Bài giảng Canh tác học: Khí hậu và cây trồng (Chương 2)

7/31/15

Chương I - Hệ thống cây trồng và luân canh II. Luân canh 1. Khái niệm, ý nghĩa tác dụng của luân canh 2. Vị trí cây trồng trong luân canh 3. Các hình thức luân canh

Chương I - Hệ thống cây trồng và luân canh I. Hệ thống cây trồng 1. Khái niệm ý nghĩa của hệ thống cây trồng 2. Khí hậu và hệ thống cây trồng 3. Đất đai và hệ thống cây trồng 4. Cây trồng và hệ thống cây trồng 5. Hình thức gieo trồng và hệ thống cây trồng 6. Hệ thống cây trồng và quần thể sinh vật 7. Giá trị kinh tế của hệ thống cây trồng

1. Khái niệm, ý nghĩa của hệ thống cây trồng 1.2. Ý nghĩa của hệ thống cây trồng - Là nội dung và biện pháp cơ bản trong hệ thống 1.1. Khái niệm

Hệ thống cây trồng là thành phần các loại

giống cây trồng được bố trí theo không gian hay

thời gian trong một cơ sở hay một vùng sản xuất - Là cơ sở để xác định phương hướng sản xuất nông nghiệp - Là nội dung của phân vùng sản xuất nông canh tác - Là một trong ba hệ thống phụ của hệ thống nông nghiệp và là hệ thống quan trong nhất, quyết định nhât. nông nghiệp nghiệp

1.3. Hệ thống cây trồng và hệ sinh thái nông nghiệp

Mối quan hệ giữa các hệ thống phụ trong hệ sinh thái

- Hệ sinh thái đồng ruồng được hình thành từ khi

đồng ruộng.

có “đồng ruộng”

- Hệ sinh thái đồng ruộng là hệ sinh thái nhân tạo gồm 5 hệ thống phụ:

+ Hệ phụ quần thể cây trồng

+ Hệ phụ khí tượng

+ Hệ phụ đất

+ Hệ phụ sinh vật khác

+ Hệ phụ biện pháp canh tác

1 7/31/15

2.1. Nhịêt độ và hệ thống cây trồng 2. Khí hậu và hệ thống cây trồng

2.1. Nhiệt độ và hệ thống cây trồng - Tuỳ loại cây bộ phận của cây, các quá trình sinh lý của cây sẽ phát triển tốt ở nhiệt độ thích hợp và chỉ an toàn ở nhiệt độ 2.2. Ánh sáng và hệ thống cây trồng - Phân loại cây trồng yêu cầu nhiệt độ có thể lấy 2.3. Lượng mưa và hệ thống cây trồng mốc 200C để phân biệt cây ưa nóng, cây ưa lạnh

- Khả năng cung cấp nhiệt độ cho cây ngắn ngày 2.4. Độ ẩm không khí và hệ thống cây trồng - Thời gian có nhiệt độ bình quân ngày < 200C để xác định có thể trồng một vụ cây ưa lạnh

- Đảm bảo nhiệt độ thích hợp cho cây ở giai đoạn cuối 45 – 60 ngày.

Phân loại cây trồng theo yêu cầu nhiệt độ

- Cây ưa nóng là cây sinh trưởng và ra hoa kết quả

tốt ở t0 > 200C như cây lúa, lạc, …

- Cây ưa lạnh là cây sinh trưởng và ra hoa kết quả

tốt ở t0 < 200C như cây khoai tây, su hào, cải bắp,

bánh mì,…

- Cây trung gian yêu cầu nhiệt độ xung quanh

200C để sinh trưởng ra hoa kết quả như đậu côve

2.2. Ánh sáng và hệ thống cây trồng Căn cứ vào nhu cầu ánh sáng của cây chia ra - Ánh sáng cung cấp cho quá trình tổng hợp chất - Cây ngày ngắn: Chỉ ra hoa, ra hoa sớm khi gặp hữu cơ của cây. điều kiện ánh sáng ngày ngắn < 12h ( lúa,…) - Khả năng cung cấp ánh sáng cho cây - Cây ngày dài: Chỉ ra hoa, ra hoa sớm khi gặp - Ánh sáng giai đoạn cuối. điều kiện ánh sáng ngày dài > 14h ( lúa mì,…)

- Cây trung tính: Không phản ứng với độ dài

chiếu sáng trong ngày, cây ra hoa ở điều kiện chiếu

sáng 12 – 14h ( cà chua,. Chia chuột,…)

2 7/31/15

2.3. Lượng mưa và hệ thống cây trồng Căn cứ vào cường độ chiếu sáng của cây chia ra: - Mưa ảnh hưởng đến làm đất, thu hoạch, quá - Cây ưa sáng: Yêu cầu ánh sáng mạnh trình sinh trưởng, phát triển. 4 – 8 vạn lux - Căn cứ vào lượng nước cây cần cho một chu kỳ - Cây ưa bóng: Yêu cầu ánh sáng yếu sinh trưởng, khả năng cung cấp nước hàng tháng của 1 – 2 vạn lux mưa để sắp xếp hệ thống cây trồng hoặc có biện - Cây trung gian: Yêu cầu ánh sáng pháp bổ sung. 2 – 4 vạn lux,

2.4. Độ ẩm không khí và hệ thống cây trồng

3. Đất đai và hệ thống cây trồng

- Độ ẩm không khí liên quan đến sinh trưởng và năng

suất cây trồng.

3.1. Địa hình

3.2. Chế độ nước của đất

+ Độ ẩm không khí cao sự thoát hơi nước khó khăn do độ mở khí khổng thu hẹp lại, lượng CO2 xâm nhập vào cây giảm, quang hợp giảm .

3.3. Thành phần cơ giới đất.

+ Độ ẩm không khí cao làm phát triển khả năng nhiều

bệnh của cây

3.4. Độ chua, mặn

+ Độ ẩm không khí quá thấp, + t0 cao cây trồng thoát hơi nước nhiều, cây trồng gặp hạn, hạt phấn bị chết, thụ phấn giảm, tỷ lệ hạt lép tăng.

- Để sắp xếp hệ thống cây trồng hợp lý cần nắm được

tình hình diễn biến độ ẩm trong năm.

3.2. Chế độ nước của đất và hệ thống cây trồng 3.1. Địa hình và hệ thống cây trồng. - Chế độ nước của đất quyết định hệ thống cây - Địa hình và yếu tố phức tạp liên quan, ảnh trồng hưởng đến nhiều yếu tố khác: nhiệt độ, lượng mưa - Chế độ nước của đất chịu sự chi phối của các yếu ẩm độ, độ dốc , chế độ canh tác. tố:

+ Yếu tổ đất đai: địa hình, cấu trúc đất. - Trên cơ sở địa hình cụ thể bố trí hệ thống cây

+ Chế độ thuỷ văn: lượng mưa, lượng bốc hơi trồng thích hợp. + Hoạt động nông nghiệp của con người: các công trình thuỷ lợi phục vụ tưới tiêu, chế độ canh tác.

3 7/31/15

3.4. Độ chua mặn và hệ thống cây trồng

- Mỗi loại cây trồng thích ứng với độ chua, mặn nhất định.

3.3. Thành phần cơ giới đất đai hệ thống cây trồng

- Độ chua mặn không phù hợp ảnh hưởng đến quá trình hút nước,

- Thành phần cơ giới đất đai quy định nhiều tính

dinh dưỡng của cây, vi sinh vật trong đất, ngoài ra còn bị ngộ độc bởi

những ion có liên quan đến độ chua của đất ảnh hưởng đến sinh

chất của đất (Chế độ nước, nhịêt , không khí và dinh

trưởng, phát triển của cây, năng suất cây trồng.

dưỡng ).

- Sử dụng giống cây trồng chịu đất chua, mặn.

- Mỗi loại cây trồng sinh trưởng tốt ở một loại

- Kết hợp giữa sử dụng đất và cải tạo đất.

thành phần cơ giới đất nhiệt định.

- Một số cây trồng có phạm vi thích ứng ruộng

thành phần cơ giới đất.

4.1. Năng suất cây trồng và giống cây trồng

4. Cây trồng và hệ thống cây trồng

- Năng suất cây trồng liên quan đến sức chứa và nguồn

4.1. Năng suất cây trồng và giống cây trồng

+ Sức chứa là số lượng và độ lớn của các cơ quan có khả

4.2. Thời gian sinh trưởng và năng suất cây trồng

năng chứa các chất đồng hóa để tạo ra năng suất như số bông,

số quả, số hạt, số thân và kích thước của các bộ phận ấy.

4.3. Sự biến động về thời gian sinh trưởng

+ Nguồn là số lượng chất đồng hóa được chuyển từ lá về

bộ phận chứa năng suất.

+ Giữa sức chứa và nguồn có mối quan hệ rất chặt chẽ và

tác động qua lại.

- Để tạo giống cây trồng có năng suất cao cần đồng thời

tăng cả sức chứa và nguồn.

4.2. Thời gian sinh trưởng và năng suất cây trồng

4.3. Sự biến động về thời gian sinh trưởng

- Năng suất cây trồng không tỷ lệ thuận với thời gian

sinh trưởng.

- Tạo giống cây trồng ngắn ngày với năng suất cao là

phương án lý tưởng vì sẽ gieo trồng được nhiều vụ trong

một năm.

- Nhiệt độ; - Ánh sáng; - Phương thức gieo trồng; - Các sinh vật gây hại; - Đặc tính của giống cây trồng (đẻ nhánh, số

- Trong sản suất cần có giống có thời gian sinh trưởng

dài để bố trí ở những chân ruộng không có điều kiện tăng,

Các yếu tố ảnh hưởng đến sự biến động về thời gian sinh trưởng của ruộng cây trồng: hoa,..); - Độ đồng đều của đồng ruộng.

vụ, trở ngại cho vịêc bố trí giống ngắn ngày

4 7/31/15

5.1. Hình thức làm vườn

- Tác dụng

+ Rút ngắn thời gian trên ruộng sản suất, tạo điều kiện tăng vụ.

5. Hình thức gieo trồng và hệ thống cây trồng

+ Tận dụng đất, ánh sáng trên ruộng vườn và ruộng sản xuất.

5.1. Hình thức làm vườn ươm

+ Dễ quản lý, chăm sóc, tạo điều kiện cho cây con sinh trưởng tốt.

+ Thời gian cây con trên vườn ươm tuỳ thuộc vào:

5.2. Hình thức gieo trực tiếp

# Giống cây trồng

5.3. Hình thức trồng gối

# Mùa vụ sản suất

# Hình thức làm vườn ươm

# Trình độ thâm canh

5.4. Hình thức trồng xen

5.2. Hình thức gieo trực tiếp 5.3. Hình thức trồng gối

Điều kiện áp dụng: - Khái niệm: Hình thức trồng gối là hình thức

gieo hạt hay trồng cây sau vào giai đoạn cuối của - Có đủ thời gian không phải áp dụng hình thức làm cây trứơc. vườn ươm.

- Tác dụng: - Các giống cây trồng ngắn ngày, sinh trưởng nhanh

+ Đảm bảo thời vụ, năng suất; - Tăng nhiều vụ trong năm

+ Lợi dụng điều kiện dưới tán của cây trước. - Đủ điều kiện áp dụng các biện pháp kỹ thuật phối

hợp

5.4. Hình thức trồng xen 5.4. Hình thức trồng xen Điều kiện trồng xen

- Thời gian sinh trưởng

- Hình thái - Tác dụng: + Tận dụng đất đai + Tận dụng được những mặt tương đối giữa các - Nhu cầu về ánh sáng, nước, dinh dưỡng

- Vấn đề sâu bệnh

+ Giảm chi phí đầu tư. + Tăng cường sự trao đổi chất dinh dưỡng qua - Vấn đề môi trường

- Vị trí cây trồng xen - Khái niệm: Trồng xen là hình thức trồng trọt trên cùng một mảnh đất, cùng một thời gian gieo trồng từ hai loại cây trở lên. loại cây đất của cây + Hạn chế cỏ daị hại cây, giảm xói mòn,…

5 7/31/15

6. Hệ thống cây trồng và quần thể sinh vật 6.1. Nguyên tắc bố trí hệ thống cây trồng.

6.1. Nguyên tắc bố trí hệ thống cây trồng - Lợi dụng tốt mối quan hệ giữa các sinh vật

sống với cây trồng 6.2. Đặc điểm quần thể cây trồng

- Khắc phục, phòng trách hoặc tiêu diệt mầm 6.3. Những chú ý khi xác định hệ thống cây trồng mống tác hại đối với cây trồng do các sinh vật khác

gây nên.

6.3. Những chú ý khi xác định hệ thống cây trồng 6.2. Đặc điểm quần thể cây trồng

- Mật độ quần thể đồng đều do con người quy

định từ trước lúc gieo trồng - Xác định thành phần cây trồng và giống cây trồng thích hợp với điều kiện cụ thể của cơ sở sản suất.

- Bố trí hệ thống cây trồng theo thời vụ thích hợp - Sự sinh sản, phát tán, tử vong không xảy ra một để tránh tác hại của sâu bệnh, cỏ dại cách tự phát mà chịu sự điều chỉnh của con người

- Độ tuổi của quần thể đồng đều do có sự tác

- Trồng xen nhiều loại cây trong cùng một ruộng gieo trồng có tác dụng tăng hoặc giảm sâu hại và cỏ dại động của con người

- Tăng cây họ đậu trong hệ thống cây trồng nhằm tăng tập đoàn vi khuẩn cố định đạm, làm tăng nguồn đạm cho đất

II. Luân canh

1. Khái niệm, ý nghĩa, tác dụng của luân canh

7. Giá trị kinh tế của HTCT. Các chỉ tiêu đánh giá - Tổng sản lượng - Tổng lượng năng lượng tính luỹ trong sản 2. Vị trí cây trồng trong luân canh

3. Các hình thức luân canh - Chi phí đầu tư lao động vật tư kỹ thuật và hiệu

- Giá thành sản phẩm đối với cây công nghiệp,

- Tính giá trị tiền thu nhập thực - Giá trị cải tạo đất, bỗi dưỡng đất, đảm bảo sản phẩm trên đơn vị diện tích quả kinh tế cây hàng hoá xuất nông nghiệp bền vững, lâu dài.

6 7/31/15

1.1. Khái niệm, về luân canh

- Luân canh là sự luân phiên thay đổi cây trồng theo

1.2. Ý nghĩa của luân canh

- Luân canh là biện pháp kỹ thuật nông nghiệp

- Luân canh thời gian là sự thay đổi nhiều loại cây trồng

hoàn chỉnh có tổ chức để đáp dụng tiến bộ kỹ thuật

- Công thức luân canh là số cây trồng và trình tự thay

có hiệu qủa sản xuất ổn định có kế hoạch dựa trên

sự lợi dụng tốt nhất các điều kiện tự nhiên, kinh tế

xã hội của cơ sở sản suất hay của vùng.

- Hệ thống luân canh là các công thức luân canh được

không gian và thời gian trong một chu kỳ nhất định trên cùng một loại đất đổi của nó. - Chu kỳ luân canh là số năm thực hiện một công thức luân canh hay vòng luân phiên của một nhóm cây trồng trong một thời gian nhất định. - Độc canh là sự trồng liền một loại cây trồng, một nhóm cây trồng trong một thời gian dài liên tục trên cùng một loại đất bố trí trên đồng ruộng.

1.3. Tác dụng của luân canh 2. Vị trí cây trồng trong luân canh

2.1. Quan hệ theo thời gian - Điều hoà các chất dinh dưỡng trong đất

- Về thời vụ - Cải tạo, bồi dưỡng đất. - Về sâu bệnh - Chống xói mòn đất - Về dinh dưỡng - Tăng năng suất cây trồng 2.2. Quan hệ theo không gian - Điều hoà lao động, sử dụng vật tư kỹ thuật - Về sâu bệnh

- Về kỹ thuật

- Về môi trường và điều kiện sống