Ộ Ố Ố Ấ Ọ Ữ Ẫ M T S  NH NG PHÂN PH I L Y M U QUAN TR NG.

ủ ề ọ

ệ ượ ự ả ố ấ ủ ể ị t đ ẫ

ệ ố ẫ ệ ố ỉ ệ ủ ẫ Mục tiêu Sau khi nghiên c u ch  đ , h c viên có kh  năng: ­ Phân bi ấ ủ xác su t c a các  ượ ­ Trình bày đ ỉ ệ ẫ bình m u, t  l ứ ệ ủ ố   t c a phân ph i xác su t c a giá tr  cá th  và  phân ph i c s  khác bi ướ ượ ấ ng l y m u c l ấ ủ ứ c công th c tính phân ph i xác su t c a  trung bình m u, hi u s  trung  và hi u s  t  l ố  c a m u.

ầ ử ố ọ ố ề ừ dân s  theo cách sao cho m i ph n t trong dân s  đ u có

ọ ấ ư ẫ

ẫ ẫ ộ ẫ ề ươ ạ ng pháp l y m u còn đ ẫ ươ ạ ấ ầ ử ẫ ố ừ  trong dân s  có N ph n t ọ ượ i. Trong ph ẫ ẫ ả ầ ử ượ ọ ươ ẫ ượ c rút ch n đ  đ a vào m u v n có kh  năng đ ệ ể ẫ ỡ    sao cho m i cách l y m u c ơ ẫ ẫ c g i là m u ng u nhiên đ n. ạ ấ ẫ   ng pháp l y m u có hoàn l i và ộ ạ  sau khi   i,m t ph n t ng pháp l y m u hoàn l ộ   ọ ư ậ c rút ch n thêm ­ nh  v y, m t ươ ơ ầ ề   ng pháp ộ   ọ ọ ồ ẽ c ch n m t c rút ch n r i s  không đ ộ

ố ượ ố  có th  làm đ i di n cho dân s  1, 2, 3 hay nhi u h n l n. Trong ph ượ ầ ử ượ ữ  đ i, nh ng ph n t ể ượ ư  có th  đ ẫ ố ồ ẫ ầ ng huy t lúc đói c a 150 đ i t ộ c đ a vào m u t ườ ơ ẫ ố i đa 1 l n. ế ọ ủ ẫ ẫ ọ ng. ể ng pháp rút ch n ng u nhiên đ n đ  ch n ra m t m u ng u nhiên có ườ ế ằ ẫ 1. Lấy mẫu ngẫu nhiên đơn ẫ ấ M u xác su t là m u rút t ấ ượ ư m t xác su t đ c đ a vào m u. ượ ỡ ẫ M u có c  m u n đ c rút t ấ ự ộ n đ u có m t xác su t l a ch n nh  nhau, m u đó đ ẫ Ph c chia theo 2 lo i: ph ấ l y m u không hoàn l ọ ượ ể ư đ ạ ầ ử ph n t ạ ẫ ấ l y m u không hoàn l ầ ữ ầ ử l n n a. Do đó m t ph n t ộ ả ử ụ Thí d : Gi  s  trong m t dân s  g m m u đ ươ Hãy dùng ph ỡ ẫ c  m u b ng 10. Tính đ ng huy t trung bình trong m u đó.

ố ủ ấ ả ừ ẫ ẫ  các m u ng u nhiên có c ỡ ẫ ượ c tính t ủ ố ấ c g i là phân ph i l y m u (c a trung bình).

ườ ư ộ ệ ẩ ị i ta có th  tính các giá tr  khác nh  đ  l ch chu n, t ỉ

v.v. ế ạ ể ượ ấ ả c t ạ ể ố ẫ ỡ ướ ớ ể ệ t c  các m u c  n có th  có và sau đó t kê c l n thì không th  li ữ ư ỉ ố ố ẫ ế ể ộ ố ớ ứ ữ ẫ ố 2.Phân phối lấy mẫu ị t c  các giá tr  (trung bình) đ Phân ph i c a t ẫ ượ ọ ằ m u b ng nhau đ ể ị ­ Ngoài tính giá tr  trung bình, ng ệ l ­ N u dân s  là h u h n ta có th  tìm đ tính phân ph i. Nh ng n u dân s  là vô h n hay có kích th ấ ả t t c  các m u, ch  có th  nghiên c u phân ph i trên m t s  l n nh ng m u mà thôi.

ố ả ử ổ ủ ứ ồ ạ ủ ộ ộ ỡ ẫ ứ ứ ầ ỏ ổ

2 = 8. ẫ

ủ ổ ố ẻ  ẻ ư  S xi /N = s ươ

ế ể ạ

ở ộ ộ ự   i, có th  có đ n 25 m u. Sau đó ta có th  xây d ng ầ    m t c t và t n ế ẫ ấ ả t c  các giá tr  c a ể t kê t ị ủ ‘ x ệ ở ộ ấ 3. Phân phối của trung bình của mẫu ụ Thí d :Gi  s  chúng ta có m t dân s  có c  m u N = 5, bao g m tu i c a năm đ a tr ệ là b nh nhân ngo i trú c a m t trung tâm s c kh e tâm th n. Tu i các đ a tr  là nh sau: x1 = 6, x2 = 8, x3 = 10, x4 = 12, x5 = 14. Tu i trung bình c a dân s  này là  ng sai  10 và có ph ọ N u chúng ta ch n m u có hoàn l ẫ ủ ‘ x b ng cách li ố ấ ệ ằ phân ph i l y m u c a  ấ  c t kia. su t xu t hi n

ể ượ Và khi đó chúng ta có th  tính đ c trung bình c a ủ ‘ x

‘ x = 250 / 25 = 10

m

2 = 4

s và

ị ớ ạ ạ ố s ẫ ủ ‘ x, tính t và ph m ườ ươ ớ ng v i trung bình là ừ ẫ  và ph s Ð nh lí gi trung bình là m ươ ng sai là  ố ấ ẽ ố dân s  này s  có phân ph i x p x  bình th ỡ ẫ ‡ 2/n, khi c  m u l n (c  m u  ỡ ẫ ớ ớ   ố ớ ấ ộ i h n trung tâm: Cho m t dân s  v i b t kì hình dn g phân ph i nào v i 2 , phân ph i l y m u c a  ủ   ỡ ố ấ  m u c  n c a ỉ   ng sai là  30).

ố ố ấ ườ ỉ ị ng thì đ nh lí trên đúng, ề ệ ỡ ẫ ớ

ạ ừ ộ ẫ ỡ

ố ữ ố ấ ườ ố i t ẽ  m u c  n c a dân s  này s  có phân ph i x p x  bình th s ủ ng sai là [(N­n)/(N­1)] ạ ỉ ỡ ẫ ‡ 2/n, khi c  m u l n (c  m u  ỡ ẫ ớ ườ ạ ườ ỉ ẫ ủ   ố ấ  m t dân s  h u h n, phân ph i l y m u c a ớ ng v i trung bình   ệ ố  30). H  s  (N­n)/(N­ i ta không quan ừ ẫ ỡ ươ ọ ệ ố ệ ố ệ ừ ố ữ ơ ượ ế ủ ­ L u ý:ư ị ủ . Khi các giá tr  c a phân ph i đã là phân ph i x p x  bình th ầ không c n đi u ki n c  m u l n. ẫ . khi m u c  n là m u không hoàn l ‘ x, tính t là (và ph ng ng c g i là h  s  hi u ch nh dân s  h u h n. Thông th 1) đ ố ỡ ẫ ớ tâm đ n h  s  này tr  khi c  m u l n h n 5% quy mô c a dân s .

ế ươ ề ọ ớ ng s  là phân ph i x p x  bình th ế t chi u dài x ẩ ộ ệ ố ấ ấ ườ ỡ ẫ ỉ ẫ ừ ng v i trung bình  dân ớ ơ

4. Ứng dụng N u chúng ta bi là 185,6 mm và đ  l ch chu n 12,7 mm. Tính xác su t m u có c  m u 10 rút ra t ố s  này có trung bình l n h n 190. Bài gi i:ả

ẫ ủ ủ ọ ẽ Phân ph i l y m u c a trung bình c a chi u dài x

ườ ề ộ ệ ươ ẩ ỉ x  bình th ố ấ   ng s  s  có phân ph i x p (cid:214) 10 = 4,02.

ớ

ươ ứ ệ ế ầ ả ng  ng v i z = (190­185,6)/4,02 =1,09. t di n tích ph n bên ph i 1,09 là 0,1379 hay ố ấ ớ ọ ề Giá tr  chi u dài x ng s  190 t ẩ T  b ng phân ph i chu n, ta bi ấ ng v i trung bình là 185,6 mm và đ  l ch chu n = 12.7/ ị ừ ả ộ ươ ố ỡ ẫ ẫ ớ ơ xác su t m t m u có c  m u 10 có trung bình l n h n 190 là 0,1379.

ữ ẻ ị ộ ố ữ ộ ẻ ố ồ ố ồ ị ả ử  s  chúng ta có hai dân s  ­ m t dân s  g m nh ng đ a tr ỏ ố ấ ế ng lúc nh  và m t dân s  g m nh ng tr  không b  suy dinh d ng s  thông minh c a hai dân s  này là x p x  bình th ộ ố ẫ ấ ố ồ

ủ ư ế ả ỗ ấ

ệ ề ệ ế ể ữ ữ ệ ề ứ  b  suy dinh   ố ủ   ưỡ ng. Phân ph i c a ỉ ườ ẩ   ộ ệ ng và có đ  l ch chu n ườ ươ   ỗ ng i trong m i dân s  và tính th ‘ x1 = 92, ‘ x2  = 105. N u không có s ự  ượ   c ệ ố ‘ x1 ­‘ x2 ) gi a hai trung bình ẻ t v  trí thông minh gi a hai nhóm tr  em. Tính xác su t có th  quan sát đ ơ ủ t nhi u h n c a hi u s  ( ặ t này ho c khác bi

(cid:0)

(cid:0)

(cid:0) (cid:0) (cid:0) 5. Phân phối của hiệu số của hai trung bình mẫu ụ Thí d : Gi ưỡ d ươ ủ th ả kho ng 20. N u chúng ta l y m t m u g m 15 ng ố s  thôngminh c a m i nhóm có k t qu  nh  sau  khác bi ự s  khác bi m u.ẫ ụ Áp d ng công th c: )

(

(

)

2

x 1

1

(cid:0)

z

ứ x 2 (cid:0)

(cid:0)

2 1

2 2

(cid:0)

n

n 1

2

ấ ố ượ ự t v  trung bình dân s , xác su t có đ c s  khác bi ệ   t

ữ ượ Ta tính đ c z = ­1,78 ự ế Do đó n u không có s  khác bi ố ‡ gi a trung bình dân s ệ ề  13 là 0,0375.

6. Phân phối của tỉ lệ của mẫu

p ế ọ ụ ế mù màu ẫ    là 0,08. N u chúng ta ch n ng u ế t trong dân s  t  l ố ượ ấ ể ỉ ệ ế ố ố ỉ ệ ng , xác su t đ  t  l mù màu p lên đ n 0,15.

(cid:0)

(cid:0) (cid:0)

z

Thí d : N u chúng ta bi nhiên trong dân s  150 đ i t Theo công th c:ứ p (cid:0)

(cid:0)

(cid:0)

1( n

‡ ượ ả ấ ượ c p 0,08 ố c  z= 3,15. Tra b ng phân ph i chu n ta có xác su t quan sát đ ư ậ ộ ự ệ ượ ế ậ ẫ ộ Ta tính đ là 0,0008. Do v y tìm đ ẩ c m t m u nh  v y là m t s  ki n hi m.

7. Phân phối của hiệu số của hai tỉ lệ mẫu

ỉ ệ ẻ ố ườ t r ng t  l

ẻ ấ ẫ p 1 = 10%. Giả  ị ế ằ  tr  em trai b  béo phì  p 2 = 10%, tìm xác su t m t m u g m 250 tr  trai ồ ộ

ẻ 0,06.

ộ ụ Thí d : Trong m t dân s  ng i ta bi ị ỉ ệ ẻ ử  tr  em gái b  béo phì  s  cũng có t  l 1 ­ p2 ‡ ị ẽ và 200 tr  gái s  cho giá tr  p Theo công th cứ

2

1

2 (cid:0)

1

1

2

2

2

(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) ) ) (cid:0) z p (cid:0) ( (cid:0) (cid:0) ( (cid:0) (cid:0) (cid:0) ) ) (cid:0) 1( n p 1 1( n 1

ượ ậ ấ Ta tính đ c z = 2,11. V y xác su t này là 0,0174.

Bài tập

ậ ố ấ ẫ

ế ế ươ ng s  là phân ph i x p x  bình th ỉ ẫ ố ấ ấ ườ ỡ ẫ ớ ng v i trung   ừ ơ

ườ ố ế ề t chi u dài x ộ ệ ẩ ớ ộ ệ ế ộ ở  ng ẫ ạ   i đàn ông kh e m nh   i đàn ắ ế

ồ ẫ  gi a 115 và 125 microgram/100 ml. ẻ ị ộ ở ữ ộ ẻ ố ồ ị ố ồ ưỡ ườ ủ ấ ươ ế ấ ẫ ồ ỗ

ư ả ỗ ố ủ ộ ệ ẩ ố ng s i trong m i dân s  và tính th ‘ x1 = 92, ‘ x2   = 105. N u không có s ấ

ủ ệ ề ệ ế ể ữ ế ữ ệ ề ưỡ   ứ ả ử ng  s  chúng ta có hai dân s  ­ m t dân s  g m nh ng đ a tr  b  suy dinh d ươ   ỏ ng ng. Phân ph i c a th ả   ng và có đ  l ch chu n kho ng ố  ự  ượ   c ệ ố ‘ x1 ­‘ x2 ) gi a hai trung bình ẻ t v  trí thông minh gi a hai nhóm tr  em. Tính xác su t có th  quan sát đ ơ ủ t nhi u h n c a hi u s  ( ặ t này ho c khác bi

ộ ố ổ ủ ề ế ẩ ả ấ ữ ẫ

ộ ấ ự ữ Bài t p phân ph i l y m u ọ 1. N u chúng ta bi bình là 185,6 mm và đ  l ch chu n 12,7 mm. Tính xác su t m u có c  m u 10 rút ra t dân s  này có trung bình l n h n 190. ỏ ẩ ủ ắ 2. N u trung bình và đ  l ch chu n c a s t huy t thanh  ườ ấ là 120 và 15 microgram/100 ml, tính xác su t m t m u ng u nhiên g m 50 ng ông có trung bình s t huy t thanh  ữ ố 3. Gi ữ lúc nh  và m t dân s  g m nh ng tr  không b  suy dinh d ỉ ố ố s  thông minh c a hai dân s  này là x p x  bình th ườ ộ 20. N u chúng ta l y m t m u g m 15 ng thôngminh c a m i nhóm có k t qu  nh  sau  khác bi ự s  khác bi m u.ẫ ộ ệ   ữ 4. Trong m t dân s  nam thanh niên và n  thanh niên 17 tu i, trung bình và đ  l ch ư ướ ươ ở   ng  b  vai là nh  sau: nam 9,7 và i x  vùng d chu n c a chi u dày n p g p da  ữ ượ ồ ơ ẫ    dân 6,0; n  15,6 và 9,5. M t m u ng u nhiên đ n g m 40 nam và 35 n  đ ẽ ớ ệ ố s  này. Tính xác su t s  khác bi t gi a trung bình m u ( ọ ừ c ch n t ẫ ‘ xnu ­ ‘ xnam ) s  l n h n 10? ơ

ọ ẫ ế ố ỉ ệ t trong dân s  t  l mù màu là 0,08. N u chúng ta ch n ng u nhiên ế ế mù màu lên đ n 0,15.

ỉ ấ ể ỉ ệ ng , xác su t đ  t  l ơ ầ ố ệ ế ỉ ệ ẻ t t  l ẫ ộ ẫ ổ ạ ủ ủ    tr  em 12­18 tháng tiêm ch ng ẻ  ơ ồ ủ   ấ ỉ ệ  tiêm ch ng

ế ằ ữ i ta bi ẻ t r ng 10% nh ng tr  em trai b  béo phì. Gi ồ ị ẻ ấ ẫ ộ ả ử    s  cũng ẽ  ẻ

1 ­ p2 ‡

ể ướ i 85%. ườ ố ị  0,06.

Bài gi

ọ ẽ ươ ủ ủ ớ ườ ẩ ố ỉ ẫ ề ng s  s  có phân ộ ệ ng   v i   trung   bình   là   185,6   mm   và   đ   l ch   chu n   =

ế 5.  N u chúng ta bi ố ượ ố trong dân s  150 đ i t ế ự 6. Trung tâm y t  d  phòng t nh C n th  cho bi ọ ủ phòng ch ng đ    6 b nh EPI là 90%. Ch n m t m u ng u nhiên đ n g m 200 tr ứ trong l a tu i này và ki m tra tình tr ng tiêm ch ng. Tính xác su t t  l ẫ trong m u này d ộ 7. Trong m t dân s  ng ẻ có 10% tr  em gái b  béo phì, tìm xác su t m t m u g m 250 tr  trai và 200 tr  gái s cho giá tr  pị iả ố ấ Phân ph i l y m u c a trung bình c a chi u dài x 1. ấ ph i   x p   x   bình   th 12.7/(cid:214) 10 = 4,02.

ề ươ ươ ứ ị Do   đó,   giá   tr   chi u   dài   x ọ ng   s   190   t ớ ng   ng   v i   z   =   (190­ 185,6)/4,02 =1,09.

1,09) = 1 ­ 0,8621 = 0,1379

ế

ị ố ườ ắ i h n trung tâm, giá tr  trung bình s t huy t thanh trung ng (trung bình là 120

ộ ệ ẩ P (‘ x >190) = P (z >1,09) = 1 ­ P(z £ ớ ạ ị Theo đ nh lí gi ườ ẽ i đàn ông s  có phân ph i bình th (cid:214) 50 = 2,12.

125) = P{(115 ­ 120)/2.12 < z £ (125 ­ 120)/2.12)} = P(­

2.  bình ‘ x  c a 50 ng ủ và đ  l ch chu n = 15/ Khi đó P (115  < ‘ x £  2,36) 2,36 < z £

ệ ố ữ ẫ = 0,9909 ­ 0,0091 = 0,9818 ố ủ ề ố 3. Theo th ng kê v  phân ph i c a hi u s  gi a hai trung bình m u, ta có

(cid:0)

(cid:0)

(cid:0) (cid:0) (cid:0)

(

)

(

x 1

2

1

(cid:0)

z

x 2 (cid:0)

(cid:0)

2 2

(cid:0)

n

) 2 1 n 1

2

ẩ

ố ủ ươ ệ ở ố ng s  trí tu nhóm 1

ươ ệ ở ố ng s  trí tu nhóm 2 = m 1   n u hai ế ệ ề nhóm tr  có gì khác bi

ẫ ủ ươ ệ ở ố ẻ ng s  trí tu nhóm 1 (nhóm tr  em suy ng) = 92, dinh d

ẫ ủ ươ ệ ở ố ẻ ng s  trí tu nhóm 2 (nhóm tr  không ưỡ ớ ố có phân ph i chu n. V i m 1  là trung bình dân s  c a th m 2 là trung bình dân s  c a th ố ủ ệ ẻ t v  trí tu . ‘ x1  là trung bình m u c a th ưỡ ‘ x2 là trung bình m u c a th ng) = 105.

1

s ươ ủ ươ ố ở ng sai c a th ng s  thông minh nhóm 1,

2

2

2 = 202 = 400.

s s ủ ươ ố ở ị b  suy dinh d 2 ph 2 ph ng sai c a th ng s  thông minh nhóm 2,

ươ ỡ ẫ ủ n1 là c  m u c a nhóm 1,

1 = n2 = 15.

ỡ ẫ ủ n2 là c  m u c a nhóm 2, n

Ta tính đ c z = ­1,78.

ệ ề ự ấ ố ượ ự  c s

ữ ệ

nu

nam

nu

nam (cid:0)

2 nam

t v  trung bình dân s , xác su t có đ  13 là 0,0375. ệ ố ữ ề ẫ ố ượ P (‘ x1 ­‘ x2 <­13) = P (z < ­1,78) = 0,0375 ế Do đó n u không có s  khác bi ố ‡ t gi a trung bình dân s   khác bi ố ủ 4. Theo th ng kê v  phân ph i c a hi u s  gi a hai trung bình m u, ta có (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) x x ( ) (cid:0) z ( (cid:0) ) 2 nu (cid:0) n nu n nam

ẩ ớ ố có phân ph i chu n. V i

ề ế ấ ữ  nhóm n  = 15,6

ề ế ấ nhóm nam = 9,7

ế ề ấ ẫ ở m nu  là trung bình dân s  c a chi u dày n p g p da   ở ố ủ m nam là trung bình dân s  c a chi u dày n p g p da   ở ố ủ ‘ xnu là trung bình mẫu của chiều dày nếp gấp da ở nhóm nữ ‘ xnam  là trung bình m u c a chi u dày n p g p da    ủ nhóm nam, ‘ xnu

2

­‘ xnam = 10

nu ph

2

s ươ ủ ế ề ấ ở ữ ng sai c a chi u dày n p g p da nhóm n  = 9,52 = 90,25

nam ph

s ủ ế ấ ở ng sai c a chi u dày n p g p da nhóm nam = 62 = 36

ươ ỡ ẫ ủ ề ữ

Ta tính được z = 2,20

ỡ ẫ ủ nnu là c  m u c a nhóm n  = 35, nnam là c  m u c a nhóm nam =40,

ỡ ướ ệ ớ ư t chi u dày l p m  d c s  khác bi i da trung bình gi ã nam ữ

ố ỉ ệ ủ ẫ  c a m u, ta có P (‘ x1 ­‘ x2 >13) = P (z > 2,20) = 0,0375 = 1 ­ 0,9861 =0,0139 ề ượ ự ấ Xác su t có đ và n  > 10 là 0,0139. ề ố 5. Theo th ng kê v  phân ph i t  l (cid:0) (cid:0) (cid:0)

z

p (cid:0)

(cid:0)

(cid:0)

1( n

ố ườ ng.

ố = 0,08

ẫ mù màu  trong trong dân s  mù màu trong m u = 0,15

có phân ph i bình th p : t  l ỉ ệ v i ớ ỉ ệ p: t  l ỡ ẫ n: c  m u = 150

Ta tính đ c  z= 3,15.

3,15) = 1 ­ 0,9992 = 0,0008.

ượ P(p > 0.15) = P(z > 3,15) = 1 ­ P(z £ ấ ế

ề ố ố ỉ ệ ủ ấ Xác su t này là r t hi m 6. Theo th ng kê v  phân ph i t  l ẫ  c a m u, ta có

(cid:0)

(cid:0) (cid:0)

z

p (cid:0)

(cid:0)

(cid:0)

1( n

ố ườ ng.

ố = 0,90

ẫ ủ ủ tiêm ch ng trong dân s  tiêm ch ng trong  m u = 0,85

có phân ph i bình th p : t  l ỉ ệ v i ớ ỉ ệ p: t  l ỡ ẫ n: c  m u = 200

ượ c  z= ­2,36

Ta tính đ Do đó:

1/100.

P(pâ £ ố 0.85) = P(z £ ề ­2,36) = 0,0091 » ẫ ố ỉ ệ ủ  c a m u, ta có 7. Theo th ng kê v  phân ph i t  l

2

1

2 (cid:0)

1

1

2

2

2

(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) ) ) (cid:0) z p (cid:0) ( (cid:0) (cid:0) ( (cid:0) (cid:0) (cid:0) ) ) (cid:0) 1( n p 1 1( n 1

ố ườ ớ ng v i

ố béo phì  trong dân s  nam = 0,10

ố ữ ồ ồ ữ béo phì  trong dân s  n  = 0,10 ẫ  béo phì  trong m u g m 250 nam ẫ  béo phì  trong m u g m 200 n , pâ1 ­ pâ2 = 0,06

có phân ph i bình th p 1: t  l ỉ ệ v i ớ p 2: t  l ỉ ệ ỉ ệ p1: t  l ỉ ệ p2: t  l n1 là c  m u c a nhóm nam = 250 n2 là c  m u c a nhóm n  = 200

ỡ ẫ ủ ỡ ẫ ủ  0,06} = P(z ‡ ữ  2,11) = 1 ­ P(z £ Do đó P{(p1 ­ p2 )‡ 2,11) = 1­ 0,9826 = 0,0174