Thu t Nói Chuy n H ng Ngàyậ ệ ằ Hoàng Xuân Vi t ệPh
n 019ầ
Đ ng Th V từ ả ị
Cái t t nói dóc, nói láo không b ng c , nói u này, th aậ ằ ớ ẩ ư
b n, không ph i ng i th t h c hay có trí não xoàng, mà cạ ả ườ ấ ọ ả
nh ng ng i trí th c, nh ng k t gán cho mình s m ngữ ườ ứ ữ ẻ ự ứ ạ
d n đ o qu n chúng nh m t vài nhà báo. R ng thông tháiẫ ạ ầ ư ộ ằ
thì th t thông thái, nh ng "th v t" v n "th v t" quán quân. ậ ư ả ị ẫ ả ị
T i sao ng i ta hay có t t nói láo nh th ? Có nhi uạ ườ ậ ư ế ề
nguyên nhân mà đây là nguyên nhân chính.
N u thành th t v i mình, ai trong chúng ta đ u t nhiênế ậ ớ ề ự
thích nói láo. Xu h ng này có th nh giáo d c đ c tiêuướ ể ờ ụ ượ
di t. Nh ng tho t đ u ai cũng có nói ít nhi u. Ng i th v tệ ư ạ ầ ề ườ ả ị
là ng i không c m hãm b n tính khoác lác t nhiên c aườ ầ ả ự ủ
mình. Có khi t nh t i l n, h đã s ng g n nh ng ng iừ ỏ ớ ớ ọ ố ầ ữ ườ
nói d i, t t x u c a h ngày càng n y n . Láo t xu h ngố ậ ấ ủ ọ ả ở ừ ướ
bi n thành t p quán, b t h h m mi ng là ph i nói sai, nóiế ậ ắ ọ ễ ở ệ ả
ngh ch s th t. M t m t h kh a l p l ng tâm t d iị ự ậ ộ ặ ọ ỏ ấ ươ ự ố
mình. M t khác, h có ý g t thiên h . Cho nên có th nói,ặ ọ ạ ạ ể
ng i "th v t" là ng i không thành tâm và gian x o. ườ ả ị ườ ả
M t nguyên nhân khác c a t t "th v t" là nhát đ m.ộ ủ ậ ả ị ả
Ng i có gan, khi nói đi u gì mình bi t ch c, mà k khácườ ề ế ắ ẻ
v n nghi ng th ng không nao núng. H th y sao nói v y:ẫ ờ ườ ọ ấ ậ
ai không tin thì m c k . H không c n. Ng i "th v t"ặ ệ ọ ầ ườ ả ị
không có đ c đ c can đ m và tính đi m đ m này. Nói m tượ ứ ả ề ạ ộ
đi u gì đó, h mu n cho ng i ta tin, nên h dùng ph ngề ọ ố ườ ọ ươ
th phóng đ i s th t, tô đi m đi u m t th y tai nghe c aế ạ ự ậ ể ề ắ ấ ủ
mình cho thành m i đ quy n rũ lòng tin c a tha nhân. ườ ể ế ủ
Có khi ng i "th v t" vì tính nh d và v t ch c. Thườ ả ị ẹ ạ ụ ạ ứ
ng i này l m khi nói láo m t cách thành th t. H không cóườ ắ ộ ậ ọ
ý g g m ai. H mu n nói đi u mình t ng thôi. Nh ng ti cạ ẫ ọ ố ề ưở ư ế
là, đi u h t ng l i là con đ c a s t ng t ng quá l .ề ọ ưở ạ ẻ ủ ự ưở ượ ố
Đi ngang qua m t khu r ng, d i ánh trăng m , h b ng laộ ừ ướ ờ ọ ỗ
lên: "r n, r n, con r n to quá". Ng i đi cùng v i h , bìnhắ ắ ắ ườ ớ ọ
tĩnh h n, coi kĩ l i cái gì h cho là con r n, kì thi t là m t rơ ạ ọ ắ ệ ộ ễ
cây c th có hình gi ng con r n n m khoanh. Thì ra ng iổ ụ ố ắ ằ ườ
nh d này không có ác tâm, t ng mình g p r n thi t.ẹ ạ ưở ặ ắ ệ
Trong khi lúc lo n l c nhi u n i quá s quân gi c, cóạ ạ ở ề ơ ợ ặ
thi u gì bà già, con tr , hay ng i nhát gan, th y xa xa đoànế ẻ ườ ấ
ng i nào đó, không nh n đ nh kĩ, t ng lính ru ng và báoườ ậ ị ưở ồ
hi u nh gi t n th .ệ ư ờ ậ ế
L i 1946, chúng tôi nh đã nhi u l n tìm b ng cây đố ớ ề ầ ộ ể
tr n, tìm b n ô rô, cóc kèn đ "chém vè" cũng ch vì nh ngố ế ể ỉ ữ
báo đ ng th v t: "Tây ru ng, lính ru ng, Ma r c ru ng..."ộ ả ị ồ ồ ố ồ
L , m t vài nguyên nhân chính th ng làm cho nhi u ng i,ố ộ ườ ề ườ
h m mi ng ra là nói l , nói sai đi u mình nghe th y. ễ ở ệ ố ề ấ Ở
th i nào, đâu cũng có ng i th v t, và r t ti c, đâu cũngờ ở ườ ả ị ấ ế ở
có h ng ng i, s n sàng tin h , nên h càng hãnh di n v iạ ườ ẵ ọ ọ ệ ớ
t t x u c a mình. Trong h ng ng i này có c b n và tôiậ ấ ủ ạ ườ ả ạ
n a. Không tin làm sao đ c. H nói có lí quá mà. Mu n choữ ượ ọ ố
chúng ta tin l i h , ng i "th v t" tìm nhi u lí l . Dĩ nhiênờ ọ ườ ả ị ề ẽ
là nh ng lí l b a đ t đ làm ch ng đi u mình nói. Khi nói,ữ ẽ ị ặ ể ứ ề
h có thái đ qu quy t và có thái đ c tin nh ng đi uọ ộ ả ế ộ ả ở ữ ề
mình thu t l i, nên ng i nghe, khi ch a bi t t t c a h ,ậ ạ ườ ư ế ậ ủ ọ
khó b mà không tin. ề
Thu t l i cho b n, tình tr ng c a m t chi c đò máyậ ạ ạ ạ ủ ộ ế
chìm. H không nói đ n gi n nh s th t x y ra. H nói đòọ ơ ả ư ự ậ ả ọ
b , n c tràn vào lò nh l t h ng th y th i Noe, hàng hóaể ướ ư ụ ồ ủ ờ
và hàng khách chìm đ m r t nhi u. Tai n n có khi h t s cắ ấ ề ạ ế ứ
c n con, mà nghe h t , b n ph i liên t ng đ n cu c chìmỏ ọ ả ạ ả ưở ế ộ
đ m vô cùng th m kh c c a m t chi n h m. Trong gia đình,ắ ả ố ủ ộ ế ạ
thi u gì bà m có t t s n sác và th v t. nhà trên th y l aế ẹ ậ ớ ả ị Ở ấ ử
n i b p cháy lan g n đ ng lá d a và đ ng c i khô. Bà liênơ ế ầ ố ừ ố ủ
t ng đ n nhà cháy và h t h i la: "Nhà b p phát h a! Tr iưở ế ớ ả ế ỏ ờ
i! Nhà b p phát h a" N i h c đ ng th ng i y cũngơ ế ỏ ơ ọ ườ ứ ườ ấ
không ít. Có nhi u th y giáo thu t chuy n cho h c sinhề ầ ậ ệ ọ
nghe. Mu n câu chuy n h p d n, h t o nhi u đi u kì qu c,ố ệ ấ ẫ ọ ạ ề ề ặ
khi n h c sinh giàu l ng tri phát chán. ế ọ ươ
Ngoài cu c đ i, th ng i "th v t" ôi thôi! Nhi u nhộ ờ ứ ườ ả ị ề ư
c . Nay ng i này b o khan đ ng, khan s a. Mai k khácỏ ườ ả ườ ữ ẻ
nói có b nh thiên th i n i lên, có ng i sinh quái thai mìnhệ ờ ổ ườ
ng i đ u r n. Cách đây đã khá lâu có ng i nói v i chúngườ ầ ắ ườ ớ
tôi m t con heo nái bi t c i và ti p chuy n r t có duyên.ộ ế ườ ế ệ ấ
Chúng tôi ng c nhiên. Ng i y qu quy t: "Có k đi coi vạ ườ ấ ả ế ẻ ề
nói l i v i tôi và con heo nái y hát n a. Chúng tôi h i hátạ ớ ấ ữ ỏ
sao. H đáp: ọ
"Đ t xoài mà ch m m m chua, ọ ấ ắ
S đ i gi d i tranh đua làm gì. ự ờ ả ố
B n nghe có r n óc không? ạ ở
T ng không c n d n ch ng thêm v t t gi v t. Theoưở ầ ẫ ứ ề ậ ả ị
kinh nghi m, b n bi t trong câu chuy n hàng ngày, có khôngệ ạ ế ệ
ít ng i hay nói l . H cũng gây m t nh h ng nào đó chườ ố ọ ộ ả ưở ớ
không ph i không. Khi ch a bi t tánh h , ng i ta v n cóả ư ế ọ ườ ẫ
th tin h . Mà khi bi t h có t t y r i, ng i ta v n b hể ọ ế ọ ậ ấ ồ ườ ẫ ị ọ
l a g t. H th v t b t ng , r t khó đ phòng. V l i conừ ạ ọ ả ị ấ ờ ấ ề ả ạ
ng i t nhiên hay h nghi. Khi nghe h "loan báo", ng iườ ự ồ ọ ườ
ta t nói: "Có l . Bi t đâu đi u y nói ch ng là s th t" Khiự ẽ ế ề ẳ ự ậ
mà chân lí ch a đ c đ a ra ánh sáng đi u dóc láo c a kư ượ ư ề ủ ẻ
th v t có th gây ra d lu n. Nó bay t n i này sang n iả ị ể ư ậ ừ ơ ơ
khác. Khi n m trên mi ng qu n chúng r i, chuy n th v t cóằ ệ ầ ồ ệ ả ị
th làm cho nhi u ng i tin, nh tin m t tín đi u. ể ề ườ ư ộ ề
Đó là tai h a ng i th v t gây cho k khác. Còn tai h iọ ườ ả ị ẻ ạ
h t o cho mình thì vô s . ọ ạ ố
Khi ch a n m ch c s th t, ng i ta v n th ng kinh rư ắ ắ ự ậ ườ ẫ ườ ẻ
k dóc láo. Khi bàn chuy n v i ai, mà b n th y h ăn nóiẻ ệ ớ ạ ấ ọ
tr m tĩnh, phán quy t dè d t, trình bày ý ki n khách quan, thìầ ế ặ ế
b n thích và ph c h . Ng i th v t lúc ti p chuy n ăn nóiạ ụ ọ ườ ả ị ế ệ
ngh ch h n nh ng đ c tính này. Tr c m t b n, h con nít,ị ẳ ữ ứ ướ ặ ạ ọ
tính tình v t ch c, phán đoán m h , lí lu n ch quan vàụ ạ ơ ồ ậ ủ
nh t là, vì quá già hàm, m t đi d s tr m tĩnh, làm tiêu tanấ ấ ự ầ
dũng khí, nên có thái đ tiêu c c đáng khinh. Vì v y, tộ ự ậ ự
nhiên b n không quí ph c h . Ch a bi t h th c th nào,ạ ụ ọ ư ế ư ự ế
nh ng b n t nói trong b ng: "Coi già hàm và nói khoác quá"ư ạ ự ụ
Và v ph m giá ng i đó, b n có c m t ng th nào?ề ẩ ườ ạ ả ưở ế
Chúng tôi đ b n t tr l i. ể ạ ự ả ờ
Ph n b n, ch c b n nh t đ nh không bao gi ch u nóiầ ạ ắ ạ ấ ị ờ ị
d i. B n ph i tuy t đ i nh m g m t t th v t. Khi ph iố ạ ả ệ ố ờ ớ ậ ả ị ả
thu t l i chuy n gì, nghe m i đi u, nên nói năm, sáu thôi.ậ ạ ệ ườ ề
Không ph i b n gi m s th t. Thái đ dè d t y tránh t tả ạ ả ự ậ ộ ặ ấ ậ
qu quy t l . Trong khi nói l i, b n nên có gi ng kháchả ế ố ạ ạ ọ
quan. Ch u khó dùng nh ng cách nói nh "theo tôi nghĩ, chị ữ ư ỗ
tôi th y, hình nh ..." B n đ ng tin ngũ quan mình quá. Tâmấ ư ạ ừ
lí h c d y chúng ta, có nhi u khi chúng ta t g t mình. Cóọ ạ ề ự ạ
khi trong lúc thu t l i chuy n gì, lòng t ái không mu nậ ạ ệ ự ố
chúng ta m t m t và c ao k khác tin chúng ta nên th ngấ ặ ướ ẻ ườ
thúc đ y chúng ta nói lung tung. Hãy tránh nh ng t ái nguẩ ữ ự
mu i y. B n nói s th t, dù khô l t, dù không đáng tin, b nộ ấ ạ ự ậ ạ ạ
c nói nh mình bi t. Ai tin hay không, không c n. B n đâuứ ư ế ầ ạ
hèn h đ n n i vì mua lòng tin c a k khác mà bán r nhânạ ế ỗ ủ ẻ ẻ
cách c a mình b ng l i nói láo. ủ ằ ờ
Đi u nên đ ý n a là, khi nói chuy n v i ai, b n nên cề ể ữ ệ ớ ạ ố
g ng nh h ng h . Mà làm sao? B n ph i dùng nhân đi nắ ả ưở ọ ạ ả ệ
tích c c c a mình. Ngu n nhân đi n y do s đi m đ mự ủ ồ ệ ấ ự ề ạ
di n ra trong tròng m t, trên v ng trán, nét m t, n i nễ ắ ầ ở ặ ơ ụ
c i và nh t là trong các l i nói tr m tĩnh, có ch ng m c,ườ ấ ờ ầ ừ ự
êm d u h p lí c a b n. N u b n h p t p "th v t" thì t cị ợ ủ ạ ế ạ ố ố ả ị ứ
b n thành con ng i y u, con ng i d b nh h ng. Tráiạ ườ ế ườ ễ ị ả ưở
l i, n u b n đi m đ m trong m i m t, ng i nghe c a b nạ ế ạ ề ạ ọ ặ ườ ủ ạ
t nhiên kính ph c b n. ự ụ ạ
H n n a, b n đ ng quên khi th v t, ng i ta th ngơ ữ ạ ừ ả ị ườ ườ
không t ch , nói nhi u chuy n h , vô tình t thú mình làự ủ ề ệ ớ ự
ng i kém trí. C g ng dóc láo có ngh thu t đ n đâu nóiườ ố ắ ệ ậ ế