LIÊU TRAI CHÍ DỊ Ph n I:ầ
TH SINH H DI PƯ Ọ Ệ
Mi n Hoài H ng có chàng th sinh h Di p, không rõ c tên và t . Văn ch ng t phúề ươ ư ọ ệ ả ự ươ ừ
tr i nh t đ ng th i, nh ng đ n đâu cũng l n đ n, long đong kh n kh mãi trong tr ng côngộ ấ ươ ờ ư ế ậ ậ ố ổ ườ
danh. G p lúc ông Ðinh Th a H c, ng i Ðông Quan, đ n làm quan p y, xem văn ch ng c aặ ừ ạ ườ ế ở ấ ấ ươ ủ
chàng, cho là kỳ tài, bèn m i đ n đàm đ o. ờ ế ạ Ông r t b ng lòng, cho chàng đ n trong dinh th ,ấ ằ ế ở ự
c m n c đèn sách, c p cho đ y đ , th nh tho ng l i g i ti n thóc v giúp đ gia quy n n a. Ð nơ ướ ấ ầ ủ ỉ ả ạ ử ề ề ỡ ế ữ ế
kỳ s thí, ông h t s c tán d ng văn tài c a chàng tr c m t quan h c s , r i đó chàng đ đ uơ ế ứ ươ ủ ướ ặ ọ ử ồ ỗ ầ
hàng x . Ông trông mong vào chàng r t tha thi t; sau khi vào tr ng thi H ng, cho l y văn c aứ ấ ế ườ ươ ấ ủ
chàng đ xem và đ c v a gõ bàn đánh nh p, ng i khen không ng t. Ng đâu th i v n neo ng i,ể ọ ừ ị ợ ớ ờ ờ ậ ườ
văn ch ng ghen m nh, b ng đã treo, l i h ng tu t. Chàng tr v , choáng váng tê mê, trong lòngươ ệ ả ạ ỏ ộ ở ề
l i th n là mình đã ph ng i tri k , thân hình g y ru c nh b x ng còn đ ng, ng i ngây raạ ẹ ụ ườ ỷ ầ ộ ư ộ ươ ứ ườ
nh khúc g . Ông nghe tin, cho m i đ n an i. Chàng r i l y d m d . Ông r t th ng tình, h nư ỗ ờ ế ủ ơ ụ ầ ề ấ ươ ẹ
đ n khi nào mãn kỳ kh o tích v kinh thì đem chàng cùng đi. Chàng r t c m kích cáo t ra v , tế ả ề ấ ả ừ ề ừ
đ y đóng c a không đi đâu n a. ấ ử ữ
Ch ng bao lâu chàng lâm b nh, ông luôn luôn h i thăm và đ a quà, nh ng thu c u ng đã trămẳ ệ ỏ ư ư ố ố
thang mà v n không công hi u. V a lúc y ông l i có đi u xúc ph m đ n quan trên, b c t ch c,ẫ ệ ừ ấ ạ ề ạ ế ị ấ ứ
s p v nhà, vi t th cho chàng, đ i l c nói r ng: "Tôi nay mai v Ðông, mà s dĩ còn ch n chắ ề ế ư ạ ượ ằ ề ở ầ ừ
ch a đi ngay, là ch vì mu n ch túc h đi đó thôi. Túc h đ n bu i sáng, thì bu i chi u là tôi kh iư ỉ ố ờ ạ ạ ế ổ ổ ề ở
hành..." Th đ a đ n bên gi ng n m, chàng c m xem khóc s t sùi, r i nh n s gi v nói là đangư ư ế ườ ằ ầ ụ ồ ắ ứ ả ề
b b nh n ng, khó bình ph c ngay đ c, xin c đi tr c. S gi v b m, ông không n đi, ráng ị ệ ặ ụ ượ ứ ướ ứ ả ề ẩ ỡ ở
l i ch . Qua m y hôm, ng i canh c ng báo có chàng h Di p đ n, ông m ng quá, ra đón mà h iạ ờ ấ ườ ổ ọ ệ ế ừ ỏ
han. Chàng nói:
-Vì cái b nh c a thân hèn đ đ i nhân ph i ch đ i lâu, lòng này th t áy náy không yên. Nay,ệ ủ ể ạ ả ờ ợ ậ
may đã có th ráng theo k p d u giày chân ng a. ể ị ấ ự
Ông bèn gói bu c hành trang l i, đ d y s m ra đi. Ch ng m y ngày đã v đ n làng, ông choộ ạ ể ậ ớ ẳ ấ ề ế
con th giáo v i chàng, đêm ngày li n bên c nh. C u con tên là Tái X ng lúc b y gi m iụ ớ ở ề ạ ậ ươ ấ ờ ớ
m i sáu tu i, ch a bi t làm văn ch ng nh ng thông minh l m, phàm văn bài c nghi p, xem quaườ ổ ư ế ươ ư ắ ử ệ
hai ba l n thì không quên n a. đ c m t năm, c u đã h bút thành văn, nh có thêm th l c c aầ ữ ở ượ ộ ậ ạ ờ ế ự ủ
ông, bèn đ c nh n vào nhà h c c a huy n. Chàng bàn chép l i nh ng bài văn c nghi p đã làmượ ậ ọ ủ ệ ạ ữ ử ệ
lúc bình th i đem h t cho công t h c. Vào tr ng thi, b y đ u đ không sai đ nào, công t li nờ ế ử ọ ườ ả ầ ề ề ử ề
đ u á khôi. M t hôm ông b o chàng r ng: ậ ộ ả ằ
- Túc h ch v t ra m t m i t th a mà cũng đ làm cho th ng tr nên đanh, nh ng còn quạ ỉ ứ ộ ố ơ ừ ủ ằ ẻ ư ả
chuông vàng kia c b b r i mãi thì làm th nào? Chàng nói: ứ ị ỏ ơ ế
- Ði u đó e r ng có m nh. Tôi m n cái phúc tr ch c a đ i nhân đ hà h i cho văn ch ng,ề ằ ệ ượ ạ ủ ạ ể ơ ươ
khi n ng i thiên h bi t r ng n a đ i luân l c không ph i vì kém tài đánh tr n, nh th là th aế ườ ạ ế ằ ử ờ ạ ả ậ ư ế ỏ
nguy n r i. V chăng k sĩ mà đ c m t ng i bi t, đã đ không ân h n n a, c n gì ph i đ đ tệ ồ ả ẻ ượ ộ ườ ế ủ ậ ữ ầ ả ỗ ạ
m i đ c chí? ớ ắ
Ông th y chàng xa nhà đã lâu, s nh m t kỳ sát h ch năm, khuyên chàng nên v thăm nhà. Chàngấ ợ ỡ ấ ạ ề
r u rĩ không vui. Ông cũng không n ép, bèn d n công t khi đ n kinh đô thì n p thóc h chàng,ầ ỡ ặ ử ế ạ ộ
công t l i gi t gi i Nam Cung đ c b ch c Ch s trong b , đem chàng vào Giám s m t i g nử ạ ậ ả ượ ổ ứ ủ ự ộ ớ ố ầ
nhau. Qua m t năm, chàng vào tr ng thi H ng kinh, đ C nhân. ộ ườ ươ ở ỗ ử
V a lúc ông đ c b đi coi thi Hà Nam bàn nhân ti n nói v i chàng r ng: ừ ượ ổ ở ệ ớ ằ
-Chuy n đi này không xa quê h ng tiên sinh là m y. Nay hãy nh b c đ ng mây, tiên sinhế ươ ấ ẹ ướ ườ
cũng nên m t phen v làng cho đ c khoái chí. ộ ề ượ
--1/9--
-Chàng cũng m ng. R i ch n ngày t t lên đ ng. Đ n đ a gi i Hoài D ng, công t choừ ồ ọ ố ườ ế ị ớ ươ ử
ng i và ng a đ a chàng v . Ð n nhà th y c ng ngõ tiêu đi u, chàng ch nh lòng bu n bãườ ự ư ề ế ấ ổ ề ạ ồ
l ng th ng đi vào sân. Ng i v c m nong nia đi ra, th y chàng thì v t xu ng s hãi bữ ữ ườ ợ ầ ấ ứ ố ợ ỏ
ch y. Chàng r u rĩ mà nói: ạ ẫ
-Ta bây gi đã nên danh ph n r i. M i ba b n năm không th y m t, sao bông nh không quenờ ậ ồ ớ ố ấ ặ ư
bi t nhau v y? ế ậ
Ng i v đ ng xa mà b o r ng: ườ ợ ứ ả ằ
-Chàng ch t đã lâu, còn nói nên danh nên ph n gì n a? S dĩ còn đ mãi linh c u trong nhà, làế ậ ữ ở ể ữ
vì nhà nghèo con bé đó mà thôi! Nay th ng c đã khôn l n, cũng đang tìm m t ngôi đ t đằ ả ớ ộ ấ ể
đ a chàng ra. Ch nên hi n v làm g đ qu y ng i s ng. ư ớ ệ ề ở ể ấ ườ ố
Chàng nghe nói thì bùi ngùi rũ r i, bàn l ng th ng đi vào trong nhà, th y linh c u rành rành, li nượ ữ ữ ấ ữ ề
ngã ra gi a đ t mà bi n m t. Ng i v kinh hãi nhìn xu ng th y áo mũ giày t t b đ y, nh cáiữ ấ ế ấ ườ ợ ố ấ ấ ỏ ấ ư
xác l t. Nàng mũi lòng quá, ôm x ng áo khóc lóc. Ng i con đi h c v , th y m t c xe ng a bu cộ ố ườ ọ ề ấ ộ ỗ ự ộ
tr c thì dò h i xem đâu đ n, r i kinh hãi ch y v báo v i m . M g t n c m t k l iở ướ ỏ ở ế ồ ạ ề ớ ẹ ẹ ạ ướ ắ ể ạ
chuy n v a x y ra. L i h i k nh ng ng i theo h u m i bi t rõ đ u đuôi. Ng i theo h u trệ ừ ả ạ ỏ ỹ ữ ườ ầ ớ ế ầ ườ ầ ở
v , công t nghe tin n c m t r i t c ng c, l p t c lên xe, đ n t n nhà mà khóc, r i b ti n loề ử ướ ắ ơ ướ ả ự ậ ứ ế ậ ồ ỏ ề
li u vi c tang, chôn c t theo l hi u liêm. L i chu c p r t h u cho đ a con, m i th y v d y vàệ ệ ấ ệ ế ạ ấ ấ ậ ứ ờ ầ ề ạ
g i g m cho quan h c s , h n m t năm sau đ c vào nhà h c phán.ử ắ ọ ứ ơ ộ ượ ọ
LIÊU TRAI CHÍ DỊ Ph n 92ầ
TR NG THÀNHƯƠ
Ng i h Tr ng đ t D , t tiên là ng i n c T , cu i đ i Minh, n c T có lo nườ ọ ươ ở ấ ự ổ ườ ướ ề ố ờ ướ ề ạ
to, v b quân gi c c p đem v B c. Tr ng v n th ng lui t i làm khách đ t D , bèn làm nhàợ ị ặ ướ ề ắ ươ ẫ ườ ớ ấ ự
luôn đó. L y v ng i D , sinh con trai tên là N t. Không bao lâu v ch t, l i l y v k , sinhở ấ ợ ườ ự ộ ợ ế ạ ấ ợ ế
con trai n a tên là Thành. V k h Ng u, r t hung t n, th ng ghét N t, nuôi N t nh đ a .ữ ợ ế ọ ư ấ ợ ườ ộ ộ ư ứ ở
Cho ăn toàn rau d a h m hút. Sai đi ch t c i thì đòi h i cho đ c m i ngày m t gánh. N u khôngư ẩ ặ ủ ỏ ượ ỗ ộ ế
thì roi v t m ng ch i, không th ch u n i. Ch c t gi u nh ng th ăn ngon ng t cho Thành, l i choọ ắ ử ể ị ổ ỉ ấ ấ ữ ứ ọ ạ
vào tr ng t đ h c. Thành d n l n lên, tính hi u nghĩa, không n th y anh v t v , lén khuyên anườ ư ể ọ ầ ớ ế ỡ ấ ấ ả
m , m ch ng ch u nghe. M t hôm, N t vào núi l y c i, ch a xong vi c thì g p m a to gió l n,ẹ ẹ ẳ ị ộ ộ ấ ủ ư ệ ặ ư ớ
ph i n mình d i vách núi. H t m a thì tr i đã t i, b ng đói c n cào, bèn gánh c i v . M xemả ẩ ướ ế ư ờ ố ụ ồ ủ ề ẹ
c i th y ít, gi n d không cho ăn. L a đói đ t lòng, vào nhà n m v t ra. Thành đi h c v , th y anhủ ấ ậ ữ ử ố ằ ậ ọ ề ấ
th th n, thì h i: ờ ẫ ỏ
- m sao? Ố
N t đáp: ộ
- Đói thôi mà.
Thành h i nguyên do. N t nói h t s tình. Thành bu n r u r i đi ra. M t lúc sau đem bánh v choỏ ộ ế ự ồ ầ ồ ộ ề
anh. Anh h i bánh đâu ra. Thành nói: ỏ ở
- Tôi l y tr m b t, m n ch hành xóm làm cho, h ng c ăn đi, ch nên nói gì c . ấ ộ ộ ướ ị ẵ ứ ớ ả
N t ăn xong d n em r ng: ộ ặ ằ
-T sau ch làm nh th n a, vi c l thì liên l y đ n em. V l i, ngày ăn m t b a thì đóiừ ớ ư ế ữ ệ ộ ụ ế ả ạ ộ ữ
ch không ch t đâu! ứ ế
Thành nói:
- Anh đã y u s n r i, sao có th hái nhi u c i đ c? ế ẵ ồ ể ề ủ ượ
Ngày hôm sau, ăn xong, lén vào núi, đ n t n ch anh làm c i. Anh trông th y gi t mình h i: ế ậ ỗ ủ ấ ậ ỏ
- Đ nh làm cái gì th ? ị ế
--2/9--
Đáp:
- Đ nh hái c i giúp anh. ị ủ
H i: ỏ
- Ai b o em? ả
Đáp:
- T tôi đ n mà thôi.ự ế
Anh nói:
- Không c là em không hái đ c, ví ph ng có hái đ c cũng không nên. ứ ượ ỏ ượ
Th r i gi c Thành v ngay. Thành không nghe c l y tay b c i giúp anh. L i nói: ế ồ ụ ề ứ ấ ẻ ủ ạ
- Ngày mai em ph i đem búa đi! ả
Anh đ n g n b o thôi, thì th y ngón tay b to t, giày b rách, bu ng r u b o em r ng: ế ầ ả ấ ị ạ ị ồ ầ ả ằ
- Mày không v nhanh thì tao l y búa t ch t c ch t đ y. ề ấ ự ặ ổ ế ấ
Thành bèn ra v . Anh đ a đ n n a đ ng, m i quay l i. Khi gánh c i v qua tr ng, d n th yề ư ế ử ườ ớ ạ ủ ề ườ ặ ấ
h c r ng: ọ ằ
-Em tôi còn nh tu i, nên răn c m nó, k o trong núi nhi u h beo l m! ỏ ổ ầ ẻ ề ổ ắ
Th y nói: ầ
- Tr c gi ng không bi t nó đã đi đâu, đã cho ăn đòn r i! ướ ờ ọ ế ồ
N t v b o Thành: ộ ề ả
- Không nghe l i anh nên b ph t roi r i đ y! ờ ị ạ ồ ấ
Thành c i r ng: ườ ằ
- Không có đâu!
Ngày hôm sau, l i xách búa đi. Anh s hãi nói: ạ ợ
- Anh v n b o em ch đ n đây, sao l i c th ? ẫ ả ớ ế ạ ứ ế
Thành không tr l i, h i h ch t c i, m hôi đ m đìa hai bên má v n không ch u ngh l y m t lúc,ả ờ ố ả ặ ủ ồ ầ ẫ ị ỉ ấ ộ
ch ng đ m t bó, không nói năng gì tr ra v . ừ ủ ộ ở ề
Th y l i trách m ng Thành, bèn nói h t tình th c. Th y khen là hi n, r i cũng không ngăng c mầ ạ ắ ế ự ầ ề ồ ấ
n a. ữ
Anh nhi u l n b o thôi, cu i cùng Thành cũng ch ng nghe. ề ầ ả ố ẳ
M t hôm đang cùng m y ng i làm c i trong núi, b ng có h đ n. M i ng i s hãi tr n n p h tộ ấ ườ ủ ỗ ổ ế ọ ườ ợ ố ấ ế
c , h li n tha Thành đi. H mang ng i nên đi thong th , b N t đu i k p. N t ra s c giáng m tả ổ ề ổ ườ ả ị ộ ổ ị ộ ứ ộ
búa trúng vào đùi. H b đau ch y l ng lên, không sao đu i k p n a, đành ch đau đ n khóc lóc màổ ị ạ ồ ổ ị ữ ỉ ớ
tr l i. C b n khuyên d an i, khóc càng th m h n, nói: ở ạ ả ọ ỗ ủ ả ơ
- Em tôi ch ng ph i nh em ng i khác; hu ng chi nó vì tôi mà ch t, tôi s ng làm sao đ c? ẳ ả ư ườ ố ế ố ượ
Bèn l y búa t ch t vào c . M i ng i v i c u thì đã ng p vào th t đ n g n m t phân, máu v t raấ ự ặ ổ ọ ườ ộ ứ ậ ị ế ầ ộ ọ
lênh láng, m t hoa mu n ch t. Ai cũng khi p, bèn xé áo bu c cho anh ta, r i c b n cõng v . ắ ố ế ế ộ ồ ả ọ ề
Bà m khóc lóc m ng r ng: ẹ ắ ằ
- Mày gi t con ta, l i mu n ch t c , đ li m l p hay sao? ế ạ ố ặ ổ ể ế ấ
N t rên r nói: ộ ỉ
- Xin m ch phi n não, em ch t, nh t đ nh tôi ch ng s ng nào! ẹ ớ ề ế ấ ị ẳ ố
Đ t lên gi ng, v t th ng đau đ n không sao ng đ c. Ngày đêm ch ng i d a vào t ng màặ ườ ế ươ ớ ủ ượ ỉ ồ ự ườ
khóc. Cha s con cũng ch t n t, th ng đ n bên gi ng bón cho ăn chút ít, Ng u th li n nhi cợ ế ố ườ ế ườ ư ị ề ế
m ng. N t không ch u ăn n a, ba ngày thì ch t. ắ ộ ị ữ ế
Trong làng có th y đ ng rí (3); vong h n N t đi trên đ ng g p th y, bèn t bày nông n i kh sầ ồ ồ ộ ườ ặ ầ ỏ ỗ ổ ở
m y ngày tr c đây, nhân h i ch c a em. Th y đ ng nói: “Không nghe tin gì”. Th r i quay l iấ ướ ỏ ổ ở ủ ầ ồ ế ồ ạ
đ a đ ng cho N t đi. Đ n m t n i đô h i, th y m t ng i m c áo đen t trong thành đi ra. Th yư ườ ộ ế ộ ơ ộ ấ ộ ườ ặ ừ ầ
đ ng đón đ ng r i thay N t h i thăm Thành. Ng i áo đen xem k l i t p trát trong túi đangồ ườ ồ ộ ỏ ườ ỹ ạ ậ ở
--3/9--
treo, đàn ông đàn bà có h n trăm, nh ng không có t i ph m nào h Tr ng. Th y đ ng ng r ng ơ ư ộ ạ ọ ươ ầ ồ ờ ằ ở
t p trác khác chăng. Ng i áo đen nói: ậ ườ
- Con đ ng này thu c v tôi, sao có th b t l m đ c! ườ ộ ề ể ắ ầ ượ
N t không tin, ép th y đ ng đ a vào thành. Trong thành ma m i, ma cũ qua l i n n nh o. Cũng cóộ ầ ồ ư ớ ạ ộ ạ
ng i quen bi t cũ, đ n h i, không ai bi t c . ườ ế ế ỏ ế ả
B ng nhiên ai n y cùng nhao nhao lên: “B Tát đ n!” Ng ng lên nhìn, th y trong mây có m tỗ ấ ồ ế ẩ ấ ộ
ng i to l n, ánh hào quang r c r t trên xu ng d i, v t c m th y nh th gi i trong tr o sángườ ớ ự ỡ ừ ố ướ ụ ả ấ ư ế ớ ẻ
b ng. ừ
Th y đ ng m ng nói r ng: ầ ồ ừ ằ
- C u c có phúc thay! B Tát m y m i năm m i xu ng âm ty m t l n đ nh s ch m iậ ả ồ ấ ươ ớ ố ộ ầ ể ổ ạ ọ
kh não. V a đúng hôm nay đ c g p! ổ ừ ượ ặ
Li n kéo N t quỳ xu ng. B n qu lúc nhúc ng n ngang, ch p tay nh t t t ng ni m: “T bi c uề ộ ố ọ ỷ ổ ắ ấ ề ụ ệ ừ ứ
kh ”. Ti ng vang ch n đ ng m t đ t. ổ ế ấ ộ ặ ấ
B Tát l y cành d ng, r i n c cam l kh p m i n i, h t li ti nh b i. M t lát, s ng m i tan,ồ ấ ươ ướ ướ ộ ắ ọ ơ ạ ư ụ ộ ươ ớ
hào quang thu l i, thì không th y đâu n a. N t c m th y trên c th m n c cam l , ch v t búaạ ấ ữ ộ ả ấ ổ ấ ướ ộ ỗ ế
không còn đau. Th y đ ng l i theo đ ng cũ đ a N t v . Trông c ng làng, th y m i t bi t mà đi.ầ ồ ạ ườ ư ộ ề ổ ầ ớ ừ ệ
N t ch t đã hai ngày, b ng nhiên s ng l i, bèn thu t h t nh ng gì mình đã g p, vào b o r ngộ ế ỗ ố ạ ậ ế ữ ặ ả ằ
Thành ch a ch t. Bà m cho r ng đ t đi u nói láo, l i ch i m ng N t. N t mang oan mà khôngư ế ẹ ằ ặ ề ạ ử ắ ộ ộ
th t gi i bày. S đ n v t th ng thì đã lành. Đành g ng d y, l y cha mà nói r ng: ể ự ả ờ ế ế ươ ượ ậ ạ ằ
-Con băng mây v t bi n tìm em. Nh mà không th y, thì thân này h t mong tr l i, xin cha c coiượ ể ư ấ ế ở ạ ứ
nh là con đã ch t. ư ế
Ông đ a con ra ch v ng, cùng nhau khóc lóc không dám gi con l i. N t ra đi, th ng đ n nh ngư ỗ ắ ữ ạ ộ ườ ế ữ
con đ ng l n đ h i tin t c em. Gi a đ ng ti n ăn h t s ch, ph i ăn mày mà đi. H n m t nămườ ớ ể ỏ ứ ữ ườ ề ế ạ ả ơ ộ
đ n Kim Lăng, qu n áo rách x , bu c túm trăm múi l m kh m trên đ ng. Ng u nhiên trông th yế ầ ơ ộ ọ ọ ườ ẫ ấ
h n m i ng i c i ng a đi qua, N t tránh sang bên đ ng. Trong đó có m t ng i nh quanơ ườ ườ ưỡ ự ộ ườ ộ ườ ư
l n, tu i ch ng b n m i tr l i, lính h u l c l ng, ng a hung hăng r n r p tr c sau. M t thi uớ ổ ừ ố ươ ở ạ ầ ự ưỡ ự ộ ị ướ ộ ế
niên c i ng a nh , nhìn N t nhi u l n. N t cho là m t v công t con quan, ch a dám ng ngưỡ ự ỏ ộ ề ầ ộ ộ ị ử ư ẩ
nhìn, thì thi u niên d ng roi ghìm ng a, r i b ng xu ng ng a g i to: ế ừ ự ồ ỗ ố ự ọ
- Có ph i anh ta đó không? ả
N t ng c đ u nhìn k thì ra là Thành. Li n n m l y tay em, đau đ n quá, khóc l c c ti ng.ộ ướ ầ ỹ ề ắ ấ ớ ạ ả ế
Thành cũng khóc và nói:
- Anh sao ph i xiên b t đ n n i này? ả ạ ế ỗ
N t k h t s tình, Thành càng thêm âu s u. Nh ng ng i c i ng a đ u xu ng, h i duyên c r iộ ể ế ự ầ ữ ườ ưỡ ự ề ố ỏ ớ ồ
b m l i v i quan l n. Quan l n truy n b t ra m t con ng a đ ch N t, dong c ng v đ n nhà,ẩ ạ ớ ớ ớ ề ớ ộ ự ể ở ộ ươ ề ế
r i m i h i chuy n t ng t n. Tr c đây, h tha Thành đi, đ t bên đ ng lúc nào không bi t,ồ ớ ỏ ệ ườ ậ ướ ổ ặ ở ườ ế
n m gi a đ ng su t m t đêm. Vào lúc ông Tr ng Bi t Giá t kinh đô đi đ n, ngang qua chằ ữ ườ ố ộ ươ ệ ừ ế ỗ
Thành n m, th y m t mày nho nhã, th ng xót đ n v c lên, v v , Thành d n d n s ng l i. Nóiằ ấ ặ ươ ế ự ỗ ề ầ ầ ố ạ
nhà c a quê quán, thì đã đi quá xa. Vì th bèn ch Thành cùng v , l y thu c đ p vào ch bử ế ở ề ấ ố ắ ỗ ị
th ng, vài ngày thì kh i. Bi t Giá không có con trai bèn nh n Thành làm con. May hôm đó g pươ ỏ ệ ậ ặ
bu i Thành theo b nuôi đi d o ch i ng m c nh. Thành k l i v i anh đ y đ m i vi c; v a xong.ổ ố ạ ơ ắ ả ể ạ ớ ầ ủ ọ ệ ừ
Bi t Giá đi vào. N t l y t không thôi. Thành vào nhà trong, mang áo l a ra bi u anh, r i bày ti cệ ộ ạ ạ ụ ế ồ ệ
r u, trò chuy n t tình. Bi t Giá h i: ượ ệ ự ệ ỏ
- H nhà ta, t i D có bao nhiêu đinh? ọ ở ạ ự
N t nói: ộ
- Không , cha tôi lúc bé ng i đ t T , đ n c ng đ t D . ạ ườ ấ ề ế ư ụ ở ấ ự
Bi t Giá nói: ệ
- Tôi cũng ng i T , quê nhà ta thu c làng nào? ườ ề ộ
--4/9--
N t đáp: ộ
- T ng nghe cha tôi nói thu c h t Đông X ng. ừ ộ ạ ươ
Bi t Giá kinh ng c h i: ệ ạ ỏ
- Th tôi cũng cùng làng, vì sao l i d i đ n D ? ế ạ ờ ế ự
N t nói: ộ
- Cu i đ i nhà Minh, quân Thanh vào biên gi i b t cóc bà m già đem đi. Cha tôi g p lo nố ờ ớ ắ ẹ ặ ạ
đao binh, trôi d t không nhà không c a. Tr c đây t ng buôn bán mi n Tây, qua l i đãạ ử ướ ừ ở ề ạ
quen, vì th mà l i đó. ế ở ạ
B t Giá kinh s h i: ệ ợ ỏ
- C nhà ta tên là gì? ụ
N t nói cho bi t, Bi t Giá tròn m t nhìn, r i cúi đ u nh nghi ng , r o b c mau vào nhà trong.ộ ế ệ ắ ồ ầ ư ờ ả ướ
Không bao lâu, thái phu nhân ra, t t c đ u l y chào. Xong h i N t r ng:ấ ả ề ạ ỏ ộ ằ
- Mày là cháu c a Tr ng B nh Chi chăng? ủ ươ ỉ
N t đáp: “Ph i” ộ ả
Thái phu nhân khóc l n, b o Bi t Giá r ng: ớ ả ệ ằ
- Đây là em c a mày. ủ
Anh em N t ch a hi u th nào. ộ ư ể ế Thái phu nhân nói:
- Ta l y cha chúng mày ba năm, l u l c sang b c, thân mình thu c v H c C S n, đ c n aấ ư ạ ắ ộ ề ắ ố ơ ượ ử
năm, sinh anh mày, l i n a năm n a, C S n ch t, anh mày nh b tr t trong quân ngũ màạ ử ữ ố ơ ế ờ ổ ậ
chuy n d n lên ch c quan này. Bây gi không làm quan n a, không m t gi kh c nào làể ầ ứ ờ ữ ộ ờ ắ
không t ng nh quê h ng. Bèn ra s t ch l y l i h cũ. Đã nhi u l n cho ng i đ n đ tưở ớ ươ ổ ị ấ ạ ọ ề ầ ườ ế ấ
T , mà không ch nào tìm th y âm hao gì c . Nào có bi t đâu cha chúng mày đã d i sangề ỗ ấ ả ế ờ
mi n tây. ề
R i nói v i Bi t Giá r ng: ồ ớ ệ ằ
- Mày nuôi em làm con thì gi m phúc mà ch t thôi. ả ế
Bi t Giá nói: ệ
- H i tr c có h i Thành, Thành ch a t ng nói là ng i T , c nghĩ còn bé d i, nên khôngồ ướ ỏ ư ừ ườ ề ứ ạ
nh . ớ
Bèn d a vào tu i đ x p đ t l i: Bi t Giá b n m i m t tu i, làm anh c , Thành m i sáu tu i làự ổ ể ế ặ ạ ệ ố ươ ố ổ ả ườ ổ
út, N t hai m i hai tu i là anh c mà thành anh hai. ộ ươ ổ ả
Bi t Giá đ c hai em m ng quá, n m ng i cùng có nhau, nên bi t t n c i ngu n m i nguyên doệ ượ ừ ằ ồ ế ậ ộ ồ ọ
chia lìa l u l c, và toan tính chuy n tr v . Thái phu nhân s bà v k không dung chăng. Bi t Giáư ạ ệ ở ề ợ ợ ế ệ
nói:
- Dung đ c thì cùng nhau, n u không thì riêng ra, ch trong thiên h , có n c nào mà l iượ ở ế ở ứ ạ ướ ạ
không có tình cha con?
R i đó bán đ t, bán nhà s m s a hành lý, đ nh ngày đi v tây. Khi đ n đ u làng, N t và Thànhồ ấ ắ ử ị ề ế ầ ộ
dong ru i v tr c, báo tin cho b bi t. Ông b t lúc N t b đi, v cũng ch t. Ch còn tr tr iổ ề ướ ố ế ố ừ ộ ỏ ợ ế ỉ ơ ọ
m t ông lão góa, ng i và bóng đ i nhau. B ng nhiên th y N t vào, b i ph n m ng r , th ng th tộ ườ ố ỗ ấ ộ ộ ầ ừ ỡ ả ố
gi t mình. L i th y Thành thì m ng quá đ i, không nói đ c gì, n c m t ràn r a. L i đ c tinậ ạ ấ ừ ỗ ượ ướ ắ ụ ạ ượ
m con Bi t Giá cũng đ n. Ông d ng khóc ng c nhiên không ra vui, cũng không ra bu n, đ ngẹ ệ ế ừ ạ ồ ứ
ngây nh ph ng. Không bao lâu Bi t Giá vào, l y chào xong thái phu nhân n m l y tay ông nhìnư ỗ ệ ạ ắ ấ
nhau cùng khóc. Đã th y con h u vú già, ng i gi ng a đ y t trong ngoài ch t ních, đ a đ ngấ ầ ườ ữ ự ầ ớ ậ ứ ứ
đ a ng i không còn bi t nh th nào. Thành không th y m li n h i, m i bi t m đã ch t, gàoứ ồ ế ư ế ấ ẹ ề ỏ ớ ế ẹ ế
khóc mu n đ t h i, m t lúc t nh l i. Bi t Giá đem ti n c a ra xây d ng l u gác, m i th y d y h cố ự ơ ộ ỉ ạ ệ ề ủ ự ầ ờ ầ ạ ọ
cho hai em. Ng a nh y trong tàu, ng i n ào trong nhà, nghi m nhiên là m t đ i gia. ự ả ườ ồ ễ ộ ạ
LIÊU TRAI CHÍ DỊPh n 43ầ
--5/9--