Bài giảng Kinh tế quốc tế: Chương 10 - Công cụ phi thuế quan của chính sách thương mại quốc tế

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế toàn cầu ngày càng sâu rộng, chính sách thương mại quốc tế đóng vai trò then chốt trong việc định hình cơ cấu và hoạt động của nền kinh tế mỗi quốc gia. Mặc dù thuế quan truyền thống đã và đang giảm dần theo các hiệp định thương mại tự do, các công cụ phi thuế quan lại ngày càng trở nên phức tạp và phổ biến, ảnh hưởng sâu sắc đến dòng chảy hàng hóa và dịch vụ. Chương này trình bày tổng quan về các công cụ phi thuế quan, đặc biệt tập trung vào cấm nhập khẩu và hạn ngạch nhập khẩu. Nghiên cứu này không chỉ làm rõ cơ chế hoạt động, mục đích áp dụng và tác động kinh tế của những công cụ này, mà còn đi sâu vào phân tích cân bằng cục bộ và các phương pháp phân bổ hạn ngạch, qua đó cung cấp cái nhìn toàn diện về vai trò và hệ quả của chúng trong thương mại quốc tế.

Sinh viên, giảng viên và nhà nghiên cứu trong lĩnh vực kinh tế quốc tế, thương mại quốc tế, cũng như các nhà hoạch định chính sách.

Chương này đi sâu vào phân tích các công cụ phi thuế quan trong chính sách thương mại quốc tế, đặc biệt là các công cụ định lượng như cấm nhập khẩu và hạn ngạch nhập khẩu. Đối với cấm nhập khẩu, nội dung làm rõ định nghĩa, các tác động đa chiều lên cả quốc gia xuất khẩu và nhập khẩu (bao gồm người tiêu dùng, người sản xuất và xã hội), cùng các mục đích chiến lược như đảm bảo an ninh, bảo vệ tài nguyên, môi trường, sức khỏe con người và sản xuất trong nước. Tiếp theo, hạn ngạch nhập khẩu được định nghĩa là giới hạn số lượng hoặc giá trị hàng hóa được phép nhập khẩu trong một khoảng thời gian nhất định, được coi là công cụ phi thuế quan đơn giản nhất nhưng có tác động phân phối thu nhập mạnh mẽ hơn thuế quan. Phần phân tích cân bằng cục bộ được trình bày chi tiết cho trường hợp nước nhỏ, sử dụng mô hình cung cầu để đánh giá sự thay đổi trong thặng dư của người sản xuất, người tiêu dùng và ngân sách chính phủ khi áp dụng hạn ngạch, đồng thời xác định tổng thiệt hại xã hội. Cuối cùng, chương đề cập đến các phương pháp phân bổ hạn ngạch nhập khẩu, bao gồm đấu giá cạnh tranh, phân bổ miễn phí, theo yêu cầu kế hoạch sử dụng nguồn lực và dựa trên các tiêu chí cụ thể như năng lực sản xuất nội địa hoặc khối lượng nhập khẩu trước đó, qua đó nêu bật ưu nhược điểm của mỗi phương pháp và vấn đề ai sẽ thu được khoản tiền thuê hạn ngạch. Nghiên cứu này mang lại cái nhìn sâu sắc về cách thức hoạt động, tác động kinh tế và các cân nhắc chính sách liên quan đến việc sử dụng các công cụ phi thuế quan.