XUẤT HUYẾT TIÊU HÓA
ĐẠI CƯƠNG :
Xuất huyết tiêu hóa (XHTH) một vấn đđề cấp cứu nội ngoại khoa thường
gặp đe dọa tính mạng của bệnh nhân. Tần suất mới mắc của XHTH trên khoảng
100/100.000 bệnh nhân mỗi năm . Mặc dù có nhiều tiến bộ trong chẩn đoán và
điều trị, tỷ lệ tử vong do XHTH ở Hoa Kỳ và Châu Âu từ 8 – 10%, hầu như không
thay đđổi mấy trong suốt 20 – 30 năm qua. Ở Việt Nam, tuy có nhiều tiến bộ về
hồi sức cấp cứu, nhiều thuốc mới trong đđiều trị nội khoa, nhưng tỷ lệ tử vong do
XHTH vẫn còn cao, từ 10 – 30%
ĐỊNH NGHĨA
Xuất huyết tiêu hóa là tình trạng chảy máu trong ống tiêu hóa từ thực quản
(TQ) đến hậu môn.
XHTH trên : chảy máu từ TQ đến góc tá hổng tràng (trên dây chằng Treiz)
chiếm 80% các trường hợp XHTH)
XHTH dưới : : chảy máu từ góc tá hổng tràng trở xuống đến hậu môn.
TRIỆU CHỨNG LÂM SÀNG
1. Nôn ra máu : chỉ gặp XHTH trên
Màu sắc tùy thuộc : Nồng độ acit clohydrit, thời gian máu đọng và số
lượng máu đọng trong dạ dày,.
Có thể màu đỏ tươi, đỏ sậm hay màu café.
Ống thông mũi dạ dày : 25% trường hợp không có máu do máu chảy ở tá
tràng không trào ngược lên dạ dày.
2. Đi cầu phân đen :
Gặp trong XHTH trên, rất hiếm gặp trong XHTH dưới
Đặc điểm phân đen : đen như than, bóng, dính như hắc ín, có mùi hôi đặc
trưng.
Phân biệt phân đen do uống sắt, bismuth, cam thảo…
Cần thăm khám trực tràng để xác định tính chất phân có phải do XHTH hay
không.
3. Đi cầu ra máu :
10% XHTH trên nặng có thể đi cầu ra máu.
Thường gặp trong XHTH dưới.
4. Triệu chứng toàn thân : có thể gặp trong trường hợp XHTH trung bình
đến nặng.
Diệu sinh tồn : Mạch nhanh, huyết áp thấp
Da xanh, niêm nhạt
Chóng mặt
Tay chân lạnh, vã mồ hôi
Thở nhanh
Thiểu niệu, vô niệu
Rối loạn tri giác.
Tóm lại :
XHTH trên : có thể có các triệu chứng sau
o Nôn ra máu
o Tiêu phân đen
o Đi cầu ra máu
o Triệu chứng toàn thân
XHTH dưới : có thể có các triệu chứng sau
o Đi cầu ra máu
o Tiêu phân đen (hiếm)
o Triệu chứng toàn thân
TRIỆU CHỨNG CẬN LÂM SÀNG
1. Công thức máu
Hematocrit, Hemoglobin, số lượng hồng cầu giảm
Tiểu cầu, bạch cầu tăng nhẹ, bình thường sau vài ngày.
2. Xét nghiệm đông cầm máu : thường bình thường
TS
TQ, TCK
3. Xét nghiệm sinh hóa
Ure máu tăng dù không suy thận gặp trong XHTH trên
Creatinin máu tăng khi có suy thận cấp do mất máu nặng
4. Chẩn đoán hình ảnh :
NỘI SOI DẠ DÀY :
Làm cấp cứu nếu được.
Thấy hình ảnh sang thương.
Can thiệp thủ thuật giúp cầm máu.
NỘI SOI ĐẠI TRÀNG :
Ít làm cấp cứu
Kỹ thuật phức tạp hơn
NGUYÊN NHÂN
1. XHTH trên
Chảy máu từ TQ:
- Vỡ giãn tĩnh mạch TQ
- Viêm TQ