BỘ NỘI VỤ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC LAO ĐỘNG - XÃ HỘI
Chủ biên: TS. Vũ Thị Thanh Huyền
BÀI GIẢNG
LUẬT DÂN SỰ 1
(Dùng đào tạo trình độ đại học)
LƯU HÀNH NỘI BỘ
HÀ NỘI, NĂM 2026
I
LỜI GIỚI THIỆU
Luật Dân sự Việt Nam (hay còn gọi là Luật Dân sự) là một ngành luật độc lập
trong hệ thống pháp luật Việt Nam, bao gồm tổng hợp các quy phạm pháp luật điều
chỉnh các quan hệ tài sản mang tính chất hàng hóa- tiền tệ và các quan hệ nhân thân trên
cơ sở bình đẳng, độc lập của các chủ thể khi tham gia vào quan hệ đó.
Luật Dân sự đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong hệ thống pháp luật Việt Nam;
Bộ luật Dân sự đóng vai trò như một bản “Hiến pháp” trong luật tư; môn học Luật Dân
sự là môn học bắt buộc trong các trường Đại học chuyên ngành Luật.
Để phục vụ cho việc đào tạo của Trường Đại học Lao động - Xã hội, Bài giảng
Luật dân sự 1 được biên soạn nhằm cung cấp cho sinh viên ngành Luật kinh tế những
kiến thức cơ bản nhất về Luật Dân sự. Nội dung cơ bản của bài giảng Luật dân sự 1 bao
gồm: Khái quát chung về Luật Dân sự Việt Nam; Khái quát về quan hệ pháp luật dân
sự; Cá nhân, pháp nhân và những chủ thể khác của quan hệ pháp luật dân sự; Giao dịch
dân sự, đại diện, thời hạn, thời hiệu; Tài sản, quyền sở hữu và các quyền khác đối với
tài sản; Quyền thừa kế.
Mặc dù đã rất cố gắng trong việc biên soạn, nhưng Bài giảng Luật Dân sự 1
không tránh khỏi những khiếm khuyết. Rất mong nhận được những ý kiến đóng góp của
bạn đọc và đồng nghiệp để Tập bài giảng được hoàn thiện hơn.
Xin trân trọng cảm ơn!
Ban biên soạn
II
MỤC LỤC
LỜI GIỚI THIỆU .............................................................................................. I
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ........................................................... VII
CHƯƠNG 1. KHÁI QUÁT CHUNG VỀ LUẬT DÂN SỰ VIỆT NAM .......1
GIỚI THIỆU CHƯƠNG ...................................................................................1
I. ĐỐI TƯỢNG ĐIỀU CHỈNH CỦA LUẬT DÂN SỰ VIỆT NAM ..............1
1. Quan hệ tài sản ................................................................................................2
2. Quan hệ nhân thân .........................................................................................3
II. PHƯƠNG PHÁP ĐIỀU CHỈNH CỦA LUẬT DÂN SỰ VIỆT NAM ......4
1. Khái niệm phương pháp điều chỉnh của pháp luật dân sự ...........................4
2. Đặc điểm phương pháp điều chỉnh của pháp luật dân sự ............................4
III. NGUYÊN TẮC CƠ BẢN CỦA LUẬT DÂN SỰ VIỆT NAM ................6
1. Khái niệm nguyên tắc cơ bản của pháp luật dân sự Việt Nam .....................6
2. Nội dung các nguyên tắc cơ bản của pháp luật dân sự Việt Nam ................7
IV. NGUỒN ĐIỀU CHỈNH CỦA LUẬT DÂN SỰ VIỆT NAM ....................8
1. Khái niệm nguồn của pháp luật dân sự .........................................................8
2. Phân loại nguồn của pháp luật dân sự ..........................................................9
IV. ÁP DỤNG LUẬT DÂN SỰ, TẬP QUÁN, TƯƠNG TỰ PHÁP LUẬT,
ÁN LỆ, LẼ CÔNG BẰNG TRONG VIỆC GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP DÂN SỰ
.......................................................................................................................................12
1. Áp dụng trực tiếp luật dân sự .......................................................................12
1.1. Khái niệm ....................................................................................................12
1.2. Điều kiện áp dụng ......................................................................................12
1.3. Hậu quả.......................................................................................................12
2. Áp dụng tập quán ..........................................................................................12
3. Áp dụng tương tự pháp luật ..........................................................................13
4. Áp dụng án lệ .................................................................................................14
5. Áp dụng lẽ công bằng ....................................................................................15
CÂU HỎI ÔN TẬP ...........................................................................................16
CHƯƠNG 2. QUAN HỆ PHÁP LUẬT DÂN SỰ ..........................................17
GIỚI THIỆU CHƯƠNG .................................................................................17
I. KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM CỦA QUAN HỆ PHÁP LUẬT DÂN SỰ ......17
1. Khái niệm quan hệ pháp luật dân sự ...........................................................17
2. Đặc điểm quan hệ pháp luật dân sự .............................................................18
II. CÁC THÀNH PHẦN CỦA QUAN HỆ PHÁP LUẬT DÂN SỰ .............19
1. Chủ thể quan hệ pháp luật dân sự ...............................................................19
2. Khách thể quan hệ pháp luật dân sự ............................................................20
III
3. Nội dung quan hệ pháp luật dân sự .............................................................21
III. PHÂN LOẠI QUAN HỆ PHÁP LUẬT DÂN SỰ ...................................22
1. Căn cứ vào nhóm quan hệ xã hội thuộc đối tượng điều chỉnh của luật dân
sự ...................................................................................................................................22
2. Căn cứ vào tính xác định của chủ thể trong quan hệ pháp luật dân sự ....23
3. Căn cứ vào cách thức thực hiện quyền để thỏa mãn quyền của chủ thể trong
quan hệ pháp luật dân sự .............................................................................................24
IV. CĂN CỨ LÀM PHÁT SINH, THAY ĐỔI, CHẤM DỨT QUAN HỆ
PHÁP LUẬT DÂN SỰ ................................................................................................25
1. Khái niệm sự kiện pháp lý .............................................................................25
2. Phân loại sự kiện pháp lý ..............................................................................25
CÂU HỎI ÔN TẬP ...........................................................................................29
CHƯƠNG 3. CÁ NHÂN - CHỦ THỂ CỦA QUAN HỆ PHÁP LUẬT DÂN
SỰ ..................................................................................................................................30
GIỚI THIỆU CHƯƠNG .................................................................................30
I. NĂNG LỰC PHÁP LUẬT DÂN SỰ CỦA CÁ NHÂN .............................30
1.Khái niệm và đặc điểm năng lực pháp luật dân sự của cá nhân .................30
2. Đặc điểm năng lực pháp luật dân sự của cá nhân ......................................30
3. Nội dung năng lực pháp luật dân sự của cá nhân ......................................32
II. NĂNG LỰC HÀNH VI DÂN SỰ CỦA CÁ NHÂN .................................33
1. Khái niệm năng lực hành vi dân sự của cá nhân ........................................33
2. Đặc điểm năng lực hành vi dân sự của cá nhân .........................................33
3. Các mức độ năng lực hành vi dân sự của cá nhân .....................................34
III. TUYÊN BỐ CÁ NHÂN MẤT TÍCH, TUYÊN BỐ CÁ NHÂN CHẾT .36
1. Tuyên bố cá nhân mất tích ............................................................................37
2. Tuyên bố cá nhân chết ..................................................................................38
IV. GIÁM HỘ ...................................................................................................40
1. Khái niệm giám hộ ........................................................................................40
2. Người được giám hộ ......................................................................................41
3. Người giám hộ ...............................................................................................41
4. Các hình thức giám hộ ..................................................................................41
5. Quyền và nghĩa vụ của người giám hộ ........................................................43
6. Thay đổi và chấm dứt giám hộ ......................................................................44
V. NƠI CƯ TRÚ ...............................................................................................45
CÂU HỎI ÔN TẬP ...........................................................................................47
CHƯƠNG 4. PHÁP NHÂN VÀ CÁC CHỦ THỂ KHÁC TRONG QUAN
HỆ PHÁP LUẬT DÂN SỰ .........................................................................................48
IV
GIỚI THIỆU CHƯƠNG .................................................................................48
1. PHÁP NHÂN ................................................................................................48
1.1. Khái niệm pháp nhân .................................................................................48
1.2. Các điều kiện để tổ chức được công nhận là pháp nhân ........................49
1.3. Các loại pháp nhân ....................................................................................51
1.4. Năng lực chủ thể, đại diện và các yếu tố lý lịch của pháp nhân ..............54
1.5. Thành lập, cải tổ và chấm dứt pháp nhân ................................................58
2. CÁC CHỦ THỂ KHÁC CỦA QUAN HỆ PHÁP LUẬT DÂN SỰ..........60
2.1. Nhà nước ....................................................................................................60
2.2. Hộ gia đình, tổ hợp tác và các tổ chức khác không có tư cách pháp nhan
trong quan hệ dân sự ....................................................................................................62
CÂU HỎI ÔN TẬP ...........................................................................................66
CHƯƠNG 5. GIAO DỊCH DÂN SỰ, ĐẠI DIỆN, THỜI HẠN, THỜI HIỆU
.......................................................................................................................................67
GIỚI THIỆU CHƯƠNG .................................................................................67
I. GIAO DỊCH DÂN SỰ ..................................................................................67
1. Khái niệm giao dịch dân sự ..........................................................................67
2. Phân loại giao dịch dân sự ...........................................................................68
2.1. Căn cứ vào sự thể hiện ý chí của chủ thể trong việc xác lập giao dịch dân
sự ...................................................................................................................................68
2.2. Căn cứ vào hậu quả pháp lý của giao dịch dân sự ...................................68
2.3. Căn cứ vào hình thức thể hiện của giao dịch dân sự ...............................69
2.4. Giao dịch dân sự có điều kiện ....................................................................69
3. Điều kiện có hiệu lực của giao dịch dân sự ................................................70
3.1. Điều kiện về chủ thể ...................................................................................70
3.2. Chủ thể tham gia giao dịch dân sự hoàn toàn tự nguyện ........................73
3.3. Mục đích và nội dung của giao dịch dân sự không vi phạm điều cấm của
luật, không trái đạo đức xã hội ....................................................................................73
3.4. Hình thức của giao dịch dân sự là điều kiện có hiệu lực của giao dịch dân
sự trong trường hợp luật có quy định ..........................................................................74
4. Giải thích giao dịch dân sự ..........................................................................74
5. Giao dịch dân sự vô hiệu ..............................................................................75
5.1. Khái niệm giao dịch dân sự vô hiệu ..........................................................75
5.2. Phân loại giao dịch dân sự vô hiệu ...........................................................76
5.3. Các trường hợp giao dịch dân sự vô hiệu .................................................78
5.4. Hậu quả pháp lý của giao dịch dân sự vô hiệu .........................................81
5.5. Thời hiệu yêu cầu Tòa án tuyên bố giao dịch dân sự vô hiệu .................82