TRƯỜNG ĐẠI HỌC VÕ TRƯỜNG TOẢN
KHOA Y
BÀI GIẢNG
TÂM THẦN
ĐƠN VỊ BIÊN SOẠN: KHOA Y
Hậu Giang, 2021
Bài Giảng Tâm Thần
MỤC LỤC
BÀI 1: NGHIỆN MA TÚY ......................................................................................... 1
BÀI 2: LẠM DỤNG RƯỢU VÀ NGHIỆN RƯỢU................................................... 83
BÀI 3: KÍCH ĐỘNG ................................................................................................ 95
BÀI 4: TỰ SÁT ........................................................................................................ 99
BÀI 5: CÁC RỐI LOẠN LIÊN QUAN ĐẾN STRESS ........................................... 103
BÀI 6: TRM CẢM ............................................................................................... 121
BÀI 7: TÂM THN PHÂN LIỆT ........................................................................... 123
BÀI 8: LOẠN THN THỰC THỂ ......................................................................... 141
BÀI 9: ĐỘNG KINH .............................................................................................. 145
BÀI 10: CHĂM SÓC SỨC KHỎE TÂM THN TẠI CỘNG ĐỒNG..................... 156
Bài Giảng Tâm Thần
1
ĐẠI CƯƠNG TÂM THÂN HỌC
MỤC TIÊU HỌC TẬP:
1. Hiểu được đối tượng nghiên cứu
2. Khái niệm được sức khỏe tâm thần là gì.
3. Phân loại các rối loạn tâm thần theo ICD X
1. SO' LƯỢC LỊCH SỬ
Tâm thần học là một ngành đặc biệt trong y học. nó có nhiệm vụ nghiên
cứu bệnh nguyên, bệnh sinh, các phương pháp điều trị chăm sóc và dự phòng
các rối loạn tâm thần, các rối loạn hành vi.
Thuật ngừ "Tâm thần học - Psychiatry” xuất phát từ tiếng Hy Lạp (psyche
có nghĩa là linh hồn hay tâm thần, iatria là chừa bệnh). Đã qua nhiều thế kỷ,
bệnh tâm thần được mang nhiều tôn gọi khác nhau như từ “điên” chù yếu là
miệt thị người bệnh.
Về lịch sử tâm thần học luôn gắn liền với lịch sử phát triển của loài người,để
tồn tại và phát triển nó gắn liền với quá trình đấu tranh cùa con người qua các
thời kỳ và qua mỗi thời kỳ cũng có các dấu ấn theo mồi giai đoạn của lịch sử.
Thời kỳ thượng cồ: người cổ xưa đã tin ràng các rối loạn tâm thần đều do
các thần linh ban thưởng, che chở hay ma qui trừng phạt. Tuy nhiên, trong suốt
thời gian dài đó, Hyppocrate người đầu tiên đã mô tả một số các hội chứng tâm
thần và các rối loạn cảm xúc lưỡng cực mà trước đây được cho là loạn thần
hưng trầm cám là do mất thăng bằng thể dịch và môi trường.
Thời kỳ trung cổ: với niềm tin sơ khai và mê tín dị đoan, nhà thờ và thiên
chúa giáo thịnh hành tất cả các bệnh nhân đều cho là ma qui ám, mọi khuynh
hướng tiến bộ trái với kinh thánh đều bị đàn áp, đánh đập, bò đói hoặc đưa lên
giàn hỏa thiêu.
Thời kỳ phục hưng (thế kỉ XIII - XV) bệnh nhân tâm thần dược tách ra
khỏi tù tội nhưng không được quan tâm người bệnh đi lang thang. Trong thời
Bài Giảng Tâm Thần
2
gian này, bệnh viện tâm thần St. Mary ở Bethlehem đầu tiên được thành lập ở
Anh vào năm 1547 dành riêng cho người bệnh tâm thần.
Từ cuối thế kỷ XVIII và nữa đầu thể kỷ XIX đã chú ý đến người bệnh tâm
thần. Philippe Pincl và các thầy thuốc đã cời trói giải phóng cho bệnh nhân tâm
thần. Trong giai đoạn này một số các bệnh viện tâm thần ra đời ở châu Âu, các
rối loạn tâm thần củng đã được mô tả, nghiên cứu, điều trị bởi nhiều nhà tâm
thần học nồi tiếng như Emil Kraepelin (1856 - 1926), Sigmund Freud (1856 -
1939), Eugene Bleuler (1857 - 1939).
Sự phát triển vượt bậc của việc điều trị bắt đầu từ những năm 1950, đã m
ờ ra kỷ nguyên cho ngành tâm thần, với sự ra đời của các thuốc hướng tâm
thần như Chlopromazine là thuốc chống loạn thần và Lithium thuốc chống
hưng cảm. Hơn 10 năm sau, các thuốc chống trầm cảm ba vòng, các thuốc giải
lo âu và ngày nay các thế hệ thuốc mới đã góp phần cải thiện to lớn cho người
bệnh tâm thần. Đặc biệt là dược mạng lưới chăm sóc sức khoe tâm thần tại
cộng đồng đã dược phát triển ở các nuớc trên thế giới.
Ờ Việt Nam, từ xa xưa các bệnh lí tâm thần cũng như trên thế giới, nhưng
trong suốt thời kỳ Pháp đô hộ chỉ có hai cơ sở để nhốt ngưòi bệnh tâm thần
cùng với các tù nhân, đó là nhà thương “ Điên” ờ Bắc Giang và Biên Hòa. Môn
tâm thần không dược dạy trong trường Y ở Việt Nam. Nhưng từ sau năm 1954
đến nay, ngành Tâm thần đã phát triển mạnh mẽ, mặc dù còn có nhiều khó
khăn nhưng hàng loạt các hệ thống bệnh viện tâm thần ra đời. Hoạt động tổ
chức, quản lí, chăm sóc và điều trị cho người bệnh tâm thần tại cộng đồng. Đã
triển khai các chương trình nghiên cứu khoa học, đào tạo đội ngũ cán bộ y tế
phục vụ cho công tác chăm sóc, điều trị và dự phòng các bệnh lí tâm thần cho
công cuộc xây dựng đất nước.
2. NỘI DUNG VÀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU CỦA TÂM THN HỌC
2.1. N ội dung: Tâm thần học được chia thành hai phần:
Bài Giảng Tâm Thần
3
Tâm thần học đại cương hay Tâm thần học cơ sở chuyên đi sâu nghiên
cứu về bệnh nguyên, bệnh sinh, các phương pháp chẩn đoán và điều trị dự
phòng các bệnh tâm thần.
Tâm thần học chuyên biệt đi sâu nghiên cứu các lĩnh vực khác nhau trong
tâm thần học như: dịch tễ học tâm thần, bệnh tâm thần phân liệt, trầm cảm, tâm
thần học trẻ em, tâm thần học người già, sinh hoá não, miễn dịch, dược lý học
tâm thần...
2.2. Các khái niệm cơ bản
Bản chất hoạt động tâm thần
Hoạt động tâm thần là một hoạt động tổng hợp rất nhiều chức năng khác
nhau cùa hệ thần kinh, não bộ, đó là các chức năng phản ánh thực tại khách
quan hết sức tinh vi và phức tạp.
Như vậy, bản chất hoạt động tâm thần là một quá trình hoạt động của não,
đó là quá trình phản ánh thực tại khách quan các sự vật, hiện tượng vào trong
chủ quan cùa mồi người, thông qua bộ não là tổ chức cao nhất trong quá trình
tiến hoá cùa vật chất. Hoạt động tâm thần được biểu hiện ra bên ngoài bằng các
hoạt động như tri giác, tư duy, nhận thức, trí nhớ, cảm xúc...
Bệnh tâm thần là gì:
Bệnh tâm thần là những bệnh do quá trình hoạt động cùa não bộ bị rối loạn
bởi nhiều nguyên nhân khác nhau gây ra như các yếu tố nhiễm trùng, nhiễm
độc, chấn thương sọ nào, bệnh lí mạch máu não, bệnh lý cơ thể, stress... Những
nguyên nhân này đã làm rối loạn quá trình hoạt động phản ánh thực tại khách
quan của nào như các rối loạn tri giác, cảm xúc, tư duy, hành vi tác phong
không phù hợp với hoàn cánh và mòi trường xung quanh. Tuy nhiên, trên thực
tế có những bệnh tâm thần nặng, đó là các bệnh loạn thần, như bệnh tâm thần
phân liệt, thì quá trình phàn ánh thực tại khách quan cùa người bệnh bị sai lạc
nhiều, hành vi tác phong, ý nghĩ, cảm xúc cùa người bệnh bị rối loạn nặng.
Nhưng cũng có những bệnh tâm thần nhẹ như các rối loạn tâm căn. Rối loạn
nhân cách... thì quá trình phán ánh thực tại khách quan bị rối loạn nhẹ, bệnh
nhân vẫn có thể học tập và công tác được.