1
BỘ GIAO THÔNG VẬN TẢI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC HÀNG HẢI VIỆT NAM
KHOA: QUẢN TRỊ - TÀI CHÍNH
BỘ MÔN: TÀI CHÍNH – NGÂN HÀNG
TÀI LIỆU HỌC TẬP
TÀI CHÍNH TIỀN TỆ
TÊN HỌC PHẦN: TÀI CHÍNH TIỀN TỆ
MÃ HỌC PHẦN: 28301
TRÌNH ĐỘ ĐÀO TẠO: ĐẠI HỌC CHÍNH QUY
DÙNG CHO SV KHỐI NGÀNH: KINH TẾ
HẢI PHÒNG - 2021
MỤC LỤC
1.1 ĐẠI CƯƠNG VỀ TIỀN TỆ 5
1.1.1. SỰ RA ĐỜI VÀ PHÁT TRIỂN CỦA TIỀN TỆ.......................................................................................5
1.1.2. BẢN CHẤT CỦA TIỀN TỆ................................................................................................................5
1.1.3 CHỨC NĂNG CỦA TIỀN TỆ................................................................................................................6
1.1.4 SỰ PHÁT TRIỂN CÁC HÌNH THÁI CỦA TIỀN TỆ.................................................................................6
1.2. ĐẠI CƯƠNG VỀ TÀI CHÍNH 8
1.2.1. SỰ RA ĐỜI CỦA PHẠM TRÙ TÀI CHÍNH...........................................................................................8
1.2.2. BẢN CHẤT CỦA TÀI CHÍNH............................................................................................................9
1.2.3 CHỨC NĂNG CỦA TÀI CHÍNH..........................................................................................................9
1.2.4. CHỨC NĂNG GIÁM ĐỐC...............................................................................................................11
1.2.5 HỆ THỐNG TÀI CHÍNH................................................................................................................... 12
CHƯƠNG 2. THỊ TRƯỜNG TÀI CHÍNH 15
2.1. CHỨC NĂNG VÀ VAI TRÒ CỦA THỊ TRƯỜNG TÀI CHÍNH 15
2.1.1. CHỨC NĂNG CỦA THỊ TRƯỜNG TÀI CHÍNH...................................................................................15
2.1.2. VAI TRÒ CỦA THỊ TRƯỜNG TÀI CHÍNH.........................................................................................16
2.2. CHỦ THỂ THAM GIA THỊ TRƯỜNG TÀI CHÍNH 17
2.2.1. CHỦ THỂ ĐI VAY.........................................................................................................................17
2.2.2. CHỦ THỂ CHO VAY......................................................................................................................17
2.3. PHÂN LOẠI THỊ TRƯỜNG TÀI CHÍNH 18
2.3.1. THỊ TRƯỜNG NỢ VÀ THỊ TRƯỜNG VỐN CỔ PHẦN.........................................................................18
2.3.2. THỊ TRƯỜNG CẤP 1 VÀ THỊ TRƯỜNG CẤP 2..................................................................................18
2.3.3. THỊ TRƯỜNG TIỀN TỆ VÀ THỊ TRƯỜNG VỐN.................................................................................19
2.4. CÁC CÔNG CỤ CỦA THỊ TRƯỜNG TÀI CHÍNH 20
2.4.1. CÁC CÔNG CỤ CỦA THỊ TRƯỜNG TIỀN TỆ....................................................................................20
2.4.2. CÁC CÔNG CỤ TRÊN THỊ TRƯỜNG VỐN........................................................................................21
CHƯƠNG 3. NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC 23
3.1. KHÁI NIỆM VÀ VAI TRÒ CỦA NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC 23
3.1.1 KHÁI NIỆM...................................................................................................................................23
3.1.2. VAI TRÒ CỦA NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC.........................................................................................23
3.2. THU VÀ CHI CỦA NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC 24
3.2.1. THU CỦA NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC................................................................................................24
3.2.2. CHI CỦA NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC.................................................................................................25
3.3. THÂM HỤT NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC 26
CHƯƠNG 4. TÀI CHÍNH DOANH NGHIỆP 28
4.1. NGUỒN VỐN CỦA DOANH NGHIỆP 28
4.1.1. KHÁI NIỆM..................................................................................................................................28
4.1.2. CÁC PHƯƠNG THỨC TẠO VỐN CỦA DOANH NGHIỆP.....................................................................29
4.2. TÀI SẢN CỐ ĐỊNH-VỐN CỐ ĐỊNH CỦA DOANH NGHIỆP 30
4.2.1. KHÁI NIỆM VÀ ĐẶC ĐIỂM TSCĐ-VCĐ.......................................................................................30
2
4.2.2. PHÂN LOẠI TÀI SẢN CỐ ĐỊNH......................................................................................................31
4.2.3. HAO MÒN VÀ KHẤU HAO TÀI SẢN CỐ ĐỊNH.................................................................................31
4.2.4. QUY ĐỊNH HIỆN HÀNH VỀ KHẤU HAO TÀI SẢN CỐ ĐỊNH..............................................................32
4.3. TÀI SẢN LƯU ĐỘNG -VỐN LƯU ĐỘNG CỦA DOANH NGHIỆP 35
4.3.1. KHÁI NIỆM VÀ ĐẶC ĐIỂM............................................................................................................35
4.3.2. PHÂN LOẠI.................................................................................................................................. 36
4.4. KẾT QUẢ KINH DOANH CỦA DOANH NGHIỆP 37
4.4.1. CHI PHÍ VÀ GIÁ THÀNH SẢN PHẨM CỦA DOANH NGHIỆP..............................................................37
4.4.2. THU NHẬP CỦA DOANH NGHIỆP...................................................................................................38
4.4.3. LỢI NHUẬN CỦA DOANH NGHIỆP.................................................................................................38
CHƯƠNG 5. TÍN DỤNG VÀ LÃI SUẤT TÍN DỤNG 42
5.1. CÁC KHÁI NIỆM VỀ TÍN DỤNG 42
5.1.1. TÍN DỤNG....................................................................................................................................42
5.1.2. LỢI TỨC TÍN DỤNG......................................................................................................................42
5.1.3. LÃI SUẤT TÍN DỤNG.................................................................................................................... 43
5.2. CÁCH TÍNH LỢI TỨC TÍN DỤNG 44
5.2.1. LÃI ĐƠN......................................................................................................................................44
5.2.2. LÃI KÉP ( LÃI GỘP ).....................................................................................................................44
5.3. CÁC LOẠI LÃI SUẤT TÍN DỤNG 44
5.3.1. LÃI SUẤT CỦA NGÂN HÀNG TRUNG ƯƠNG..................................................................................44
5.3.2. LÃI SUẤT CƠ BẢN CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI......................................................................45
5.3.3. CÁC LÃI SUẤT TÍNH TOÁN...........................................................................................................45
5.4. GIÁ TRỊ CỦA TIỀN THEO THỜI GIAN 48
5.4.1. ĐƯỜNG THỜI GIAN......................................................................................................................48
5.4.2. GIÁ TRỊ TƯƠNG LAI CỦA TIỀN.....................................................................................................48
5.4.3. GIÁ TRỊ HIỆN TẠI CỦA TIỀN.........................................................................................................49
CHƯƠNG 6. CÁC TỔ CHỨC TÀI CHÍNH TRUNG GIAN 52
6.1. CHỨC NĂNG VÀ VAI TRÒCỦA CÁC TỔ CHỨC TÀI CHÍNH TRUNG GIAN 52
6.1.1. CHỨC NĂNG CỦA CÁC TỔ CHỨC TÀI CHÍNH TRUNG GIAN............................................................52
6.1.2. VAI TRÒ CỦA CÁC TỔ CHỨC TÀI CHÍNH TRUNG GIAN..................................................................52
6.2. CÁC LOẠI HÌNH TỔ CHỨC TÀI CHÍNH TRUNG GIAN 53
6.2.1. CÁC TỔ CHỨC NHẬN TIỀN GỬI.....................................................................................................53
6.2.2. CÔNG TY BẢO HIỂM....................................................................................................................53
6.2.3. CÔNG TY TÀI CHÍNH....................................................................................................................54
6.2.4. CÁC CÔNG TY CHỨNG KHOÁN.....................................................................................................54
6.2.5. CÁC TỔ CHỨC QUỸ ĐẦU TƯ.........................................................................................................55
6.2.6. NGÂN HÀNG ĐẦU TƯ...................................................................................................................55
6.2.7. CHÍNH PHỦ LÀM TRUNG GIAN TÀI CHÍNH....................................................................................55
6.3. CÁC TỔ CHỨC TRUNG GIAN TÀI CHÍNH Ở VIỆT NAM 56
6.3.1. CÁC NGÂN HÀNG........................................................................................................................ 56
6.3.2. CÁC TỔ CHỨC TÀI CHÍNH PHI NGÂN HÀNG..................................................................................57
CHƯƠNG 7.NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 58
7.1. TÀI SẢN VÀ NGUỒN VỐN CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 58
7.1.1. BẢNG CÂN ĐỐI TÀI SẢN CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI............................................................58
3
7.1.2. NGUỒN VỐN CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI...............................................................................58
7.1.3. TÀI SẢN CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI.....................................................................................60
7.2. HOẠT ĐỘNG CƠ BẢN CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 61
7.2.1. THAY ĐỔI TIỀN DỰ TRỮ..............................................................................................................61
7.2.2. TẠO LỢI NHUẬN TỪ VIỆC CHO VAY.............................................................................................63
CHƯƠNG 8: NGÂN HÀNG TRUNG ƯƠNG 74
8.1. LỊCH SỬ PHÁT TRIỂN, ĐẶC ĐIỂM, CHỨC NĂNG VÀ NHIỆM VỤ CỦA NGÂN
HÀNG TRUNG ƯƠNG 74
8.1.1 QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN CỦA NGÂN HÀNG TRUNG ƯONG.............................................................74
8.1.2. ĐẶC ĐIỂM CỦA NGÂN HÀNG TRUNG ƯƠNG.................................................................................74
8.1.3. BẢNG CÂN ĐỐI TÀI SẢN CỦA NGÂN HÀNG TRUNG ƯƠNG.............................................................75
8.2. CHỨC NĂNG CỦA NGÂN HÀNG TRUNG ƯƠNG 77
8.2.1. PHÁT HÀNH GIẤY BẠC NGÂN HÀNG VÀ ĐIỀU TIẾT LƯỢNG TIỀN CUNG ỨNG................................77
8.2.2NGÂN HÀNG TRUNG ƯƠNG LÀ NGÂN HÀNG CỦA CÁC NGÂN HÀNG...............................................77
8.2.3.NGÂN HÀNG TRUNG ƯƠNG LÀ NGÂN HÀNG CỦA NHÀ NƯỚC........................................................78
8.2.4.VỊ TRÍ VÀ NHIỆM VỤ CỦA CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ...........................................................................79
8.3. MỤC TIÊU CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ QUỐC GIA 80
8.3.1. KIỂM SOÁT LẠM PHÁT, ỔN ĐỊNH GIÁ TRỊ ĐỒNG BẢN TỆ..............................................................80
8.3.2. TẠO VIỆC LÀM............................................................................................................................81
8.3.3. TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ..............................................................................................................81
8.3.4. QUAN HỆ GIỮA CÁC MỤC TIÊU....................................................................................................81
8.4. CÔNG CỤ CỦA CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ 82
8.4.1. NGHIỆP VỤ THỊ TRƯỜNG MỞ.......................................................................................................82
8.4.2. CHÍNH SÁCH CHIẾT KHẤU...........................................................................................................83
8.4.3. DỰ TRỮ BẮT BUỘC......................................................................................................................83
8.4.4. KIỂM SOÁT HẠN MỨC TÍN DỤNG.................................................................................................84
8.4.5. QUẢN LÝ LÃI SUẤT CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI.............................................................85
CHƯƠNG 9. QUÁ TRÌNH CUNG ỨNG TIỀN TỆ 86
9.1. NGÂN HÀNG TRUNG ƯƠNG VÀ CƠ SỐ TIỀN TỆ 86
9.1.1. LƯỢNG TIỀN CUNG ỨNG..............................................................................................................86
9.1.2. CÁC TÁC NHÂN THAM GIA VÀO QUÁ TRÌNH CUNG ỨNG TIỀN TỆ.................................................86
9.2. QUÁ TRÌNH CUNG ỨNG TIỀN TỆ 87
9.2.1. QUÁ TRÌNH NGÂN HÀNG TRUNG ƯƠNG CUNG CẤP TIỀN DỰ TRỮ CHO HỆ THỐNG NGÂN HÀNG
THƯƠNG MẠI.........................................................................................................................................87
9.2.2. VIỆC TẠO RA TIỀN GỬI CỦA MỘT NGÂN HÀNG RIÊNG LẺ.............................................................88
9.2.3. VIỆC TẠO RA TIỀN GỬI CỦA HỆ THỐNG NGÂN HÀNG...................................................................90
9.2.4. HỆ SỐ NHÂN TIỀN........................................................................................................................91
9.3. QUÁ TRÌNH THU HẸP TIỀN GỬI 93
9.3.1 những hạn chế của mô hình đơn..................................................................................................93
4
Chương 1. ĐẠI CƯƠNG VỀ TÀI CHÍNH VÀ TIỀN TỆ
1.1 Đại cương về Tiền tệ
1.1.1. Sự ra đời và phát triển của tiền tệ
Quá trình phát triển của sản xuất và trao đổi hàng hoá dẫn đến sự xuất hiện của những
"vật ngang giá chung". Đó là những hàng hoá có thể trao đổi trực tiếp với nhiều loại hàng hoá
khác nhau. Đặc điểm của chúng là có giá trị sử dụng thiết thực, quý hiếm, dễ bảo quản, dễ vận
chuyển và thường mang tính đặc thù của địa phương.
Trải qua quá trình phát triển, những "vật ngang giá chung" được thay đổi và ngày càng
hoàn thiện để có thể đáp ứng cho việc trao đổi thuận tiện hơn và phạm vi trao đổi rộng lớn
hơn. Sau những thứ hàng hoá không phải tiền tệ là những kim loại. Kim loại là những "vật
ngang giá chung" được sử dụng rộng rãi nhất. Đầu tiên là sắt, kẽm, rồi đến đồng và bạc . Đầu
thế kỷ 19 thì vàng đóng vai trò "vật ngang giá chung" thay thế cho tất cả các "vật ngang giá
chung" khác, kim loại này đã được gọi là ‘kim loại tiền tệ". Khi một khối vàng có trọng lượng
và chất lượng nhất định được chế tác theo một hình dạng quy định nào đó thì được gọi là "tiền
tệ". Vàng trở thành vật ngang giá chung độc tôn trong trao đổi mua bán thì cái tên " Vật
ngang giá chung" được thay bằng cái tên là "tiền tệ."
Vì tiền tệ có thể trao đổi trực tiếp với mọi hàng hoá trong bất kỳ điều kiện nào cho nên
nó có thể thoả mãn được rất nhiều nhu cầu của người sở hữu nó. Chính vì vậy vàng -tiền tệ
được coi là một thứ hàng hoá đặc biệt
Sau này, để đáp ứng nhu cầu của của nền sản xuất-trao đổi phát triển, tiền tệ được thay
thế bằng tiền kim loại, tiền giấy, tiền ghi sổ, tiền điện tử và đây là những hình thái hiện đại
của tiền tệ và hiện nay vẫn đang được sử dụng
1.1.2. Bản chất của tiền tệ
Qua xem xét sự ra đời và phát triển của tiền tệ, ta thấy bản chất của tiền tệ là: "Tiền tệ là
một thứ hàng hoá đặc biệt, đóng vai trò là vật ngang giá chung để đo giá trị của tất cả các loại
hàng hoá khác được pháp luật thừa nhận và bảo hộ. Tiền tệ ra đời, phát triển và tồn tại trong
điều kiện lịch sử nhất định, đó là 2 tiền đề: nền sản xuất hàng hoá và nhà nước. Tiền tệ có thể
thoả mãn nhiều nhu cầu của người sở hữu nó, tương ứng với lượng giá trị mà người đó tích
luỹ được".
Tiền tệ ra đời và phát triển cùng với sự ra đời và phát triển của sản xuất và trao đổi hàng
hoá.
Khi nền kinh tế hàng hoá phát triển cao, tiền tệ bằng vàng dần dần được thay thế bằng
hình thức khác với tư cách là những vật thay mặt cho vàng và được bảo đảm giá trị bởi người
phát hành ra nó dưới sự bảo hộ của pháp luật. Những hình thức như vậy của tiền tệ đã mang
lại nhiều thuận lợi hơn cho quá trình trao đổi hàng hoá vì vậy chúng ngày càng được sử dụng
rộng rãi.
Cho đến ngày nay thì quan niệm về tiền không còn bó hẹp là vàng với tư cách là hàng
hoá đặc biệt nữa mà tiền bây giờ là bất cứ những phương tiện nào được luật pháp công nhận
là vật đóng vai trò trung gian trao đổi, thậm chí đó chỉ là những tờ giấy được in ấn những hình
ảnh và màu sắc theo quy định nào đó.
5