BỘ NỘI VỤ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC LAO ĐỘNG - XÃ HỘI
BÀI GIẢNG
PHÁP LUẬT CỘNG ĐỒNG ASEAN
(Dùng đào tạo trình độ đại học)
Chủ biên: TS. Nguyễn Thị Hồng Bình
LƯU HÀNH NỘI BỘ
Hà Nội, năm 2025
i
LỜI NÓI ĐẦU
Pháp luật Cộng đồng ASEAN là môn học quan trọng trong hệ thống
các môn học thuộc chương trình đào tạo luật trong bối cảnh hội nhập quốc tế và
khu vực mạnh mẽ của Việt Nam hiện nay.
Bài giảng pháp luật Cộng đồng ASEAN nhằm cung cấp cho sinh viên
những kiến thức lí luận cơ bản về pháp luật Cộng đồng ASEAN về Diễn đàn
khu vực ASEAN (ARF), hợp tác quốc phòng, tương trợ tư pháp hình sự, hợp tác
phòng chống tội phạm xuyên quốc gia của ASEAN; Khu vực thương mại tự do
ASEAN, Khu vực đầu tư ASEAN, tự do hoá dịch vụ và lao động lành nghề; thu
hẹp khoảng cách phát triển, xoá đói giảm nghèo, phát triển con người, xã hội và
đảm bảo bền vững môi trường, tạo dựng bản sắc ASEAN; hợp tác ngoại khối;
cơ chế giải quyết tranh chấp; thực tiễn thực hiện nghĩa vụ thành viên của Việt
Nam, vai trò của ASEAN trong phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo chủ quyền
quốc gia và chủ trương, định hướng hội nhập ASEAN của Việt Nam giúp sinh
viên hiểu rõ cơ chế hợp tác khu vực, các quyền và nghĩa vụ của Việt Nam trong
ASEAN, cũng như những quy tắc pháp lý điều chỉnh quan hệ giữa các quốc gia
thành viên. Nhờ đó, sinh viên có nền tảng kiến thức để thích ứng với môi trường
hội nhập, nâng cao tư duy pháp lý và có thể vận dụng vào học tập, nghiên cứu
hoặc công việc sau này trong bối cảnh khu vực ngày càng gắn kết.
Bài giảng được chia thành 7 chương như sau:
Chương 1: Nhập môn pháp luật cộng đồng ASEAN
Chương 2: Luật cộng đồng chính trị - an ninh ASEAN
Chương 3: Luật cộng đồng kinh tế ASEAN
Chương 4: Luật cộng đồng văn hóa - xã hội ASEAN
Chương 5: Điều chỉnh pháp lý hợp tác ngoại hối của ASEAN
Chương 6: Cơ chế giải quyết tranh chấp của ASEAN
Chương 7: Quan hệ Việt Nam - ASEAN
Ban biên soạn mong nhận được những ý kiến đóng góp quý báu của các
nhà khoa học, các giảng viên và sinh viên để bài giảng được hoàn thiện hơn.
Chúng tôi chân thành cảm ơn!
ii
MỤC LỤC
LỜI NÓI ĐẦU......................................................................................................I
MỤC LỤC…………………………………………………………...…………II
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT……………………………….……….IV
CHƯƠNG 1. NHẬP MÔN PHÁP LUẬT CỘNG ĐỒNG ASEAN
1.1. Khái quát hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á……………………..……….1
1.2. Khái quát về cộng đồng ASEAN và khái niệm pháp luật cộng đồng
ASEAN…………………………………………………………………………19
CÂU HỎI ÔN TẬP............................................................................................35
CHƯƠNG 2. LUẬT CỘNG ĐỒNG CHÍNH TRỊ - AN NINH ASEAN….34
2.1. Khái quát về cộng đồng chính trị - an ninh ASEAN………………………35
2.2. Mô hình liên kết ……………………………………………………...……47
2.3. Diễn đàn khu vực ASEAN………………………………………………..57
2.4. Hợp tác quốc phòng………………………………………………………..68
2.5. Tương trợ tư pháp hình sự và phòng chống tội phạm xuyên quốc gia..…84
CÂU HỎI ÔN TẬP............................................................................................88
CHƯƠNG 3. LUẬT CỘNG ĐỒNG KINH TẾ ASEAN……………………89
3.1. Khái quát về cộng đồng kinh tế ASEAN4…………………………………89
3.2. Mô hình liên kết của AEC………………………………………………....98
3.3. Tự do hóa thương mại hàng hóa…………………………………………109
3.4. Tự do hóa thương mại dịch vụ……………………………………………120
3.5. Khu vực đầu tư ASEAN…………………………………………………128
CÂU HỎI ÔN TẬP..........................................................................................129
CHƯƠNG 4. LUẬT CỘNG ĐỒNG VĂN HÓA - XÃ HỘI ASEAN……142
4.1. Khái quát về cộng đồng văn hóa - xã hội ASEAN……………………..146
4.2. Mô hình liên kết của ASCC………………………………………………158
CÂU HỎI ÔN TẬP.....................................................................................159
CHƯƠNG 5. ĐIỀU CHỈNH PHÁP LÝ HỢP TÁC NGOẠI HỐI CỦA
ASEAN………………………………………………………………………181
5.1. Khái quát…………………………………………………………………181
iii
5.2. Cơ chế hợp tác ngoại hối của ASEAN…………………………………190
5.3. Khuôn khổ hợp tác ngoại hối của ASEAN……………………………..200
5.4. Vai trò và định hướng trong hợp tác ngoại hối của ASEAN………….208
CÂU HỎI ÔN TẬP..................................................................................209
CHƯƠNG 6. CƠ CHẾ GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP CỦA ASEAN…..210
6.1. Khái quát………………………………………………………………..230
6.2. Cơ chế giải quyết tranh chấp chính trị - an ninh của ASEAN …………238
6.3. Cơ chế giải quyết tranh chấp kinh tế - thương mại của ASEAN ………..240
6.4. Một số nhận xét, đánh giá về cơ chế và thực tiễn giải quyết tranh chấp của
ASEAN……………………………………………………………………..249
CHƯƠNG 7. QUAN HỆ VIỆT NAM - ASEAN………………………...253
7.1. Quan hệ Việt Nam - ASEAN giai đoạn 1967 - 1995 (Việt Nam gia nhập
ASEAN)………………………………………………………………………256
7.2. Quan hệ Việt Nam - ASEAN giai đoạn 1995 - 2003 (Việt Nam thực hiện
nghĩa vụ thành viên ASEAN)…………………………………………………270
7.3. Quan hệ Việt Nam - ASEAN giai đoạn từ năm 2003 đến nay (Việt Nam
tham gia xây dựng cộng đồng
ASEAN)………………………………………..278
7.4. Cơ hội, thách thức và định hướng hội nhập ASEAN của Việt Nam…...280
CÂU HỎI ÔN TẬP.................................................................................297
TÀI LIỆU THAM KHẢO…………………………………………………298
iv
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT