Yếu tố quản trị bên ngoài và hoạt động tránh thuế của các công ty: Bằng chứng cho bối cảnh nghiên cứu ở Việt Nam

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu hóa, quản trị công ty đóng vai trò then chốt trong việc đảm bảo sự minh bạch, hiệu quả và bền vững của các công ty. Tránh thuế, một chiến lược tài chính được các công ty sử dụng để tối ưu hóa nghĩa vụ thuế, có thể mang lại lợi nhuận nhưng cũng tiềm ẩn rủi ro pháp lý, đạo đức và làm giảm nguồn thu ngân sách. Nghiên cứu mối liên hệ giữa các cơ chế quản trị bên ngoài và hoạt động tránh thuế là cần thiết để hiểu rõ hơn cách thức các yếu tố này ảnh hưởng đến hành vi tài chính của doanh nghiệp. Mặc dù đã có nhiều nghiên cứu quốc tế, bối cảnh Việt Nam, với sự phát triển kinh tế nhanh chóng và cải cách quản trị công ty, vẫn còn là một khoảng trống nghiên cứu đáng kể. Công trình này nhằm mục đích lấp đầy khoảng trống đó, qua đó cung cấp bằng chứng thực nghiệm về tác động của các yếu tố quản trị bên ngoài đến hành vi tránh thuế của các công ty niêm yết tại Việt Nam.

Các nhà nghiên cứu, hoạch định chính sách, ban lãnh đạo doanh nghiệp và nhà đầu tư quan tâm đến quản trị công ty, tuân thủ thuế và quản lý tài chính tại Việt Nam.

Nghiên cứu này khám phá mối liên hệ giữa các cơ chế quản trị công ty bên ngoài và hoạt động tránh thuế của các công ty niêm yết tại Việt Nam, một khía cạnh chưa được nghiên cứu kỹ lưỡng trong bối cảnh địa phương. Cụ thể, nghiên cứu tập trung vào ba yếu tố chính: tính độc lập của hội đồng quản trị, tỷ lệ sở hữu của cổ đông lớn, và sự tham gia của kiểm toán độc lập thuộc nhóm Big4. Dữ liệu bảng được thu thập từ báo cáo tài chính của 540 công ty phi tài chính niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán HoSE và HNX trong giai đoạn 2017-2022. Để xử lý vấn đề phương sai thay đổi và tăng cường độ chính xác, nghiên cứu áp dụng phương pháp Bình phương tổng quát (GLS). Kết quả chỉ ra rằng, các công ty có hội đồng quản trị độc lập mạnh mẽ và tỷ lệ sở hữu của cổ đông lớn cao có xu hướng thực hiện hoạt động tránh thuế nhiều hơn. Ngược lại, các công ty được kiểm toán bởi các công ty Big4 lại ít có xu hướng tránh thuế. Những phát hiện này không chỉ đóng góp vào kho tàng kiến thức về quản trị công ty và hành vi tránh thuế trong bối cảnh thị trường mới nổi, mà còn cung cấp những hàm ý quan trọng cho các nhà hoạch định chính sách, cơ quan quản lý và doanh nghiệp tại Việt Nam. Nó khuyến nghị xây dựng các cơ chế quản trị hiệu quả để hạn chế tránh thuế, thúc đẩy sự minh bạch tài chính và phát triển kinh tế bền vững.