Tài liệu hướng dẫn
Sản xuất sạch hơn
Cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ
Cơ quan biên soạn
Trường Đại học Bách khoa Hà Nội
Trung tâm Sản xuất sạch Việt nam
Cơ quan tài trợ
BỘ CÔNG THƯƠNG
Chương trình hợp tác phát triển Việt Nam –
Đan Mạch về môi trường
Hợp phần Sản xuất sạch hơn trong công nghiệp
2
MỤC LỤC
LỜI NÓI ĐẦU ............................................................................................................... 4
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT .................................................................................. 6
CHƯƠNG 1. GIỚI THIỆU VỀ CÁC DOANH NGHIỆP VỪA VÀ NHỎ ........................ 7
1. 1. ĐỊNH NGHĨA VỀ DOANH NGHIỆP VỪA VÀ NHỎ (DNVVN - DNVVN) ........................... 7
1. 2. VAI TRÒ CỦA DNVVN .......................................................................................... 7
CHƯƠNG 2. SẢN XUẤT SẠCH HƠN – MỘT CÔNG CỤ NÂNG CAO TÍNH CẠNH
TRANH CỦA DOANH NGHIỆP ................................................................................... 8
2.1. ĐỊNH NGHĨA SXSH ............................................................................................... 8
2.2. LỢI ÍCH CỦA SXSH ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP ............................................................ 8
2.3. PHƯƠNG PHÁP TRIỂN KHAI SXSH TẠI DNVVN ..................................................... 10
2.4. CÁC KỸ THUẬT SXSH ......................................................................................... 14
CHƯƠNG 3. TRIỂN KHAI SẢN XUẤT SẠCH HƠN TẠI DOANH NGHIỆP VỪA VÀ
NHỎ ........................................................................................................................... 17
3.1. HƯỚNG DẪN THU THẬP THÔNG TIN ....................................................................... 17
3.2. XÁC ĐỊNH ĐỊNH MỨC ........................................................................................... 19
3.3. NGUYÊN VẬT LIỆU VÀ HIỆU QUẢ SỬ DỤNG NGUYÊN VẬT LIỆU ................................... 20
3.3.1. Những thách thức về nguồn nguyên liệu thô cho các doanh nghiệp vừa và
nhỏ LÀ GÌ? .......................................................................................................... 21
3.3.2. TẠI SAO sử dụng hiệu quả nguyên vật liệu mang lại lợi ích cho DNVVN:
............................................................................................................................ 22
3.3.3. Các DNVVN có thể nâng cao hiệu quả sử dụng nguyên liệu NHƯ THẾ
NÀO? .................................................................................................................. 23
3.4. NƯỚC VÀ HIỆU QUẢ SỬ DỤNG NƯỚC .................................................................... 36
3.4.1. Các vấn đề liên quan tới tiêu thụ nước tại các SME LÀ GÌ? ..................... 37
3.4.2. TẠI SAO tiết kiệm nước mang lại lợi ích cho SME? ................................. 38
3.4.3. Triển khai chương trình tiết kiệm nướcNHƯ THẾ NÀO: ........................... 38
3.5. QUẢN LÝ VÀ SỬ DỤNG HOÁ CHẤT HIỆU QUẢ ........................................................... 53
3.5.1. Sử dụng hoá chất tại DNVVN và các thách thức đối với doanh nghiệp ... 53
3.5.2. Tại sao
các
doanh nghiệp vừa và nhỏ cần thực hiện
quản
lý
hóa chất?
............................................................................................................................ 55
3.5.3. Làm thế nào để quản lý hiệu quảhoá chất trong doanh nghiệp vừa và
nhỏ? .................................................................................................................... 57
3
3.6. NĂNG LƯỢNG VÀ HIỆU QUẢ SỬ DỤNG NĂNG LƯỢNG .............................................. 65
3.6.1. Các vấn đề liên quan tới tiêu thụ năng lượng tại các SME LÀ GÌ? ........... 65
3.6.2. TẠI SAO TIẾT KIỆM NĂNG LƯỢNG MANG LẠI LỢI ÍCH CHO SME? ...................... 66
3.6.3. TRIỂN KHAI CHƯƠNG TRÌNH TIẾT KIỆM NĂNG LƯỢNG NHƯ THẾ NÀO: ............ 67
A. NĂNG LƯỢNG ĐIỆN .......................................................................................... 69
B. NANG LƯỢNG NHIỆT ...................................................................................... 104
3.7. GIẢM THIỂU RÁC THẢI ........................................................................................ 121
3.7.1. Các vấn đề liên quan tới giảm thiểu rác thải tại các SME LÀ GÌ? .......... 122
3.7.2. TẠI SAO giảm thiểu rác thải có lợi cho DNVVN? ................................... 124
3.7.2. Thực hiện chương trình giảm thiểu rác thải trong SME NHƯ THẾ NÀO?
.......................................................................................................................... 124
3.8. AN TOÀN SỨC KHỎE NGHỀ NGHIỆP ..................................................................... 131
3.8.1. CÁC VẤN ĐỀ LIÊN QUAN TỚI AN TOÀN VÀ SỨC KHỎE NGHỀ NGHIỆP (ATSKNN) TẠI
CÁC SME LÀ GÌ? ................................................................................................... 132
3.8.2. TẠI SAO SME CẦN COI TRỌNG VẤN ĐỀ ATSKNN? ......................................... 133
3.8.3. TRIỂN KHAI CHƯƠNG TRÌNH ATSKNN NHƯ THẾ NÀO: .................................. 134
PHỤ LỤC 1: BIỂU MẪU THU THẬP THÔNG TIN .................................................. 144
PHỤ LỤC 2: CHÍNH SÁCH VỀ AN TOÀN VÀ SỨC KHỎE .................................... 148
TÀI LIỆU THAM KHẢO ........................................................................................... 150
4
LỜI NÓI ĐẦU
Sản xuất sạch hơn (SXSH) được biết đến như một tiếp cận giảm thiểu ô nhiễm tại nguồn thông qua
việc sử dụng nguyên nhiên vật liệu và năng lượng có hiệu quả hơn. Việc áp dụng sản xuất sạch hơn
đã chứng minh trên thực không chỉ giúp các doanh nghiệp cắt giảm chi phí sản xuất, mà còn đóng
góp vào việc cải thiện hiện trạng môi trường, qua đó giảm bớt chi phí xử lý môi trường.
Tài liệu hướng dẫn áp dụng SXSH cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ được biên soạn trong khuôn
khổ hợp tác giữa Trung tâm Sản xuất sạch Việt Nam (VNCPC), trường Đại học Bách khoa Hà Nội và
Hợp phần SXSH trong công nghiệp (CPI), thuộc chương trình Hợp tác Việt Nam Đan Mạch về Môi
trường (DCE), Bộ Công thương.
Do các doanh nghiệp vừa và nhỏ rất đa dạng trong ngành nghề sản xuất, đa dạng về các loại mặt
hàng, cũng như đa dạng trong quy mô (vừa, nhỏ, hay rất nhỏ) nên mục tiêu chính của tài liệu hướng
dẫn này nhằm hướng dẫn thực hiện đánh giá SXSH tập trung vào các khía cạnh cốt lõi liên quan mật
thiết đến quá trình hoạt động của doanh nghiệp, bao gồm nguyên liệu, nước, hoá chất, năng lượng và
an toàn sức khoẻ nghề nghiệp.
Các cán bộ biên soạn đã dành nỗ lực cao nhất để tổng hợp thông tin liên quan đến sử dụng, bảo
quản cũng như quản lý nguồn nguyên, nhiên liệu, nước, hoá chất, năng lượng và an toàn sức khoẻ
nghề nghiệp trong các doanh nghiệp nhỏ và vừa, cũng như các thực hành tốt nhất có thể áp dụng
được trong điều kiện sản xuất qui mô nhỏ và vừa ở Việt Nam.
Cuốn hướng dẫn ngoài việc phân loại theo các chủ đề nói trên còn bao gồm phần phương pháp luận
nói chung hướng dẫn doanh nghiệp có thể áp dụng đánh giá SXSH theo hệ thống, phần hướng dẫn
thu thập số liệu. Ngoài ra, cuốn sách còn cung cấp các phương pháp luận ngắn gọn tại mỗi chủ để để
doanh nghiệp có thể áp dụng ngay đánh giá SXSH ở khâu doanh nghiệp nhận thấy là cấp thiết nhất
theo đặc điểm sản xuất. Ví dụ doanh nghiệp nhận thấy phần năng lượng có nhu cầu cấp thiết phải
đánh giá ngay có thể tham khảo ngay phần hướng dẫn về năng lượng, trong khi các doanh nghiệp
khác có thể tham khảo ngay chủ đề về nước hoặc chất thải. Hơn thế nữa, tại các chủ đề, các cán bộ
doanh nghiệp có thể tìm thấy các thông tin ngắn gọn về các thông tin, cũng như các giải pháp thiết
thực có thể áp dụng tại doanh nghiệp. Chúng tôi nghĩ rằng, tiếp cận riêng trong cuốn sách có thể giúp
doanh nghiệp bắt đầu áp dụng SXSH ngay cả khi có hay không có chuyên gia tư vấn về SXSH.
Hợp phần SXSH trong công nghiệp và Trung tâm Sản xuất sạch Việt Nam xin chân thành cảm ơn
Chính phủ Đan Mạch, thông qua tổ chức DANIDA đã hỗ trợ thực hiện tài liệu này. Chúng tôi cũng xin
chân thành cảm ơn sự đóng góp của ……………….. để hoàn thiện tài liệu hướng dẫn này.
Mọi ý kiến đóng góp, xây dựng tài liệu xin gửi về: Văn Phòng Hợp phần SXSH trong công nghiệp,
email: cpi-cde@vnn.vn hoặc Trung tâm Sản xuất sạch Việt Nam, email: vncpc@vncpc.org
5
