Bµi gi¶ng LuËn chøng kinh tÕ – kü thuËt vµ ThiÕt kÕ c¬ së s¶n xuÊt vËn t¶i
L©m Quèc §¹t
1
Ch-¬ng IV
Tæng quan vÒ c¬ së s¶n xuÊt vËn t¶i « t«
Trong nÒn kinh tÕ nãi chung vµ ngµnh vËn t¶i nãi riªng, vËn t¶i « t« cã mét vai trß
quan träng, ë ViÖt Nam vËn t¶i « t« ®¶m nhËn tíi 60 70% khèi l-îng vËn t¶i hµng ho¸
vµ kho¶ng 85 90 % khèi l-îng vËn chuyÓn hµnh kh¸ch.
C¬ së s¶n xuÊt kü thuËt cña vËn t¶i « t«
(Gäi t¾t lµ c¸c c¬ së s¶n xuÊt vËn t¶i) cã chøc
n¨ng ®¶m b¶o kh¶ n¨ng khai th¸c b×nh th-êng vµ
liªn tôc cña ph-¬ng tiÖn vËn t¶i, tr-íc hÕt lµ ®¶m
b¶o kh¶ n¨ng lµm viÖc vµ tuæi thä cña ph-¬ng tiÖn
vËn t¶i. C¬ së s¶n xuÊt vËn t¶i bao gåm toµn bé
c¸c doanh nghiÖp vËn t¶i vµ c¸c c«ng tr×nh (c¸c
gara, b·i ®ç xe, c¸c tr¹m cÊp nhiªn vËt liÖu vµ c¸c
tr¹m b¶o d-ìng kü thuËt, nhµ m¸y vµ ph©n x-ëng söa ch÷a, c¸c nhµ ga hµnh kh¸ch vµ
hµng ho¸...).
4.1. Ph©n lo¹i c¬ së s¶n xuÊt vËn t¶i.
- C¸c doanh nghiÖp cña ngµnh vËn t¶i « t« cã thÓ ®-îc ph©n lo¹i theo nhiÒu tiªu
thøc kh¸c nhau. Theo néi dung ho¹t ®éng, c¸c doanh nghiÖp ngµnh vËn t¶i « t« ®-îc ph©n
thµnh c¸c doanh nghiÖp khai th¸c « t« vµ c¸c doanh nghiÖp söa ch÷a « t«.
- C¸c doanh nghiÖp vËn t¶i « t« lµ c¸c doanh nghiÖp thùc hiÖn vËn chuyÓn hµng ho¸
vµ hµnh kh¸ch trong qu¸ tr×nh ®éng. C¸c doanh nghiÖp söa ch÷a « t« nh»m ®¶o b¶o phôc
håi hoµn toµn hoÆc mét phÇn tÝnh n¨ng kü thuËt cña ph-¬ng tiÖn vËn t¶i, ®¶m b¶o tuæi thä
kü thuËt cña ph-¬ng tiÖn vËn t¶i.
- C¸c doanh nghiÖp vËn t¶i « t« bao gåm: c¸c gara, c¸c tr¹m b¶o d-ìng tËp trung,
c¸c tr¹m b¶o d-ìng vµ cung cÊp x¨ng dÇu, c¸c ga hµng ho¸ vµ hµnh kh¸ch.
- C¸c doanh nghiÖp söa ch÷a « t« lµ c¸c nhµ m¸y vµ c¸c nhµ m¸y ph©n x-ëng ®¹i
tu « t«, tæng thµnh, chi tiÕt, m¸y mãc, dông cô vµ s¨m lèp.
Chøc n¨ng cña c¸c doanh nghiÖp vËn t¶i « t« ®-îc thÓ hiÖn bëi néi dung c¸c ho¹t
®éng chÝnh, th«ng th-êng cã hai ho¹t ®éng:
Ho¹t ®éng vËn t¶i.
B¶o d-ìng söa ch÷a ph-¬ng tiÖn vËn t¶i.
Bµi gi¶ng LuËn chøng kinh tÕ – kü thuËt vµ ThiÕt kÕ c¬ së s¶n xuÊt vËn t¶i
L©m Quèc §¹t
2
C¸c doanh nghiÖp s¶n xuÊt vËn t¶i cã thÓ ph©n lo¹i theo h×nh 1.
S¬ ®å 4.1 -` Ph©n lo¹i doanh nghiÖp s¶n xuÊt vËn t¶i.
4.2. Chøc n¨ng, nhiÖm vô cña c¸c c¬ së s¶n xuÊt vËn t¶i.
C¸c gara dïng ®Ó gi÷ g×n, b¶o qu¶n ph-¬ng tiÖn vËn t¶i, bao gåm c¸c c«ng viÖc:
- Gi÷ g×n.
- B¶o qu¶n.
- B¶o d-ìng kü thuËt theo ®Þnh kú (BDDK).
- B¶o d-ìng th-êng xuyªn (BDTX).
C¸c gara cã thÓ phôc vô nhiÒu lo¹i ph-¬ng tiÖn kh¸c nhau vµ cã thÓ thùc hiÖn c¸c
néi dung c«ng viÖc ë c¸c møc kh¸c nhau. Nh-ng nãi mét c¸ch chung nhÊt chøc n¨ng
chÝnh cña gara lµ gi÷ g×n vµ b¶o qu¶n ph-¬ng tiÖn.
Theo c¸ch thøc gi÷ g×n vµ b¶o qu¶n xe « t« c¸c gara ®-îc ph©n thµnh hai lo¹i:
Gara kh«ng cã m¸i che (gara lé thiªn).
Gara cã mét phÇn hoÆc toµn bé m¸i che.
ChÕ ®é lµm viÖc cña gara phô thuéc vµo ph-¬ng tiÖn vËn t¶i mµ chóng phôc vô.
§èi víi « t« t¶i th× chÕ ®é lµm viÖc cña gara phô thuéc vµo tÝnh chÊt vµ tæ chøc vËn
chuyÓn (mét hoÆc nhiÒu ca, gi¸n ®o¹n hoÆc c¶ ngµy, theo nhãm hay nhiÒu nèt ra vÒ gara).
C¸c t¸c ®éng kü thuËt nh- b¶o d-ìng ngµy, b¶o d-ìng c¸c cÊp vµ söa ch÷a còng cã thÓ
thùc hiÖn trong mét, hoÆc nhiÒu ca (gi¸n ®o¹n hay liªn tôc).
C¸c tr¹m b¶o d-ìng tËp trung ®-îc x©y dùng nh»m môc ®Ých thùc hiÖn mét c¸ch
hÖ thèng c¸c cÊp b¶o d-ìng kü thuËt ®Þnh kú vµ SCTX quan träng cña ph-¬ng tiÖn vËn t¶i.
Nh÷ng néi dung t¸c ®éng kü thuËt kh«ng cã ë c¸c gara nhá n»m trong vïng thu hót cña
c¸c tr¹m tËp trung.
Doanh nghiÖp
s¶n xuÊt vËn t¶i
Theo néi
dung ho¹t ®éng
Theo h×nh thøc
së h÷u
Theo sù bè
trÝ doanh nghiÖp
Doanh
nghiÖp
vËn t¶i «
t«
Doanh
nghiÖp
BDSC « t«
Doanh
nghiÖp
quèc
doanh
Doanh
nghiÖp
ngoµi quèc
doanh
Trong ®«
thÞ
Bµi gi¶ng LuËn chøng kinh tÕ – kü thuËt vµ ThiÕt kÕ c¬ së s¶n xuÊt vËn t¶i
L©m Quèc §¹t
3
Ngoµi ra trong tr¹m cã thÓ tæ chøc söa ch÷a tËp trung c¸c c¬ cÊu riªng biÖt, c¸c
côm chi tiÕt, tæng thµnh vµ c¸c trang thiÕt bÞ cña « t«. Quy m« cña tr¹m thÓ hiÖn qua sè
l-îng xe « t« vµo tr¹m trong mét ®¬n vÞ thêi gian nhÊt ®Þnh. Th«ng th-êng c¸c tr¹m b¶o
d-ìng ®-îc bæ sung thªm chøc n¨ng th-¬ng m¹i ®Ó n©ng cao hiÖu qu¶ kinh doanh.
* Theo vÞ trÝ x©y dùng c¸c tr¹m ®-îc ph©n ra c¸c tr¹m trong thµnh phè vµ c¸c
tr¹m trªn ®-êng.
Tr¹m trong thµnh phè chñ yÕu phôc vô xe « t« con, « t« kh¸ch thµnh phè, xe buýt
vµ thùc hiÖn toµn bé c¸c t¸c ®éng b¶o d-ìng söa ch÷a. C¸c tr¹m trong thµnh phè cã thÓ
thùc hiÖn toµn bé c¸c ho¹t ®éng b¶o d-ìng vµ söa ch÷a, còng cã thÓ chØ thùc hiÖn tõng
néi dung riªng biÖt cña c¸c t¸c ®éng nµy (C¸c tr¹m chÈn ®o¸n, röa xe, b«i tr¬n, tra dÇu,
®iÒu chØnh, s¬n vµ ®ång thêi söa ch÷a c¸c tæng thµnh riªng biÖt, c¸c côm c¸c c¬ cÊu vµ
dông cô thiÕt bÞ ®iÖn, ¾c quy, s¨m lèp ...) Tuy nhiªn xu h-íng ph¸t triÓn c¸c tr¹m trong
thµnh phè lµ c¸c tr¹m phôc vô tæng hîp.
Do ®ã tr¹m thµnh phè cã thÓ cã kh¸ch hµng th-êng xuyªn vµ kh¸ch hµng ngÉu
nhiªn cßn c¸c tr¹m trªn ®-êng th-êng chØ cã kh¸ch hµng ngÉu nhiªn. §«i khi c¸c tr¹m
trªn ®-êng cã thªm c¸c dÞch vô phôc vô kh¸c nh- c¨ng tin, gi¶i kh¸t, th«ng tin.
Tr¹m trªn ®-êng chØ thùc hiÖn mét sè t¸c ®éng kü thuËt cÇn thiÕt nh-ng ®èi víi
mäi « t« nµo cã nhu cÇu vµo tr¹m.
Ngoµi c¸c tr¹m trong thµnh phè, trªn c¸c tuyÕn ®-êng giao th«ng liªn tØnh cã
kho¶ng c¸ch lín, mét sè n-íc th-êng bè trÝ c¸c tr¹m söa ch÷a kü thuËt. §©y lµ mét d¹ng
cña tr¹m trªn ®-êng, chuyªn dïng ®Ó phôc vô c¸c ph-¬ng tiÖn vËn t¶i liªn tØnh.
* C¸c tr¹m cung cÊp x¨ng dÇu lµ nh÷ng ®¬n vÞ th-¬ng m¹i nh»m cung cÊp nhiªn,
vËt liÖu cho ph-¬ng tiÖn vËn t¶i. C¸c tr¹m nµy thùc hiÖn c¸c c«ng viÖc nh- tiÕp nhiªn liÖu,
tra dÇu mì, bæ sung n-íc lµm m¸t vµ kiÓm tra ¸p suÊt lèp, cung cÊp vËt liÖu b«i tr¬n, dÇu
gi¶m chÊn, vËt t- phô tïng cho « t«. Tr¹m cung cÊp c¸c dÞch vô ¨n uèng vµ lµm nh÷ng t¸c
®éng kü thuËt ®¬n gi¶n cho ph-¬ng tiÖn. Theo vÞ trÝ c¸c tr¹m cung cÊp x¨ng dÇu ®-îc
ph©n thµnh hai lo¹i: trong thµnh phè vµ trªn ®-êng.
Quy m« cña c¸c tr¹m cung cÊp x¨ng dÇu ®-îc thÓ hiÖn b»ng kh¶ n¨ng cung cÊp
nhiªn liÖu lín nhÊt trong mét ®¬n vÞ thêi gian (th-êng lµ ngµy ®ªm). Mét d¹ng kh¸c cña
c¸c tr¹m cung cÊp x¨ng dÇu lµ c¸c ®iÓm cung cÊp x¨ng dÇu, ®©y lµ mét bé phËn cña mét
doanh nghiÖp vËn t¶i « t« vµ chØ phôc vô cho néi bé doanh nghiÖp ®ã mµ th«i.
* BÕn (tr¹m), nhµ ga « t« kh¸ch: cã chøc n¨ng phôc vô vËn t¶i « t« liªn tØnh. BÕn
« t« ®-îc bè trÝ gÇn ®-êng giao th«ng trong thµnh phè vµ c¸c khu vùc d©n c- ®«ng, c¸c
®iÓm trung chuyÓn vµ ®iÓm ®Çu cuèi tuyÕn cña « t« liªn tØnh cã mËt ®é ph-¬ng tiÖn nhá.
Bµi gi¶ng LuËn chøng kinh tÕ – kü thuËt vµ ThiÕt kÕ c¬ së s¶n xuÊt vËn t¶i
L©m Quèc §¹t
4
C¸c nhµ ga « t« x©y dùng trong nh÷ng thµnh phè lín, nèi c¸c ®iÓm ®Çu cuèi cña c¸c tuyÕn
vËn t¶i « t« liªn tØnh cã c-êng ®é ch¹y xe cao.
Kh¶ n¨ng th«ng qua cña c¸c bÕn, ga hµnh kh¸ch ®-îc x¸c ®Þnh b»ng sè l-îng hµnh
kh¸ch rêi bÕn, ga trong mét ®¬n vÞ thêi gian. Trong thùc tÕ c¸c bÕn « t« kh¸ch cßn kinh
doanh c¸c dÞch vô hç trî phôc vô l¸i xe vµ hµnh kh¸ch nh- c¨ng tin, th«ng tin ...
* Tr¹m trung chuyÓn dïng ®Ó tËp kÕt, b¶o qu¶n, kÕt hîp vµ ph©n ph¸t hµng. C¸c
tr¹m trung chuyÓn cã thÓ phôc vô cho vËn chuyÓn liªn tØnh, liªn vïng vµ vËn chuyÓn theo
tuyÕn ®-êng. Theo vÞ trÝ tr¹m, c¸c tr¹m trung chuyÓn ®-îc ph©n thµnh c¸c tr¹m thµnh phè
vµ c¸c tr¹m trung chuyÓn ë trªn ®-êng. C¸c nghiÖp vô c¬ b¶n t¹i c¸c tr¹m trung chuyÓn
hµng ho¸ gåm: tiÕp nhËn, dì hµng, chÊt hµng, chuyÓn t¶i hµng, göi hµng ®i, mãc nèi
r¬mooc, lµm thñ tôc vËn chuyÓn, l-u kho vµ c¸c t¸c nghiÖp nhËn göi hµng, phôc vô l¸i xe,
ph-¬ng tiÖn vËn t¶i.
Quy m« cña tr¹m ®-îc x¸c ®Þnh b»ng l-îng hµng lu©n chuyÓn vµ søc chøa cña kho
còng nh- sè l-îng ph-¬ng tiÖn vËn t¶i lín nhÊt ®ång thêi ®-îc phôc vô trªn tr¹m trong
mét ®¬n vÞ thêi gian.
4.3. Tr×nh tù thiÕt kÕ.
Yªu cÇu c¬ b¶n ®èi víi qu¸ tr×nh thiÕt kÕ lµ ph¶i ®¶m b¶o:
ThiÓu ho¸ vèn ®Çu t- x©y dùng c¬ b¶n.
N©ng cao hiÖu qu¶ sö dông vèn (®Æc biÖt lµ nhµ cöa vµ c¸c trang thiÕt bÞ).
N©ng cao n¨ng suÊt lao ®éng vµ møc ®é c¬ giíi ho¸.
T¹o ®iÒu kiÖn øng dông c¸c tiÕn bé khoa häc kü thuËt trong ho¹t ®éng s¶n xuÊt cña
doanh nghiÖp nh»m môc ®Ých cuèi cïng n©ng cao hiÖu qu¶ vèn ®Çu t-.
§Ó dù ¸n cã tÝnh kh¶ thi vµ ®¹t hiÖu qu¶ cao, ph-¬ng ¸n thiÕt kÕ ph¶i ®¶m b¶o tho¶
m·n nh÷ng yªu cÇu sau:
- Phï hîp víi nhiÖm vô thiÕt kÕ, c«ng suÊt dù kiÕn.
- Phï hîp víi c¸c h×nh thøc tæ chøc vËn t¶i « t« hiÖn ®¹i.
Trong thiÕt kÕ cÇn chó träng ¸p dông quy tr×nh c«ng nghÖ b¶o d-ìng, söa ch÷a
hiÖn ®¹i, c¬ giíi ho¸ quy tr×nh c«ng nghÖ. øng dông c¸c ph-¬ng ph¸p b¶o qu¶n xe « t«
phï hîp víi ®iÒu kiÖn khai th¸c, khÝ hËu nh»m ®¶m b¶o hiÖu qu¶ kinh tÕ.
T¨ng c-êng kÕt hîp víi c¸c doanh nghiÖp s¶n xuÊt vËn t¶i kh¸c, ®Æc biÖt c¸c doanh
nghiÖp BDSC tËp trung nh»m gi¶m vèn ®Çu t-.
Bµi gi¶ng LuËn chøng kinh tÕ – kü thuËt vµ ThiÕt kÕ c¬ së s¶n xuÊt vËn t¶i
L©m Quèc §¹t
5
Lùa chän ph-¬ng ¸n ®Þa ®iÓm hîp lý, tËn dông tèi ®a diÖn tÝch, quy ho¹ch c¸c khu
chøc n¨ng theo m« h×nh tËp trung, lËp khèi.
øng dông c¸c thiÕt kÕ mÉu ®· ®-îc chuÈn ho¸ vµ c¸c vËt liÖu x©y dùng míi nh»m
gi¶m chi phÝ ®Çu t- vµ n©ng cao tÝnh n¨ng khai th¸c, ®é bÒn cña c«ng tr×nh.
C¸c tµi liÖu th-êng dïng trong thiÕt kÕ gåm:
C¸c quy ho¹ch, kÕ ho¹ch dµi h¹n, ®Þnh h-íng cña Nhµ n-íc.
C¸c v¨n b¶n luËt, d-íi luËt cã liªn quan.
C¸c ®Þnh møc, tiªu chuÈn cã liªn quan.
C¸c tµi liÖu kinh tÕ, x· héi, c¸c kÕt qu¶ ®iÒu tra, kh¶o s¸t.
C¸c tµi liÖu kh¸c cã liªn quan.
NhiÖm vô thiÕt kÕ cã thÓ cã hoÆc kh«ng cã nh÷ng yªu cÇu (hoÆc chØ dÉn) vÒ kÕt
cÊu c«ng tr×nh, vËt liÖu x©y dùng, c¸c ®iÒu kiÖn cung cÊp c¸c yÕu tè ®Çu vµo cho qu¸ tr×nh
s¶n xuÊt (n¨ng l-îng, ®iÖn, n-íc, khÝ nÐn). Trong tr-êng hîp kh«ng cã c¸c ®iÒu kiÖn nµy
th× trong qu¸ tr×nh thiÕt kÕ cÇn nghiªn cøu ®-a thªm c¸c sè liÖu trªn vµo mét c¸ch hîp lý.
ViÖc ¸p dông c¸c thiÕt kÕ mÉu ®-îc chuÈn ho¸ cã hiÖu qu¶ kh«ng chØ trong qu¸
tr×nh thiÕt kÕ, mµ cßn trong x©y dùng vµ khai th¸c xÝ nghiÖp. Do ®ã khi cÇn nghiªn cøu ¸p
dông mét c¸ch réng r·i c¸c thiÕt kÕ mÉu ®· ®-îc chuÈn ho¸.
VÒ nguyªn t¾c nh÷ng néi dung thiÕt kÕ cña doanh nghiÖp s¶n xuÊt vËn t¶i gièng
nh÷ng néi dung trong x©y dùng nãi chung. Tuy nhiªn c¸c doanh nghiÖp vËn t¶i « t« cã
mét sè ®Æc thï so víi c¸c doanh nghiÖp chung vÒ mÆt c«ng nghÖ vµ mÆt kinh tÕ. Nh÷ng
vÊn ®Ò nµy cÇn ®-îc xem xÐt trong qu¸ tr×nh thiÕt kÕ doanh nghiÖp.
C¸c néi dung kü thuËt bao gåm: thuyÕt minh dù ¸n (luËn chøng kinh tÕ kü
thuËt), ph-¬ng ¸n quy ho¹ch mÆt b»ng tæng thÓ, mÆt b»ng nhµ x-ëng, ph-¬ng ¸n bè trÝ
c¸c trang thiÕt bÞ kü thuËt chñ yÕu, ph-¬ng ¸n bè trÝ ph-¬ng tiÖn vËn t¶i vµ ®-êng giao
th«ng néi bé. B¶n thuyÕt minh dù ¸n (luËn chøng kinh tÕ - kü thuËt) th«ng th-êng ph¶i
gåm nh÷ng néi dung sau:
Giíi thiÖu doanh nghiÖp cÇn thiÕt kÕ.
Chøc n¨ng ho¹t ®éng cña doanh nghiÖp, chÕ ®é lµm viÖc.
§Æc tÝnh cña ph-¬ng tiÖn vËn t¶i vµ chÕ ®é khai th¸c.
Qu¸ tr×nh c«ng nghÖ chÝnh vµ c¸c ®Þnh møc tÝnh to¸n cô thÓ, tÝnh to¸n ch-¬ng
tr×nh s¶n xuÊt, nhu cÇu lao ®éng, vµ tæ chøc khai th¸c lao ®éng, diÖn tÝch c¸c khu gian s¶n
xuÊt, kho.