Bài giảng Luật dân sự 2: Chương 3 - ThS. Nguyễn Ngọc Thảo Phương

Trong pháp luật dân sự hiện đại, việc xác định và thực thi trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng đóng vai trò nền tảng trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức. Đây là một cơ chế pháp lý quan trọng nhằm khôi phục lại tình trạng ban đầu hoặc bù đắp những tổn thất phát sinh do hành vi không tuân thủ pháp luật, không xuất phát từ quan hệ hợp đồng đã được xác lập. Nghiên cứu này nhằm làm rõ khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa và căn cứ phát sinh của trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015. Ngoài ra, nó còn xem xét các trường hợp đặc biệt như thực hiện công việc không có ủy quyền, nghĩa vụ hoàn trả do chiếm hữu, sử dụng tài sản hoặc được lợi về tài sản không có căn cứ pháp luật, qua đó cung cấp cái nhìn toàn diện về các nghĩa vụ dân sự phát sinh ngoài ý chí thỏa thuận.

Sinh viên luật, giảng viên luật, luật sư, thẩm phán, cán bộ pháp luật và những người quan tâm đến lĩnh vực pháp luật dân sự, đặc biệt là trách nhiệm dân sự.

Nghiên cứu này trình bày một cách có hệ thống về trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng, một trụ cột của pháp luật dân sự Việt Nam được quy định chi tiết trong Bộ luật Dân sự 2015. Phần mở đầu khái quát về khái niệm cơ bản, phân biệt trách nhiệm này với trách nhiệm phát sinh từ hợp đồng, nhấn mạnh rằng nó bao gồm cả trường hợp không có quan hệ hợp đồng hoặc hành vi gây thiệt hại không thuộc nghĩa vụ hợp đồng. Các đặc điểm quan trọng của trách nhiệm này được làm rõ, bao gồm căn cứ phát sinh và chấm dứt nghĩa vụ, khả năng phải chịu trách nhiệm bồi thường ngay cả khi không có lỗi trong một số trường hợp nhất định, và việc nội dung bồi thường hoàn toàn do luật định. Phạm vi bồi thường bao gồm cả thiệt hại vật chất và thiệt hại tinh thần, có thể là trực tiếp hoặc gián tiếp. Ý nghĩa của trách nhiệm này không chỉ dừng lại ở việc bù đắp tổn thất, bảo vệ tài sản, mà còn có tác dụng giáo dục ý thức tuân thủ pháp luật và tôn trọng quyền lợi hợp pháp của người khác. Đặc biệt, nghiên cứu đi sâu vào căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng, theo quy định tại Điều 584 Bộ luật Dân sự 2015, cung cấp cái nhìn chi tiết về các yếu tố cấu thành trách nhiệm. Bên cạnh đó, các nội dung liên quan như thực hiện công việc không có ủy quyền, nghĩa vụ hoàn trả do chiếm hữu, sử dụng tài sản bất hợp pháp, và việc được lợi về tài sản không có căn cứ pháp luật cũng được đề cập, cho thấy sự đa dạng và phức tạp của các quan hệ dân sự mà pháp luật cần điều chỉnh. Việc áp dụng hiệu quả các quy định này không chỉ đảm bảo công bằng mà còn thúc đẩy trật tự xã hội.