, sự thể hiện không trở nên quá khó... Chủ đề “Hạ xác Chúa Giêsu
xuống khỏi Thập Tự Giá” thì khác hẳn. Nó gần như thuần tuý chỉ là câu
chuyện đời thường. Làm thế nào để thể hiện những hình ảnh đau thương đời
thường này mà không sa vào các tình cảm bi lụy thế tục, vẫn chuyển tải được
ý nghĩa thiêng liêng cần có…
Bởi những thách thức như vậy, mà họa sĩ nào cũng muốn lao vào để "đo
lường tầm vóc" của mình! May thay, không ít người đã thành công, nên cuối
cùng, cho đến ngày nay, chúng ta đã được nhìn thấy không ít tuyệt tác trong
chủ đề này.
Ở đây, tôi xin giới thiệu vài tác phẩm tiêu biểu nhất.
Trước tiên, phải kể đến bức tranh khổ lớn (220 x 262cm) của họa sĩ người Hà
Lan Roger van der Weyden (1399-1464) sáng tác năm 1435.
Theo các nhà viết sử nghệ thuật, đây là tác phẩm đầu tiên thể hiện thành công
chủ đề hạ xác Chúa Giêsu xuống khỏi Thập Tự Giá, và là tác phẩm đáng chú
ý nhất thể hiện sự chín muồi của tác giả. Do hoà trộn giữa phong cách tượng
trưng Trung Cổ trong cách thể hiện không gian và phong cách tả thực Phục
Hưng trong cách thể hiện hình ảnh nhân vật, bức tranh đã có dáng dấp của
một hoạt cảnh sân khấu vừa sống động vừa nghiêm trang. Sự sống động thể
hiện qua sắc thái biểu cảm ở từng gương mặt, từng hình vi của các nhân vật.
Và câu chuyện Kinh Thánh đã được thể hiện một cách trọn vẹn… Thân hình
Chúa Giêsu, được xoay toàn bộ mặt trước về phía người xem, trở thành trung