ĐỘNG KINH
Động kinh là một bệnh phổ biến ở nước ta và trên thế giới. Theo thống kê của Tổ
chức Y tế Thế giới thì tỷ lệ động kinh chiếm từ 0,5 - 1% dân số. Số trường hợp
mới mắc trong mỗi năm trung bình là 50 trường hợp/ 100.000 dân.
Tuổi mắc bệnh động kinh rất khác nhau, tuỳ thuộc vào nguyên nhân như*ng các
nghiên cứu về động kinh nói chung cho thấy tỷ lệ động kinh ở trẻ em rất cao:
50,5% xuất hiện trư*ớc 10 tuổi, 75% dưới 20 tuổi và có xu hướng tăng lên sau 60
tuổi.
1.2. Định nghĩa động kinh
Động kinh là sự rối loạn chức năng thần kinh trung ư*ơng theo từng cơn do sự
phóng điện đột ngột, quá mức của các neuron.
Định nghĩa này đ*ược cụ thể hóa bằng các đặc tính: cơn xuất hiện đột ngột và tự
thoái lui, trong cơn có rối loạn chức năng thần kinh trung ương của não, thời gian
cơn kéo dài ngắn từ vài giây đến vài phút, cơn có tính chất định hình (cơn sau
giống cơn tr*ước), mất ý thức là biểu hiện th*ường thấy của cơn động kinh.
Tổ chức Y tế Thế giới và Tổ chức Quốc tế chống động kinh xác định: “ Động kinh
là tình trạng xác định bởi cơn động kinh không do sốt cao, tái phát từ hai cơn trở
lên, cách nhau trên 24 giờ và không bị kích thích lên cơn bởi các nguyên nhân
đư*ợc xác định tức thì, các rối loạn chuyển hóa cấp tính hoặc sự ngừng thuốc hay
r*ượu đột ngột”.
1.3. Phân loại
— Sự phân loại của cơn động kinh đư*ợc dựa trên cơ sở của những tiêu chuẩn
khác nhau, bao gồm: vị trí giải phẫu của động kinh, nguyên nhân, tuổi, tình trạng
tâm thần kinh hoặc đáp ứng đối với điều trị. Phân loại động kinh có vai trò quan
trọng không những trong thực hành lâm sàng thần kinh mà còn góp phần tạo nên
sự thống nhất trong nghiên cứu động kinh trên toàn thế giới.
Sự hiểu biết về động kinh liên tục đư*ợc bổ sung, các bảng phân loại động kinh
cũng không ngừng đ*ược đổi mới và nhiều bảng phân loại đã ra đời trong các năm
1969, 1981, 1985, 1989, 1992… Hai bảng phân loại đ*ược đề cập nhiều nhất là
bảng phân loại năm 1981 và phân loại năm 1989.
+ Cơn động kinh toàn thể: xuất hiện do sự phóng điện kịch phát lan tỏa trên cả 2
bán cầu liên quan đến kích thích trên toàn bộ vỏ não. Cơn có biểu hiện đối xứng,
đồng đều cả hai bên bán cầu thể hiện trên cả điện não và lâm sàng.
+ Cơn động kinh cục bộ: xảy ra do sự phóng điện chỉ giới hạn ở một phần của các
neuron của vỏ não. Cơn chỉ biểu hiện ở một phần cơ thể.
— Tiểu ban về phân loại và thuật ngữ của Liên hội Quốc tế chống động kinh đã
giới thiệu bảng phân loại cơn động kinh chủ yếu dựa trên đặc điểm lâm sàng và
các dấu hiệu điện não đồ (gọi tắt là phân loại 1981). Phân loại kiểu cơn là một mốc
quan trọng trong lịch sử bệnh động kinh. Giá trị chủ yếu của bảng phân loại theo
kiểu cơn đã đ*ược chấp nhận và sử dụng rộng rãi, đư*ợc khẳng định rõ rệt trong
thực hành lâm sàng.
Bảng: Bảng phân loại quốc tế cơn động kinh năm 1981
Cơn co giật toàn thể:
Cơn co giật cục bộ:
1. Cơn vắng ý thức (abcense).
A. Cơn co giật cục bộ đơn giản (không rối loạn ý thức).
2. Cơn giật cơ (myoclonic).
1. Với những dấu hiệu vận động.
3. Cơn giật (clonic).
2. Với cảm giác bản thể hoặc cảm giác đặc biệt.
4. Cơn co cứng (tonic).
3. Với những triệu chứng tự động.
5. Cơn co cứng-co giật (tonic - clonic).
4. Với những triệu chứng tâm thần.
6. Cơn mất trư*ơng lực (atonic).
B. Cơn co giật cục bộ phức tạp (có rối loạn ý thức).
C. Cơn cục bộ toàn thể hóa thứ phát.
2. Nguyên nhân động kinh
2.1. Động kinh không rõ căn nguyên
Động kinh căn nguyên ẩn (cryptogenic epilepsy), thể hiện nguyên nhân đ*ược che
dấu. Bệnh sử, thăm khám lâm sàng, các xét nghiệm cận lâm sàng không chỉ ra
đ*ược tổn thư*ơng não để có thể giải thích hợp lý các cơn.
2.2. Động kinh nguyên phát (idiopathical epilepsy)
Thuật ngữ “động kinh toàn thể nguyên phát - primery generalized epilepsy” bao
hàm hiện t*ượng lâm sàng và điện não của cơn động kinh xảy ra trong điều kiện là
toàn thể ngay từ đầu, không có tổn thư*ơng khu trú não và có yếu tố di truyền.
Nhóm động kinh này th*ường xuất hiện ở lứa tuổi d*ưới 20, đặc biệt ở tuổi trẻ em.
Sự phát triển tâm lý vận động của trẻ vẫn bình th*ường cho tới lúc xuất hiện các
cơn động kinh và ngoài ra không thấy có dấu hiệu của bệnh não. Tuổi phụ thuộc
vào dạng cơn: cơn vắng ý thức th*ường bắt đầu từ 4 - 6 tuổi, nhóm đặc biệt bắt
đầu từ 9 - 15 tuổi; cơn giật cơ và cơn co cứng co giật toàn thể thư*ờng bắt đầu 11 -
14 tuổi. Sự cải thiện hoặc kiểm soát cơn động kinh hoàn toàn từ 20 - 25 tuổi là
thư*ờng gặp.
2.3. Động kinh có nguyên nhân
Động kinh triệu chứng (symptomatic epilepsy) là do các tổn th*ương não đã cố
định hoặc tiến triển. Nguyên nhân gây động kinh triệu chứng liên quan đến các
yếu tố gây tổn th*ương não từ giai đoạn thai nhi cho đến giai đoạn phát triển tâm
lý vận động và các bệnh lý mắc phải trong giai đoạn tr*ưởng thành. Có thể nói,
nguyên nhân của động kinh xâm nhập toàn bộ bệnh học thần kinh từ sang chấn sọ
não, u não, bệnh lý mạch máu não…
Thu thập bệnh sử gồm những câu hỏi trực tiếp về tiền sử chu sinh, vấn đề phát
triển tâm lý vận động, những cơn co giật do sốt cao, những bệnh nhân có tiền sử