TRANH DÂN GIAN HÀNG TR NG C A THANH AN HI U - HÀ N IỐ Ủ Ệ Ộ
Tranh Công C (Thanhử
An hi u - Hà N i) - Tranhệ ộ
dân gian Hàng Tr ngố
Sau đ i chi n th gi i l nạ ế ế ớ ầ
th nh t (1914 - 1918),ứ ấ
đ qu c Pháp đ y m nhế ố ẩ ạ
chính sách khai thác
thu c đ a. Đ h tr vộ ị ể ỗ ợ ề
m t chính tr , kinh t …ặ ị ế
Chính quy n Đôngề
D ng thu c Pháp th cươ ộ ự
hi n nhi u ch tr ng c iệ ề ủ ươ ả
cách xã h i mang b m tộ ộ ặ
"dân ch " gi hi u đ mủ ả ệ ể ị
dân v i m c đích cungớ ụ
c p cho giai c p sĩ phu,ấ ấ
trí th c và dân An Namứ
nh ng quan đi m đ caoữ ể ề
vai trò c a n c Pháp vủ ướ ề
các ph ng di n chínhươ ệ
tr , văn hoá, khoa h c,ị ọ
kinh t ... và ch y u là triế ủ ế
ân M u qu c Đ i Phápẫ ố ạ
đ nô d ch nhân dân ta.ể ị
V i t cách côngớ ư
dân c a m t dânủ ộ
t c đã t ng kiênộ ừ
c ng đu i gi cườ ổ ặ
Hán - Đ ng ườ ở
ph ng B c, đãươ ắ
tr i qua b n ngànả ố
năm xây d ng n n văn hi n Đ i Vi t các th h ngh sĩ Vi t Nam ho t đ ng trong các lĩnhự ề ế ạ ệ ế ệ ệ ệ ạ ộ
v c văn hoá - ngh thu t đã th hi n lòng yêu n c, ý chí ph c h ng đ c l p dân t c, baoự ệ ậ ể ệ ướ ụ ư ộ ậ ộ
hàm c ý chí ph c h ng văn hoá - ngh thu t dân t c. Đ n th i kỳ b th c dân Pháp đô h ,ả ụ ư ệ ậ ộ ế ờ ị ự ộ
các ngh sĩ cũng b c l ý chí b t khu t không ch u làm nô l cho đ qu c trên nhi u ph ngệ ộ ộ ấ ấ ị ệ ế ố ề ươ
di n và m c đ khác nhau.ệ ứ ộ
Tranh Hi u D (Thanh An hi u - Hà N i).ệ ụ ệ ộ
Các ngh nhân v tranh dân gian Hà N i g n bó v i không gian văn hoá - ngh thu t, chínhệ ẽ ở ộ ắ ớ ệ ậ
tr , xã h i c a th i kỳ nh ng năm đ u th k XX đ n tr c Cách m ng Tháng Tám năm 1945ị ộ ủ ờ ữ ầ ế ỷ ế ướ ạ
cũng đã có nhi u tác ph m ngh thu t đáng l u ý:ề ẩ ệ ậ ư
Ngoài nh ng lo i tranh th cúng th n linh, tranh chúc t ng, tranh ch i ph c v dân chúngữ ạ ờ ầ ụ ơ ụ ụ
trong các d p đón T t Nguyên Đán, m ng Xuân m i hàng năm, các c ngh nhân còn sáng tácị ế ừ ớ ụ ệ
nhi u lo i tranh có đ tài sinh ho t xã h i ca ng i thu n phong m t c c a dân t c nh : Ti tề ạ ề ạ ộ ợ ầ ỹ ụ ủ ộ ư ế
Trung thu, R c R ng, R c Lân, Tr ch i r ng r n, B t m t b t dê, Khai tr ng nh p h cướ ồ ướ ẻ ơ ồ ắ ị ắ ắ ườ ậ ọ
và các đ tài sinh ho t xã h i trong th i kỳ Hà N i thu c Pháp nh : Ch quê, Duy t binh, H iề ạ ộ ờ ộ ộ ư ợ ệ ộ
Tây bên b h Hoàn Ki m… Các lo i tranh mang ch đ th s r t đ c qu n chúng aờ ồ ế ạ ủ ề ế ự ấ ượ ầ ư
thích. Bên c nh đó đã có nh ng tác ph m đ c sáng tác v i d ng ý đ kích sâu cay, tr c di nạ ữ ẩ ượ ớ ụ ả ự ệ
vào ý đ nô d ch v ph ng di n chính tr , c ng c b máy th ng tr c a th c dân Pháp.ồ ị ề ươ ệ ị ủ ố ộ ố ị ủ ự
Trong th lo i tranh th s này, chúng tôi xin gi i thi u m t b tranh g m 2 b c c a hi uể ạ ế ự ớ ệ ộ ộ ồ ứ ủ ệ
tranh Thanh An ph Hàng Đ y (nay là ph Nguy n Thái H c, g n ngã năm C a Nam, Hàngở ố ẫ ố ễ ọ ầ ử
Bông, Đi n Biên Ph , Hàng Bông Th Nhu m bây gi ). B tranh g m có: Tranh Công C vàệ ủ ợ ộ ờ ộ ồ ử
tranh Hi u D đ c s n xu t tr c năm 1945. B tranh đ c ông Ph m Đ c Sĩ Hà N iể ụ ượ ả ấ ướ ộ ượ ạ ứ ở ộ
m i s u t m trong th i gian g n đây.ớ ư ầ ờ ầ
Có th g i tranh Hi u D là tranh Quan ph m u (quan Ta), tranh Công C là tranh quanể ọ ể ụ ụ ẫ ử
Chánh s (quan Tây).ứ
Quan ph m u có v đ p con khôn, ng trên s p g , phía sau có đôi câu đ i: “Phú quý tụ ẫ ợ ẹ ự ậ ụ ố ự
nhiên h ng”, “Vinh hoa”... quan Ta có hàng ngũ giúp vi c: H i đ ng t c bi u, th ký, thươ ệ ộ ồ ộ ể ư ủ
qu , chánh phó h i, t t c b máy hành chính này đ u n m d i lá c b o h c a Phápỹ ộ ấ ả ộ ề ằ ướ ờ ả ộ ủ
Qu c. Các quan ph m u này hi u d (b o cho mà bi t) dân đen r ng: đ n c a quan ph i cóố ụ ẫ ể ụ ả ế ằ ế ử ả
mâm l g m b c hoa xoè (tròn) và chè Ninh Thái đ y đ n v phía d i tranh.!!!ễ ồ ạ ầ ặ ẽ ướ
Quan Chánh s ch trì vi c "b u c các ch c vi c" (Công c ). Các ch c vi c thông s , l cứ ủ ệ ầ ử ứ ệ ử ứ ệ ự ụ
s , th a phái m i ng i c m trên tay m t lá phi u b u, có ng i làm ch ng (b o ch ng) vàự ừ ỗ ườ ầ ộ ế ầ ườ ứ ả ứ
chánh phó t ng ng i bên hòm phi u. T t c đ u t nguy n làm vi c (vi nguy n) nh ý nghĩaổ ồ ế ấ ả ề ự ệ ệ ệ ư
đôi câu đ i: "Thiên đ a thanh", "Giang s n thanh" (tr i đ t thanh b ch, đ t n c thanh b ch)ố ị ơ ờ ấ ạ ấ ướ ạ
d i lá c b o h c a Pháp Qu c.ướ ờ ả ộ ủ ố
Quan Ta thì dùng trà t u, quan Tây thì dùng r u vangầ ượ Bordeaux (vin Bordeaux). Dân đen thì rít
thu c lào, khoanh tay, bó g i ng i nhìn ???.ố ố ồ
(Các ch nghiêng tà phiên âm các ch Hán vi t trong tranh).ữ ữ ế
Li u các quan Tây, quan Ta có vì tr i đ t giang s n thanh b ch mà vi nguy n" ? Hay vì "mâmệ ờ ấ ơ ạ ệ
b c hoa xoè, bình chè Ninh Thái đ y đ n, v đ p con khôn, s p g t chè là nh ng th , phúạ ầ ặ ợ ẹ ậ ụ ủ ữ ứ
quý, vinh hoa t nhiên đ c h ng d i lá c b o h c a m u qu c Đ i Pháp mà viự ượ ưở ướ ờ ả ộ ủ ẫ ố ạ
nguy n ???.ệ
T t c các trò công c , hi u d c a các quan Tây, quan Ta ch là trò l a b p, m dân nh m bócấ ả ử ể ụ ủ ỉ ừ ị ị ằ
l t, đàn áp dân đen mà thôi! ý nghĩa đ kích sâu s c hàm ch a trong b tranh là v y.ộ ả ắ ứ ộ ậ
Ngày nay chúng ta là b con b c cháu r t trân tr ng nhãn quan chính tr sâu s c và ngòi bút s cề ậ ấ ọ ị ắ ắ
s o c a các b c ngh nhân x a đ c th hi n trong b tranh này.ả ủ ậ ệ ư ượ ể ệ ộ