SÖÏ MOÏC RAÊNG VAØ THAY RAÊNG
MUÏC TIEÂU
1- Phaùt bieåu ñöôïc ñònh nghóa veà söï moïc raêng vaø lieät keâ ñöôïc caùc giai ñoaïn
moïc raêng.
2- Phaân tích ñöôïc nhöõng dieãn bieán veà hình thaùi hoïc cuûa töøng giai ñoaïn
moïc raêng.
3- Thaûo luaän ñöôïc caùc cô cheá cuûa söï moïc raêng.
4- Trình baøy ñöôïc ñaëc ñieåm söï tieâu chaân raêng trong quaù trình thay raêng.
5- Thaûo luaän ñöôïc caùc chuù yù veà laâm saøng cuûa söï moïc raêng vaø thay raêng.
ÑÒNH NGHÓA VAØ THUAÄT NGÖÕ
Söï moïc raêng coù theå ñònh nghóa laø moät quaù trình trong ñoù moät raêng ñang phaùt
trieån di chuyeån töø vò trí ban ñaàu cuûa noù trong moûm xöông oå raêng ñeán vò trí chöùc
naêng trong mieäng vaø söï thay ñoåi cuûa vò trí naøy trong ñôøi soáng. Söï moïc raêng quan
saùt ñöôïc veà maët laâm saøng chæ laø moät phaàn nhoû trong quaù trình laâu daøi tröôùc vaø
sau khi raêng ôû vaøo vò trí cuûa noù. Söï moïc raêng ñöôïc chia thaønh ba giai ñoaïn (ba
pha):
1- Thay ñoåi vò trí trong thôøi kyø maàm raêng traûi qua suoát giai ñoaïn hình chuoâng,
goïi laø giai ñoaïn dòch chuyeån tröôùc khi moïc.
2- Giai ñoaïn moïc veà phía maët phaúng nhai ñöôïc baét ñaàu töø vieäc hình thaønh chaân
raêng vaø keát thuùc khi raêng ñaït ñeán möùc maët phaúng nhai, goïi laø giai ñoaïn moïc
(dòch chuyeån) tieàn chöùc naêng.
3- Toaøn boä nhöõng thay ñoåi veà vò trí cuûa moät raêng (ñang) thöïc hieän chöùc naêng
trong suoát quaù trình toàn taïi trong mieäng thuoäc veà giai ñoaïn dòch chuyeån chöùc
naêng, hay laø giai ñoaïn dòch chuyeån sau khi moïc.
I. GIAI ÑOAÏN DÒCH CHUYEÅN TRÖÔÙC KHI MOÏC
Vaän ñoäng tröôùc moïc chuaån bò cho giai ñoaïn moïc tieàn chöùc naêng, bao goàm söï
dòch chuyeån cuûa toaøn boä maàm raêng ñang taêng tröôûng vaø phaùt trieån. Trong giai
ñoaïn naøy, moät raêng ñang taêng tröôûng dòch chuyeån theo nhieàu höôùng khaùc nhau ñeå
duy trì vò trí cuûa noù trong xöông haøm cuõng ñang phaùt trieån. Nhöõng dòch chuyeån
naøy lieân quan ñeán nhöõng ñieàu chænh maø moãi thaân raêng phaûi ñaït ñöôïc trong töông
quan vôùi nhöõng vuøng laân caän vaø xöông haøm khi caùc xöông taêng leân veà kích
thöôùc theo caû ba chieàu. Ñieàu naøy ñaït ñöôïc laø do söï phoái hôïp dòch chuyeån tònh
tieán cuûa maàm raêng vaø taêng tröôûng leäch taâm cuûa xöông haøm. Maàm raêng thöïc hieän
söï thay ñoåi vò trí beân trong hoác xöông. Caùc thaønh cuûa hoác xöông dieãn ra söï tieâu
xöông vaø ñaép xöông theo höôùng maàm raêng dòch chuyeån. Trong quaù trình thöïc
hieän söï taêng tröôûng leäch taâm, hình theå cuûa hoác xöông cuõng thay ñoåi ñeå phuø hôïp
1
www.hoangtuhung.com
vôùi söï thay ñoåi cuûa maàm raêng, trong ñoù, moät phaàn maàm raêng phaùt trieån trong khi
phaàn coøn laïi giöõ oån ñònh, laøm dòch chuyeån taâm cuûa maàm raêng.
Caùc raêng thay theá: Vaøo thôøi kyø ñaàu cuûa pha tröôùc moïc, maàm caùc raêng thay theá
phaùt trieån ôû phía trong vaø veà phía nhai cuûa raêng söõa maø chuùng seõ thay theá. Ñeán
cuoái pha naøy, raêng cöûa vónh vieãn naèm ôû phía löôõi vaø gaàn phaàn ba choùp cuûa raêng
cöûa söõa; Raêng coái nhoû naèm ôû döôùi caùc chaân raêng coái söõa. Söï thay ñoåi vò trí caùc
maàm raêng vónh vieãn chuû yeáu laø do söï moïc caùc raêng söõa vaø söï phaùt trieån theo
chieàu cao cuûa caùc moâ naâng ñôõ chöù khoâng phaûi laø do söï dòch chuyeån veà phía choùp
cuûa maàm raêng vónh vieãn (Hình 1.38).
Caùc raêng keá tieáp: Caùc raêng coái lôùn vónh vieãn khoâng coù raêng söõa tröôùc noù neân
khoâng coù moái lieân heä vôùi raêng söõa trong quaù trình phaùt trieån. Caùc raêng coái lôùn
treân phaùt trieån ôû vuøng loài cuû xöông haøm vôùi maët nhai nghieâng veà phía xa. Caùc
raêng coái lôùn döôùi phaùt trieån ôû vuøng neàn cuûa caønh ngang vôùi maët nhai nghieâng veà
phía gaàn. Caùc raêng coái lôùn vónh vieãn naèm ôû vò trí gaàn vôùi nieâm maïc mieäng hôn
so vôùi caùc raêng thay theá (Hình 1.39). Trong toaøn theå boä raêng, raêng nanh coù ñieåm
xuaát phaùt saâu nhaát trong xöông haøm. Vaän ñoäng tröôùc moïc vaø vaän ñoäng moïc tieàn
chöùc naêng coù söï choàng leân nhau veà thôøi gian, nhöng theo moät trình töï: vaän ñoäng
tröôùc moïc - vaän ñoäng moïc tieàn chöùc naêng - vaän ñoäng moïc chöùc naêng.
II. GIAI ÑOAÏN MOÏC TIEÀN CHÖÙC NAÊNG
2.1. Dieãn tieán caùc hieän töôïng
Giai ñoaïn moïc tieàn chöùc naêng baét ñaàu khi chaân raêng baét ñaàu hình thaønh vaø keát
thuùc khi caùc raêng ñaït ñeán söï tieáp xuùc maët nhai. Coù naêm hieän töôïng dieãn ra:
1- Pha cheá tieát men keát thuùc ngay tröôùc khi coù söï hình thaønh chaân raêng vaø söï
moïc tieàn chöùc naêng. Coù moái töông quan giöõa söï ngöng khoaùng hoaù vaø hoaït
ñoäng cuûa teá baøo bieåu moâ ôû vuøng men raêng ñaõ hình thaønh.
2- Giai ñoaïn trong xöông baét ñaàu khi (caùc) chaân raêng khôûi söï hình thaønh, cuøng
vôùi söï phaùt trieån cuûa ngaø vaø tuûy; ñoù laø keát quaû cuûa söï taêng sinh cuûa caû bao
bieåu moâ chaân raêng laãn ngoaïi trung moâ cuûa nhuù raêng (Hình 1.38a).
3- Giai ñoaïn treân xöông baét ñaàu khi raêng ñang moïc dòch chuyeån veà phía nhai
qua oå xöông vaø moâ lieân keát cuûa nieâm maïc mieäng. Bieåu moâ men thoaùi hoaù
bao phuû thaân raêng tieáp xuùc vôùi bieåu moâ nieâm maïc mieäng. Do hieän töông naøy,
bieåu moâ men thoaùi hoaù cuøng vôùi bieåu moâ mieäng hình thaønh moät baùm dính
vöõng chaéc. Moät lôùp bieåu moâ dính keùp ñöôïc taïo thaønh treân thaân raêng ñang
moïc.
2
www.hoangtuhung.com
a b c d
Hình 1.38
Dòch chuyeån tröôùc moïc cuûa maàm raêng vónh vieãn (a-d)
(Chuù yù söï thay ñoåi töông quan giöõa raêng söõa vaø raêng thay theá)
a. Khi sinh b. 7 thaùng c. 2,5 tuoåi d. 7 tuoåi
ab
Hình 1.39
Söï moïc cuûa raêng coái söõa (a) vaø raêng keá tieáp (Raêng coái lôùn, b).
Chuù yù khoâng coù söï hình thaønh caùc beø xöông ôû vuøng quanh choùp
3
www.hoangtuhung.com
4- Ñænh muùi hoaëc rìa caén xuaát hieän trong mieäng baèng caùch choïc thuûng phaàn
trung taâm cuûa bieåu moâ dính keùp. Söï choïc thuûng naøy coù keøm theo thoaùi hoaù
cuûa bieåu moâ dính keùp ôû ngay treân ñaàu caùc ñænh muùi vaø baét ñaàu giai ñoaïn moïc
laâm saøng. Thaân raêng moïc cao hôn nöõa, bôø nieâm maïc mieäng vaø bôø bieåu moâ
men thoaùi hoaù luùc naøy voøng quanh thaân raêng nhö moät oáng tay aùo, goïi laø bieåu
moâ baùm dính hay bieåu moâ keát noái. Khi ñænh muùi xuaát hieän trong mieäng,
khoaûng moät nöûa ñeán ¾ chaân raêng ñaõ ñöôïc taïo thaønh (Hình 1.38b).
5- Raêng tieáp tuïc moïc veà phía nhai vôùi toác ñoä toái ña. Ñaây laø keát quaû cuûa söï moïc
tích cöïc. Thaân raêng laâm saøng loä daàn, keát quaû laø coù söï dòch chuyeån veà phía
nöôùu cuûa bieåu moâ baùm dính.
2.2. Nhöõng thay ñoåi veà moâ hoïc
Pha moïc raêng tieàn chöùc naêng coù nhöõng ñaëc tröng veà söï thay ñoåi roõ reät cuûa moâ
beân treân, xung quanh vaø beân döôùi raêng:
2.2.1. Nhöõng thay ñoåi ôû moâ beân treân raêng
Nhöõng thay ñoåi ban ñaàu cuûa moâ beân treân raêng tröôùc khi raêng moïc laø nhöõng thay
ñoåi cuûa moâ lieân keát bao raêng vaø thay ñoåi ôû xöông ñeå hình thaønh moät con ñöôøng
cho raêng moïc; ñieàu naøy thöôøng roõ ôû caùc raêng vónh vieãn. Khoaûng moâ treân raêng bò
thay ñoåi laø moät vuøng hình pheãu (Hình 1.40). ÔÛ xung quanh vuøng naøy, caùc sôïi cuûa
bao raêng coù höôùng veà phía nieâm maïc mieäng vaø taïo thaønh daây keùo raêng hay thöøng
daãn raêng (Hình 1.41). Moät soá taùc giaû cho raèng caáu truùc naøy höôùng daãn cho raêng
moïc. Ñeå moät raêng coù theå moïc ñöôïc, caàn coù söï tieâu xöông caàn thieát ôû traàn (vaùch
phía nhai) cuûa oå xöông. OÅ naøy coù traïng thaùi taùi caáu truùc oån ñònh trong suoát quaù
trình taêng tröôûng cuûa maàm raêng. Quaù trình moïc coù theå coi nhö moät phaàn cuûa söï
taùi caáu truùc naøy. Caùc huûy coát baøo bieät hoaù vaø laøm tieâu moät phaàn xöông cuûa oå
xöông phuû treân raêng ñang moïc. Ñöôøng moïc ban ñaàu coøn nhoû, sau ñoù lôùn leân daàn
theo söï vaän ñoäng moïc veà phía nieâm maïc mieäng cuûa raêng (Hình 1.42).
Veà maët moâ hoïc, phaàn thaân raêng cuûa bao raêng trôû neân daøy do söï tuï taäp cuûa caùc
baïch caàu ñôn nhaân xeáp song song vôùi huûy coát baøo ñeå goùp phaàn laøm tieâu xöông
vaø taïo thaønh ñöôøng moïc raêng (oáng daây keùo raêng). Ñöôøng moïc raêng chöùa daây keùo
raêng laø moät thöøng moâ lieân keát noái teá baøo sôïi cuûa bao raêng vôùi moâ lieân keát cuûa
nieâm maïc mieäng, caùc teá baøo bieåu moâ coøn soùt laïi cuûa laù raêng; maïch maùu vaø ñaàu
taän cuøng thaàn kinh ít vaø bò thoaùi hoaù. Nhöõng thay ñoåi naøy moät phaàn laø do söï caáp
maùu ít hôn cuõng nhö söï phoùng thích cuûa caùc men giuùp quaù trình thoaùi hoaù caùc
moâ naøy. Veà maët laâm saøng, moïc raêng coù theå keøm vôùi ñau, khoù chòu, kích thích,
soát.
Maëc duø söï moïc cuûa haàu heát caùc raêng vónh vieãn töông töï nhö caùc raêng söõa, caùc
raêng söõa cuõng laø moät trôû löïc cho raêng vónh vieãn moïc.
4
www.hoangtuhung.com
1
2
1
2
Hình 1.41
Hình 1.40
Sô ñoà thöøng daãn raêng
Maàm raêng trong hoác
xöông (chuù yù loã môû veà
phía nieâm maïc mieäng)
1. Tuùi raêng
2. Thöøng daãn raêng
1
2
3
Hình 1.42
Ñöôøng moïc raêng vaø
daây keùo raêng
1. Nieâm maïc mieäng
2. Thöøng daãn raêng
5
www.hoangtuhung.com