BỘ NỘI VỤ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC LAO ĐỘNG - XÃ HỘI
Chủ biên: TS. Vũ Thị Thanh Huyền
BÀI GIẢNG
LUẬT DÂN SỰ 2
(Dùng đào tạo trình độ đại học)
LƯU HÀNH NỘI BỘ
HÀ NỘI, NĂM 2026
I
LỜI GIỚI THIỆU
Luật Dân sự là một ngành luật độc lập trong hệ thống pháp luật Việt Nam, điều
chỉnh các quan hệ tài sản mang tính chất hàng hóa - tiền tệ và các quan hệ nhân thân
trên cơ sở bình đẳng giữa các chủ thể. Bộ luật Dân sự giữ vị trí trung tâm trong hệ thống
pháp luật tư và là môn học bắt buộc trong chương trình đào tạo cử nhân luật.
Để phục vụ cho công tác giảng dạy tại Trường Đại học Lao động – Xã hộ Bài
giảng Luật Dân sự 2 được biên soạn nhằm cung cấp kiến thức cơ bản về Luật Dân sự
cho sinh viên ngành Luật Kinh tế.
Trên cơ sở bộ bài giảng đã được sử dụng trong nhiều năm qua, nội dung lần này
được rà soát và điều chỉnh để phù hợp với sự thay đổi của pháp luật và yêu cầu đào tạo
thực tế. Dù đã có nhiều nỗ lực, tài liệu này chắc chắn vẫn còn hạn chế. Rất mong nhận
được các ý kiến góp ý để bài giảng ngày càng hoàn thiện hơn.
Ban biên soạn
II
MỤC LỤC
LỜI GIỚI THIỆU .............................................................................................. I
CHƯƠNG 1. QUY ĐỊNH CHUNG VỀ NGHĨA VỤ ......................................1
Giới thiệu chương ...............................................................................................1
1.1. Khái niệm, đặc điểm của nghĩa vụ .............................................................1
1.1.1. Khái niệm nghĩa vụ ...................................................................................1
1.1.2. Đặc điểm của nghĩa vụ ..............................................................................2
1.2. Các yếu tố của quan hệ nghĩa vụ................................................................4
1.2.1. Chủ thể của quan hệ nghĩa vụ ..................................................................4
1.2.2. Nội dung của quan hệ nghĩa vụ................................................................5
1.2.3. Khách thể của quan hệ nghĩa vụ ..............................................................6
1.3. Đối tượng của nghĩa vụ ...............................................................................6
1.3.1. Khái niệm và các loại đối tượng của nghĩa vụ .........................................6
1.3.2. Điều kiện đối với đối tượng của nghĩa vụ ................................................7
1.4. Căn cứ ...........................................................................................................8
1.4.1. Căn cứ phát sinh nghĩa vụ ........................................................................8
1.4.2. Căn cứ chấm dứt nghĩa vụ ......................................................................12
1.5. Các loại nghĩa vụ .......................................................................................17
1.5.1. Nghĩa vụ một người .................................................................................17
1.5.2. Nghĩa vụ nhiều người .............................................................................17
1.5.3. Nghĩa vụ riêng rẽ .....................................................................................18
1.5.4. Nghĩa vụ liên đới .....................................................................................19
1.5.5. Nghĩa vụ hoàn lại ....................................................................................21
1.5.6. Nghĩa vụ bổ sung (nghĩa vụ phụ) ...........................................................22
1.5.7. Nghĩa vụ theo phần .................................................................................23
1.6. Thay đổi chủ thể trong quan hệ nghĩa vụ ...............................................24
1.6.1. Chuyển giao quyền yêu cầu ....................................................................24
1.6.2. Chuyển giao nghĩa vụ dân sự .................................................................25
1.7. Thực hiện nghĩa vụ ....................................................................................27
1.7.1. Khái niệm thực hiện nghĩa vụ ................................................................27
1.7.2. Nguyên tắc thực hiện nghĩa vụ ...............................................................27
1.7.3. Nội dung thực hiện nghĩa vụ ..................................................................27
CÂU HỎI ÔN TẬP ...........................................................................................30
CHƯƠNG 2. BIỆN PHÁP BẢO ĐẢM THỰC HIỆN NGHĨA VỤ .............31
Giới thiệu chương .............................................................................................31
2.1 Những quy định chung về biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ .......31
2.1.1. Khái niệm và đặc điểm của biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ ....31
III
2.1.2. Các chủ thể trong quan hệ bảo đảm .......................................................34
2.1.3. Đối tượng bảo đảm thực hiện nghĩa vụ..................................................34
2.1.4. Nghĩa vụ được bảo đảm thực hiện .........................................................37
2.1.5. Hiệu lực của biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ ...........................38
2.1.6. Đăng ký giao dịch bảo đảm .....................................................................40
2.1.7. Xử lý tài sản bảo đảm ..............................................................................43
2.2. Các biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ ............................................45
2.2.1. Cầm cố tài sản .........................................................................................45
2.2.2. Thế chấp tài sản .......................................................................................49
2.2.3. Đặt cọc......................................................................................................53
2.2.4. Ký cược.....................................................................................................55
2.2.5. Ký quỹ .......................................................................................................56
2.2.6. Bảo lưu quyền sở hữu .............................................................................57
2.2.7. Bảo lãnh ...................................................................................................58
2.2.8. Tín chấp ...................................................................................................62
2.2.9. Cầm giữ tài sản ........................................................................................64
CÂU HỎI ÔN TẬP ...........................................................................................67
CHƯƠNG 3. TRÁCH NHIỆM DÂN SỰ DO VI PHẠM NGHĨA VỤ ........69
Giới thiệu chương .............................................................................................69
3.1. Khái niệm, đặc điểm của trách nhiệm dân sự do vi phạm nghĩa vụ ....69
3.1.1. Khái niệm .................................................................................................69
3.1.2. Đặc điểm ..................................................................................................70
3.2. Các loại trách nhiệm dân sự do vi phạm nghĩa vụ .................................71
3.2.1. Trách nhiệm tiếp tục thực hiện nghĩa vụ ...............................................71
3.2.2. Trách nhiệm bồi thường thiệt hại do vi phạm nghĩa vụ ........................72
3.2.3. Phạt vi phạm ............................................................................................76
3.2.4. Trách nhiệm chịu lãi do chậm thực hiện nghĩa vụ trả tiền ..................78
3.2.5. Các loại trách nhiệm dân sự khác ..........................................................79
3.3. Các trường hợp không phải chịu trách nhiệm hình sự .........................83
3.3.1. Do sự kiện bất khả kháng .......................................................................83
3.3.2. Hoàn toàn do lỗi của bên có quyền ........................................................84
3.3.3. Các trường hợp khác do các bên thỏa thuận .........................................84
CÂU HỎI ÔN TẬP ...........................................................................................86
CHƯƠNG 4. QUY ĐỊNH CHUNG VỀ HỢP ĐỒNG ...................................87
Giới thiệu chương .............................................................................................87
4.1. Khái quát về hợp đồng ..............................................................................87
4.1.1. Khái niệm hợp đồng ................................................................................87
IV
4.1.2. Đặc điểm của hợp đồng ...........................................................................88
4.1.3. Phân loại hợp đồng .................................................................................89
4.1.4. Hình thức của hợp đồng .........................................................................92
4.1.5. Nội dung của hợp đồng ...........................................................................93
4.1.6. Thời hiệu khởi kiện về hợp đồng ............................................................95
4.2. Giao kết hợp đồng .....................................................................................95
4.2.1. Khái niệm, nguyên tắc giao kết hợp đồng ..............................................95
4.2.2. Trình tự giao kết hợp đồng .....................................................................97
4.2.3. Thời điểm, địa điểm giao kết hợp đồng ............................................... 103
4.3. Hiệu lực của hợp đồng, giải thích hợp đồng, hợp đồng vô hiệu ......... 104
4.3.1. Hiệu lực của hợp đồng ......................................................................... 104
4.3.2. Giải thích hợp đồng .............................................................................. 106
4.3.3. Hợp đồng vô hiệu, hợp đồng vô hiệu do có đối tượng của hợp đồng không
thể thực hiện được ..................................................................................................... 106
4.4. Thực hiện, sửa đổi, chấm dứt hợp đồng ............................................... 109
4.4.1. Thực hiện hợp đồng ............................................................................. 109
4.4.2. Sửa đổi hợp đồng .................................................................................. 112
4.4.3. Chấm dứt hợp đồng .............................................................................. 114
4.3.3. Đơn phương chấm dứt hợp đồng ........................................................ 116
CÂU HỎI ÔN TẬP ........................................................................................ 118
CHƯƠNG 5. HỢP ĐỒNG CHUYỂN QUYỀN SỞ HỮU TÀI SẢN ........ 119
Giới thiệu chương .......................................................................................... 119
5.1. Hợp đồng mua tài sản ............................................................................ 119
5.1.1. Quy định chung về hợp đồng mua bán tài sản ................................... 119
5.1.2. Một số quy định riêng về hợp đồng mua bán tài sản .......................... 126
5.2. Hợp đồng trao tài sản ............................................................................. 130
5.2.1. Khái niệm, đặc điểm của hợp đồng trao đổi tài sản ........................... 130
5.2.2. Đối tượng của hợp đồng....................................................................... 131
5.2.3. Hình thức của hợp đồng trao đổi tài sản ............................................ 131
5.2.4. Quyền và nghĩa vụ của các bên trong hợp đồng trao đổi tài sản ....... 131
5.3. Hợp đồng tặng cho tài sản ..................................................................... 132
5.3.1. Khái niệm, đặc điểm của hợp đồng tặng cho tài sản .......................... 132
5.3.2. Đối tượng của hợp đồng tặng cho tài sản ........................................... 132
1. 5.3.3. Hình thức của hợp đồng tặng cho tài sản .................................. 132
5.3.4. Hiệu lực của hợp đồng tặng cho tài sản ............................................. 133
5.3.5. Quyền và nghĩa vụ của các bên trong hợp đồng tặng cho tài sản ..... 133
5.3.6. Hợp đồng tặng cho tài sản có điều kiện .............................................. 134