1
TRƯỜNG ĐẠI HỌC HÀNG HẢI
KHOA ĐIỀU KHIỂN TÀU BIỂN
BỘ MÔN LUẬT HÀNG HẢI
BÀI GIẢNG
LUẬT BIỂN
Phần Khai thác tàu và sự cố trên biển
HẢI PHÒNG – 2008
2
LuËt biÓn
ch−¬ng i: vïng néi thuû
I. Kh¸i niÖm vÒ vïng néi thuû.
Néi thuû lµ vïng n−íc n»m ë phÝa bªn trong ®−êng c¬ së dïng ®Ó tÝnh
chiÒu réng l·nh h¶i ch¹y theo bê biÓn, t¹i ®ã quèc gia ven biÓn thùc hiÖn chñ
quyÒn hoµn toµn, ®Çy ®ñ vµ tuyÖt ®èi nh− trªn ®Êt liÒn.
Trªn c¬ së luËt biÓn quèc tÕ hiÖn ®¹i, kh¸i niÖm néi thuû kh¸ phong phó
bao gåm nhiÒu khu vùc lµ bé phËn cña néi thuû:
+ BiÓn néi ®Þa: Lµ nh÷ng vïng biÓn n»m trong ®Êt liÒn hoÆc ®−îc bao bäc
bëi ®Êt liÒn, cã lèi th«ng ra ®¹i d−¬ng. BiÓn néi ®Þa cã thÓ n»m trän trong mét
quèc gia, hoÆc cã thÓ cã nhiªu quèc gia ven bê. Nh− vËy biÓn néi ®Þa lµ mét bé
phËn cña mét hay nhiÒu quèc gia. VÝ dô:
- BiÓn URAN lµ biÓn néi ®Þa cña Liªn X« cò.
- BiÓn CAXPIEN lµ biÓn néi ®Þa cò Liªn X« cò vµ Iran.
- BiÓn th«ng ra biÓn ngoµi, nh−ng hÑp, nh− biÓn: A-Dèp vµ B¹ch H¶i cña
Liªn X« cò.
+ C¶ng biÓn: Theo quy chÕ c¶ng biÓn Gi¬nev¬ 1923 ng−êi ta ®Þnh nghÜa
c¶ng biÓn theo chÕ ®é quèc tÕ nh− sau: "Nh÷ng c¶ng th−êng th−êng cã tÇu biÓn
ra vµo vµ ®−îc dïng cho ngo¹i th−¬ng ®−îc coi lµ c¶ng biÓn". Nh− vËy, nh÷ng
c¶ng dïng cho tµu thuyÒn ra vµo nh−ng kh«ng v× môc ®Ých bu«n b¸n th× kh«ng
chÞu sù ®iÒu chØnh cña luËt quèc tÕ.
Theo ®Ò ¸n cña Liªn X« tr−íc ®©y göi cho Tæ chøc Hµng h¶i quèc tÕ IMO
ngµy 24- 12- 1974 t¹i Héi nghÞ bµn vÒ ®Þa vÞ ph¸p lÝ cña tµu thuyÒn t¹i h¶i c¶ng
n−íc ngoµi th×: "c¶ng biÓn bao gåm: n¬i ®Ëu tÇu, c¸c vÞnh, vïng ®Ëu tÇu hoÆc
nh÷ng vÞ trÝ t−¬ng tù kh¸c cã cöa th«ng ra biÓn nh−ng thuéc chñ quyÒn hoµn
toµn vµ quyÒn tµi ph¸n cña n−íc ven biÓn më cöa cho tµu thuyÒn n−íc ngoµi,
phôc vô tiÕp ®ãn tÇu thuyÒn bèc, dì hµng ho¸, nhËn vµ tr¶ kh¸ch, b¶o d−ìng vµ
söa ch÷a tÇu thuyÒn vµ nh÷ng ho¹t ®éng cÇn thiÕt kh¸c".
3
Giíi h¹n cuèi cïng cña mét c¶ng biÓn do n−íc ®Þa ph−¬ng cã c¶ng x¸c
®Þnh, hoÆc cã thÓ lµ ®−êng nèi liÒn cña c¸c ®iÓm nh« ra nhÊt cña c¸c c«ng tr×nh
x©y dùng c¶ng hoÆc cã thÓ lµ ngÊn n−íc thuû triÒu thÊp nhÊt.
+ Vòng ®Ëu tÇu: Lµ khu vùc dµnh cho tµu thuyÒn neo ®Ëu, cã thÓ ®Ó chuyÓn
t¶i hµng ho¸ hoÆc c¸c c«ng viÖc kh¸c nh− chê lµm thñ tôc, ®ãn tr¶ hoa tiªu.
Theo C«ng −íc luËt biÓn 1958 th× nh÷ng tr−êng hîp vòng ®Ëu tµu g¾n bã
mËt thiÕt víi c¶ng nh− bé phËn cÊu thµnh cña c¶ng, ®ãng vai trß tiÒn c¶ng ®−îc
mang tÝnh chÊt ph¸p lÝ cña c¶ng biÓn. Cã khi mét vòng cã thÓ ®ãng vai trß ®éc
lËp, ®ã lµ nh÷ng khu neo cho tÇu bèc, dì hµng ho¸ hoÆc ®Ó tÇu neo tró Èn ®−îc.
Mét vïng ®éc lËp nh− vËy cã thÓ n»m trong ph¹m vi l·nh h¶i th× nã l¹i mang
tÝnh chÊt ph¸p lÝ cña l·nh h¶i.
+ VÞnh thiªn nhiªn: §iÒu 7 cña C«ng −íc 1958 vµ §iÒu 10 cña C«ng −íc
1982 ®Þnh nghÜa vÞnh thiªn nhiªn nh− sau: Mét vïng lâm s©u râ rÖt vµo ®Êt liÒn
mµ chiÒu s©u cña vïng lâm ®ã so s¸nh víi chiÒu réng ë ngoµi cöa cña nã ®Õn
møc lµ n−íc cña vïng lâm ®ã ®−îc bê biÓn bao quanh vµ vïng lâm ®ã s©u h¬n lµ
sù uèn cong cña bê biÓn.Tuy nhiªn vïng lâm ®ã chØ ®−îc coi lµ mét vÞnh nÕu
tho¶ m·n hai ®iÒu kiÖn:
- DiÖn tÝch cña vÞnh Ýt nhÊt còng b»ng mét nöa h×nh trßn cã ®−êng kÝnh lµ
®−êng th¼ng kÎ ngang qua cöa vµo cña vïng lâm. Theo ®iÒu 10, kho¶n 3 C«ng
−íc n¨m 1982, diÖn tÝch cña mét vïng lâm ®−îc tÝnh gi÷a ngÊn n−íc triÒu thÊp
nhÊt däc theo bê biÓn cña vïng lâm vµ ®−êng th¼ng nèi liÒn c¸c ngÊn n−íc triÒu
thÊp nhÊt ë c¸c ®iÓm cña cöa vµo tù nhiªn. NÕu do cã c¸c ®¶o mµ mét vïng lâm
cã nhiÒu cöa vµo th× nöa h×nh trßn nãi trªn cã ®−êng kÝnh b»ng tæng sè chiÒu dµi
c¸c ®o¹n th¼ng c¾t ngang c¸c cöa vµo ®ã.
- §−êng khÐp cöa vµo tù nhiªn cña cöa vÞnh kh«ng v−ît qu¸ 24 h¶i lý.
Trong tr−êng hîp ng−îc l¹i th× cÇn ph¶i v¹ch c¸c ®o¹n c¬ së th¼ng (nãi ë phÇn
®−êng c¬ së) dµi 24 h¶i lý ë phÝa trong cöa vÞnh sao cho phÝa trong cña nã cã
mét diÖn tÝch tèi ®a. CÇn chó ý: diÖn tÝch c¸c ®¶o n»m trong vïng lâm ®−îc tÝnh
vµo diÖn tÝch chung cña vïng lâm (§iÒu 10, Kho¶n 3, C«ng −íc n¨m 1982).
Thùc tÕ c¸c quèc gia kh«ng ph¶i lóc nµo còng v¹ch ®óng ®−êng cöa vÞnh
phï hîp víi C«ng −íc n¨m 1982 vÒ luËt biÓn: Trong §Þa Trung H¶i, vÞnh
4
Tuynidi ®−îc v¹ch ®¸p øng ®óng víi nguyªn t¾c nöa vßng trßn nh−ng kho¶ng
c¸ch tõ mòi nä tíi mòi kia lµ 38 h¶i lý; §−êng cöa vÞnh SIDRA (LiBi) dµi 300
h¶i lý; §−êng cöa vÞnh Quúnh Ch©u (Trung Quèc) dµi 104 h¶i lý.
+ Vïng n−íc lÞch sö, vÞnh lÞch sö.
- Vïng n−íc lÞch sö: Ph¸n quyÕt cña Toµ ¸n ph¸p lý quèc tÕ ngµy
18/12/1951 vô Ng− Tr−êng Anh - NaUy, ®Þnh nghÜa: "Ng−êi ta gäi chung vïng
n−íc lÞch sö c¸c vïng n−íc mµ ng−êi ta ®èi xö nh− c¸c vïng n−íc nµy thiÕu mét
danh nghÜa lÞch sö th× nã kh«ng cã tÝnh chÊt ®ã".
- VÞnh lÞch sö: Mét vÞnh ®−îc coi lµ vÞnh lÞch sö c¨n cø vµo tËp qu¸n vµ c¸c
ph¸n quyÕt cña Toµ ¸n vµ träng tµi quèc tÕ ph¶i tho¶ m·n ba ®iÒu kiÖn sau: Thùc
hiÖn mét c¸ch thùc sù chñ quyÒn cña quèc gia ven biÓn; Thùc hiÖn viÖc sö dông
vïng biÓn trªn mét c¸ch liªn tôc, hoµ b×nh vµ l©u dµi; Cã sù chÊp nhËn c«ng khai
hoÆc sù im lÆng kh«ng ph¶n ®èi cña c¸c quèc gia kh¸c, nhÊt lµ c¸c quèc gia l¸ng
giÒng vµ cã quyÒn lîi t¹i vïng biÓn nµy.
Sù kh¸c nhau gi÷a vïng n−íc lÞch sö vµ vÞnh lÞch sö: VÞnh vµ vïng n−íc
lµ c¸c kh¸i niÖm kh¸c nhau vÒ mÆt ®Þa lý, bÒ réng. Nh−ng lý thuyÕt vïng n−íc
lÞch sö vµ vÞnh lÞch sö trong luËt quèc tÕ kh«ng cã g× kh¸c nhau. C¸c vïng n−íc
®−îc yªu s¸ch lµ lÞch sö th× chñ yÕu lµ c¸c vÞnh. Quy chÕ ph¸p lý cña c¸c vïng
n−íc lÞch sö lµ quy chÕ c¸c vïng n−íc néi thuû. §iÒu ng−îc l¹i ch−a ch¾c ®·
®óng: Vïng n−íc n»m ë bªn trong ®−êng c¬ së dïng ®Ó tÝnh chiÒu réng l·nh h¶i
lµ vïng n−íc néi thuû nh−ng kh«ng cã tÝnh chÊt lÞch sö.
ViÖt Nam cã hai vïng n−íc lÞch sö: PhÇn vïng n−íc lÞch sö t¹i vÞnh B¾c
Bé; PhÇn vïng n−íc lÞch sö t¹i giíi h¹n bëi c¸c bê biÓn Hµ Tiªn (ViÖt Nam) vµ
K¨mpot ®¶o Phó Quèc vµ c¸c ®¶o ngoµi kh¬i Thæ Chu vµ PouloWai.
+ Vïng n−íc quÇn ®¶o cña c¸c quèc gia quÇn ®¶o: Vïng n−íc quÇn ®¶o
cña c¸c quèc gia quÇn ®¶o lµ mét ph¹m trï míi xuÊt hiÖn cïng víi quy chÕ vÒ
quèc gia gåm quÇn ®¶o ë C«ng −íc quèc tÕ vµ luËt biÓn n¨m 1982. Nã ®−îc coi
võa lµ vïng n−íc néi thuû võa ®−îc coi lµ l·nh h¶i
Vïng n−íc quÇn ®¶o n»m bªn trong ®−êng c¬ së ®Æt d−íi chñ quyÒn hoµn
toµn cña quèc gia quÇn ®¶o vµ trong vïng n−íc quÇn ®¶o, quèc gia quÇn ®¶o cã
quyÒn ho¹ch ®Þnh néi thuû cña hä. Vïng n−íc quÇn ®¶o rÊt réng v× ®−êng c¬ së
5
®−îc quy ®Þnh dµi ®Õn 100 h¶i lý vµ cã thÓ dµi h¬n thÕ n÷a, ®Õn 125 h¶i lý (3%
®−êng c¬ së cã thÓ kÐo dµi nh− vËy) vµ tØ lÖ n−íc vµ ®Êt cã thÓ tÝnh tõ 1/1 ®Õn
9/1. Quèc gia quÇn ®¶o ®−îc quyÒn quy ®Þnh hµnh lang hµng h¶i vµ hµnh lang
bay; chÊp nhËn cho c¸c n−íc l¸ng giÒng h−ëng quyÒn ®¸nh c¸ vµ cã nh÷ng ho¹t
®éng chÝnh ®¸ng kh¸c trong vïng n−íc quÇn ®¶o, cã tÝnh chÊt truyÒn thèng vµ
tËp qu¸n.
II. ChÕ ®é ph¸p lý vïng néi thuû.
1. §Æc ®iÓm chñ quyÒn quèc gia trong vïng néi thuû.
Vïng n−íc néi thuû lµ mét bé phËn l·nh thæ quèc gia kh«ng thÓ t¸ch rêi,
nã g¾n liÒn víi lôc ®Þa ®−îc coi nh− vïng n−íc s«ng, hå trong lôc ®Þa. Bëi vËy
chñ quyÒn quíc gia trong vïng néi thuû lµ chñ quyÒn vÒ mÆt l·nh thæ, chñ quyÒn
nµy ®−îc thùc hiÖn mét c¸ch ®Çy ®ñ, toµn vÑn vµ riªng biÖt nh− ®èi víi ®Êt liÒn.
Chñ quyÒn l·nh thæ quèc gia lµ quyÒn lùc tèi cao, hoµn toµn vµ riªng biÖt
cña quèc gia trªn l·nh thæ cña m×nh. Qu¸ tr×nh thùc hiÖn quyÒn chiÕm h÷u, sö
dông, qu¶n trÞ vµ ®Þnh ®o¹t cña quèc gia ®èi víi l·nh thæ ®−îc thùc hiÖn th«ng
qua ho¹t ®éng cña hÖ thèng c¸c c¬ quan nhµ n−ãc nh− c¸c ho¹t ®éng lËp ph¸p,
hµnh ph¸p vµ t− ph¸p. V× vËy trong vïng néi thuû cña m×nh n−íc ven biÓn hoµn
toµn cã quyÒn vÒ mÆt lËp ph¸p, hµnh ph¸p vµ t− ph¸p. Mäi v¨n b¶n ph¸p luËt
®−îc ban hµnh trªn ph¹m vi toµn l·nh thæ ®Òu cã hiÖu lùc ¸p dông ®Çy ®ñ cho c¶
vïng néi thuû.
N−íc ven biÎn thùc hiÖn chñ quyÒn l·nh thæ trong vïng néi thuû cña m×nh
kh«ng chØ ®èi v¬Ý vïng n−íc mµ c¶ ®èi víi vïng trêi trªn nã, còng nh− ®¸y biÓn
vµ lßng ®Êt d−íi nã. Chñ quyÒn toµn vÑn nµy cña n−íc ven biÓn lµ tuyÖt ®èi mµ
c¸c quèc gia khac ph¶i t«n träng vµ thõa nhËn. H¬n n÷a mäi tµi nguyªn thiªn
nhiªn trong vïng néi thuû ®Òu thuéc quyÒn së h÷u cña quèc gia ven biÓn, cho
nªn chØ cã quèc gia ven biÓn míi cã chñ quyÒn riªng biÖt vÒ viÖc ®Þnh ®o¹t vµ
cho phÐp khai th¸c nguån tµi nguyªn thiªn nhiªn ®ã còng nh− c¸c biÖn ph¸p
c−ìng chÕ thÝch hîp ®¶m b¶o sù t«n träng chñ quyÒn ®ã.
2. Quy chÕ ph¸p lÝ chung vÒ ho¹t ®éng cña tµu thuyÒn n−íc ngoµi trong
vïng néi thuû.