CÁC BIẾN CHỨNG CỦA TIỂU ĐƯỜNG
Tiểu đường có thể gây nhiều biến chứng lắm. Có biến chứng cấp thời, đe dọa
tính mạng ngay bây giờ, có những biến chứng xa, làm giảm tuổi thọ, làm ta thấy
đời kém vui.. Bệnh xảy ra càng sớm, càng gây nhiều biến chứng.
Chúng ta đã biết, tiểu đường có 2 loại: loại 1 xảy ra sớm, trước tuổi 40, do thiếu
chất insulin trong cơ thể, loại 2 thường xảy ra muộn hơn, sau tuổi 40, do các tế bào
không sử dụng được chất insulin, dù insulin có sẵn đấy. Tiểu đường loại 1 gây
nhiều biến chứng hơn loại 2.
Chúng ta sẽ lần lượt đi qua những biến chứng của tiểu đường.
Biến chứng cấp thời
1. Hôn mê do đường máu lên quá cao:
Đường trong máu lên cao quá có thể gây hôn mê, nguy đến tính mạng.
Hôn mê do đường máu quá cao hay xảy ra ở người bị tiểu đường loại 1, khi họ
quên chích insulin. Hôn mê có khi cũng xảy ra khi người bệnh gặp những căng
thẳng về tinh thần (buồn bực, âu lo) hay thể chất (bị bệnh nhiễm trùng, sau khi giải
phẫu, ...), dù vẫn đang dùng thuốc chích insulin đều mỗi ngày. Hôn mê do đường
máu lên quá cao được báo hiệu bằng các triệu chứng tiêu hóa: ăn không ngon
miệng, buồn nôn, ói mửa, đau bụng, đi tiểu nhiều. Người bệnh cần được nhập viện
ngay để chữa trị, nếu không, sẽ đâm mất sáng suốt rồi đi dần vào hôm mê. Khi thử
máu, thường thấy đường máu cao đến 500 mg/dl.
Người bị tiểu đường loại 2 cũng có khi bị hôn mê khi đường máu lên quá cao
(thường 1.000 mg/dl), tuy theo một cơ chế khác.
2. Hôn mê do đường máu xuống quá thấp:
Đường máu xuống quá thấp cũng gây hôn mê. Đường xuống thấp do ta dùng
thuốc, nhưng có hôm vui quá, quên cả ăn, hoặc có hôm hăng quá, vận động hơi
nhiều. Có khi đường xuống thấp chẳng vì lý do nào rõ rệt.
Nếu đường xuống thấp ban ngày, ta thấy đói lắm, đến toát mồ hôi, run cả tay chân,
nóng nảy, nổi quạu. Đường xuống thấp ban đêm, có khi không gây triệu chứng, có
khi khiến ta gặp ác mộng, toát mồ hôi, hoặc bị nhức đầu buổi sáng lúc mới thức.
Rủi đường xuống thấp thêm nữa, đầu óc ta bắt đầu mất sáng suốt, có những hành
vi khác thường, và rồi hôn mê, hoặc giật kinh phong.
Sự chữa trị cần khẩn cấp. Không khó. Nếu còn tỉnh, hãy dùng ngay bất cứ thứ gì
có đường: kẹo, các thức uống ngọt. Nếu không còn tỉnh, trong môi trường nhà
thương, bác sĩ sẽ truyền ngay vào tĩnh mạch cho ta một ống thuốc chứa nước
đường. Chỉ vài phút sau, ta lại mở mắt, vui vẻ chuyện trò với bác sĩ. Cũng nên trữ
sẵn ở nhà thuốc chích glucagon. Khi chưa kịp gọi 911, một mũi thuốc chích
glucagon 1 mg thường rất được việc, giúp ta qua cơn nguy khốn (glucagon là chất
có tác dụng ngược với insulin, làm đường tăng cao trong máu).
Các biến chứng xa
Có người may mắn không bao giờ bị những biến chứng xa, về lâu về dài của tiểu
đường, ngược lại có người bị, và bị nhiều biến chứng cùng lúc. Nói chung, các
biến chứng thường xảy ra 15-20 năm sau khi bệnh định ra.
1. Các biến chứng tim mạch:
Tiểu đường hay làm hư hoại các mạch máu, đưa đến bệnh ở nhiều cơ quan khác
nhau. Nếu bệnh làm hư hoại các mạch máu ngoại biên dẫn máu đến nuôi chân, các
mạch máu này tắc nghẽn, gây chứng đau các bắp thịt chân khi đi đứng, chứng hoại
thư (gangrene) bàn chân. Nếu bệnh làm hỏng mạch máu dẫn máu đến cơ quan sinh
dục, bệnh gây chứng bất lực ở đàn ông.
Hậu quả hẹp tắc các động mạch tim (coronary artery disease) và tai biến mạch
máu não (stroke) cũng hay xảy ra. Bệnh hẹp tắc các động mạch dẫn máu đến nuôi
tim có thể đưa đến chết cơ tim cấp tính (hay được gọi nôm na “heart attack”).
Thường chết cơ tim cấp tính gây đau ngực dữ dội, song, người tiểu đường có khi
không cảm thấy đau vì những thần kinh dẫn truyền cảm giác từ tim cũng đã hư
hoại mất rồi. Sự định bệnh chết cơ tim cấp tính ở người tiểu đường khó khăn hơn
ở người không mang bệnh tiểu đường. Tiểu đường còn có thể làm sưng cơ tim,
gây suy tim.
Bạn biết rồi, thuốc lá, cao áp-huyết cũng gây bệnh hẹp tắc động mạch tim. Thuốc
lá làm nghẽn luôn các mạch máu ngoại biên. Người tiểu đường, đã có sẵn những
hư hoại gây do tiểu đường, tuyệt đối nên giã từ thuốc lá. Nếu người tiểu đường
cũng có cao áp huyết, để cứu vãn mọi sự, việc chữa trị bệnh cao áp-huyết cần sớm
và mạnh. Tiểu đường và cao áp huyết lại hay đi đôi với nhau. Thuốc chữa cao áp
huyết nhiều loại. Có loại làm đường cao thêm trong máu, do ngăn cản sự tiết
insulin từ tụy tạng. Có loại làm mỡ trong máu (cholesterol, triglycerides) lên cao.
Thường bác sĩ sẽ tránh dùng những loại thuốc này cho bạn, nếu bạn vừa cao áp
huyết, vừa bị tiểu đường.
2. Biến chứng ở mắt:
Mắt giống một máy ảnh, giúp ta nhìn thấy các hình ảnh của thế giới bên ngoài.
Trong mắt có một màng lót nằm ở phía sau gọi là võng mạc (retina), hoạt động
như phim của máy ảnh. Võng mạc nối liền với thần kinh thị giác. Các hình ảnh khi
vào mắt, chiếu lên võng mạc. Võng mạc thu nhận các hình ảnh, và thần kinh thị
giác biến những hình ảnh này thành những tín hiệu truyền về óc. Nếu phim trong
máy ảnh xấu, hư, ảnh rửa ra tất nhòa, không rõ. Tương tự như vậy, nếu võng mạc
bị hư hoại, các hình ảnh thu nhận trên võng mạc bị mờ. Thần kinh thị giác dù tốt,
cũng chỉ trung thực truyền những tín hiệu mờ trên võng mạch về óc, và kết quả là
ta không nhìn thấy rõ. Khi võng mạc hư hoại nhiều quá, ta bị mù. Ở Mỹ, xứ không
có chiến tranh và ít các bệnh nhiễm trùng mắt nguy hiểm, tiểu đường là nguyên
nhân dẫn đầu gây mù lòa. Khám đáy mắt có thể thấy những tổn thương do tiểu
đường gây trên võng mạc.
Biến chứng hư hoại võng mạc mắt tùy thuộc vào tuổi của người bệnh lúc mới bị
tiểu đường, cũng như thời gian mang bệnh. Càng sớm bị, thời gian mang bệnh