Ộ Ố Ố Ấ Ọ Ữ Ẫ M T S NH NG PHÂN PH I L Y M U QUAN TR NG.
ủ ề ọ
ệ ượ ự ả ố ấ ủ ể ị t đ ẫ
ệ ố ẫ ệ ố ỉ ệ ủ ẫ Mục tiêu Sau khi nghiên c u ch đ , h c viên có kh năng: Phân bi ấ ủ xác su t c a các ượ Trình bày đ ỉ ệ ẫ bình m u, t l ứ ệ ủ ố t c a phân ph i xác su t c a giá tr cá th và phân ph i c s khác bi ướ ượ ấ ng l y m u c l ấ ủ ứ c công th c tính phân ph i xác su t c a trung bình m u, hi u s trung và hi u s t l ố c a m u.
ầ ử ố ọ ố ề ừ dân s theo cách sao cho m i ph n t trong dân s đ u có
ọ ấ ư ẫ
ẫ ẫ ộ ẫ ề ươ ạ ng pháp l y m u còn đ ẫ ươ ạ ấ ầ ử ẫ ố ừ trong dân s có N ph n t ọ ượ i. Trong ph ẫ ẫ ả ầ ử ượ ọ ươ ẫ ượ c rút ch n đ đ a vào m u v n có kh năng đ ệ ể ẫ ỡ sao cho m i cách l y m u c ơ ẫ ẫ c g i là m u ng u nhiên đ n. ạ ấ ẫ ng pháp l y m u có hoàn l i và ộ ạ sau khi i,m t ph n t ng pháp l y m u hoàn l ộ ọ ư ậ c rút ch n thêm nh v y, m t ươ ơ ầ ề ng pháp ộ ọ ọ ồ ẽ c ch n m t c rút ch n r i s không đ ộ
ố ượ ố có th làm đ i di n cho dân s 1, 2, 3 hay nhi u h n l n. Trong ph ượ ầ ử ượ ữ đ i, nh ng ph n t ể ượ ư có th đ ẫ ố ồ ẫ ầ ng huy t lúc đói c a 150 đ i t ộ c đ a vào m u t ườ ơ ẫ ố i đa 1 l n. ế ọ ủ ẫ ẫ ọ ng. ể ng pháp rút ch n ng u nhiên đ n đ ch n ra m t m u ng u nhiên có ườ ế ằ ẫ 1. Lấy mẫu ngẫu nhiên đơn ẫ ấ M u xác su t là m u rút t ấ ượ ư m t xác su t đ c đ a vào m u. ượ ỡ ẫ M u có c m u n đ c rút t ấ ự ộ n đ u có m t xác su t l a ch n nh nhau, m u đó đ ẫ Ph c chia theo 2 lo i: ph ấ l y m u không hoàn l ọ ượ ể ư đ ạ ầ ử ph n t ạ ẫ ấ l y m u không hoàn l ầ ữ ầ ử l n n a. Do đó m t ph n t ộ ả ử ụ Thí d : Gi s trong m t dân s g m m u đ ươ Hãy dùng ph ỡ ẫ c m u b ng 10. Tính đ ng huy t trung bình trong m u đó.
ố ủ ấ ả ừ ẫ ẫ các m u ng u nhiên có c ỡ ẫ ượ c tính t ủ ố ấ c g i là phân ph i l y m u (c a trung bình).
ườ ư ộ ệ ẩ ị i ta có th tính các giá tr khác nh đ l ch chu n, t ỉ
v.v. ế ạ ể ượ ấ ả c t ạ ể ố ẫ ỡ ướ ớ ể ệ t c các m u c n có th có và sau đó t kê c l n thì không th li ữ ư ỉ ố ố ẫ ế ể ộ ố ớ ứ ữ ẫ ố 2.Phân phối lấy mẫu ị t c các giá tr (trung bình) đ Phân ph i c a t ẫ ượ ọ ằ m u b ng nhau đ ể ị Ngoài tính giá tr trung bình, ng ệ l N u dân s là h u h n ta có th tìm đ tính phân ph i. Nh ng n u dân s là vô h n hay có kích th ấ ả t t c các m u, ch có th nghiên c u phân ph i trên m t s l n nh ng m u mà thôi.
ố ả ử ổ ủ ứ ồ ạ ủ ộ ộ ỡ ẫ ứ ứ ầ ỏ ổ
2 = 8. ẫ
ủ ổ ố ẻ ẻ ư S xi /N = s ươ
ế ể ạ
ở ộ ộ ự i, có th có đ n 25 m u. Sau đó ta có th xây d ng ầ m t c t và t n ế ẫ ấ ả t c các giá tr c a ể t kê t ị ủ ‘ x ệ ở ộ ấ 3. Phân phối của trung bình của mẫu ụ Thí d :Gi s chúng ta có m t dân s có c m u N = 5, bao g m tu i c a năm đ a tr ệ là b nh nhân ngo i trú c a m t trung tâm s c kh e tâm th n. Tu i các đ a tr là nh sau: x1 = 6, x2 = 8, x3 = 10, x4 = 12, x5 = 14. Tu i trung bình c a dân s này là ng sai 10 và có ph ọ N u chúng ta ch n m u có hoàn l ẫ ủ ‘ x b ng cách li ố ấ ệ ằ phân ph i l y m u c a ấ c t kia. su t xu t hi n
ể ượ Và khi đó chúng ta có th tính đ c trung bình c a ủ ‘ x
‘ x = 250 / 25 = 10
m
2 = 4
s và
ị ớ ạ ạ ố s ẫ ủ ‘ x, tính t và ph m ườ ươ ớ ng v i trung bình là ừ ẫ và ph s Ð nh lí gi trung bình là m ươ ng sai là ố ấ ẽ ố dân s này s có phân ph i x p x bình th ỡ ẫ ‡ 2/n, khi c m u l n (c m u ỡ ẫ ớ ớ ố ớ ấ ộ i h n trung tâm: Cho m t dân s v i b t kì hình dn g phân ph i nào v i 2 , phân ph i l y m u c a ủ ỡ ố ấ m u c n c a ỉ ng sai là 30).
ố ố ấ ườ ỉ ị ng thì đ nh lí trên đúng, ề ệ ỡ ẫ ớ
ạ ừ ộ ẫ ỡ
ố ữ ố ấ ườ ố i t ẽ m u c n c a dân s này s có phân ph i x p x bình th s ủ ng sai là [(Nn)/(N1)] ạ ỉ ỡ ẫ ‡ 2/n, khi c m u l n (c m u ỡ ẫ ớ ườ ạ ườ ỉ ẫ ủ ố ấ m t dân s h u h n, phân ph i l y m u c a ớ ng v i trung bình ệ ố 30). H s (Nn)/(N i ta không quan ừ ẫ ỡ ươ ọ ệ ố ệ ố ệ ừ ố ữ ơ ượ ế ủ L u ý:ư ị ủ . Khi các giá tr c a phân ph i đã là phân ph i x p x bình th ầ không c n đi u ki n c m u l n. ẫ . khi m u c n là m u không hoàn l ‘ x, tính t là (và ph ng ng c g i là h s hi u ch nh dân s h u h n. Thông th 1) đ ố ỡ ẫ ớ tâm đ n h s này tr khi c m u l n h n 5% quy mô c a dân s .
ế ươ ề ọ ớ ng s là phân ph i x p x bình th ế t chi u dài x ẩ ộ ệ ố ấ ấ ườ ỡ ẫ ỉ ẫ ừ ng v i trung bình dân ớ ơ
4. Ứng dụng N u chúng ta bi là 185,6 mm và đ l ch chu n 12,7 mm. Tính xác su t m u có c m u 10 rút ra t ố s này có trung bình l n h n 190. Bài gi i:ả
ẫ ủ ủ ọ ẽ Phân ph i l y m u c a trung bình c a chi u dài x
ườ ề ộ ệ ươ ẩ ỉ x bình th ố ấ ng s s có phân ph i x p (cid:214) 10 = 4,02.
ớ
ươ ứ ệ ế ầ ả ng ng v i z = (190185,6)/4,02 =1,09. t di n tích ph n bên ph i 1,09 là 0,1379 hay ố ấ ớ ọ ề Giá tr chi u dài x ng s 190 t ẩ T b ng phân ph i chu n, ta bi ấ ng v i trung bình là 185,6 mm và đ l ch chu n = 12.7/ ị ừ ả ộ ươ ố ỡ ẫ ẫ ớ ơ xác su t m t m u có c m u 10 có trung bình l n h n 190 là 0,1379.
ữ ẻ ị ộ ố ữ ộ ẻ ố ồ ố ồ ị ả ử s chúng ta có hai dân s m t dân s g m nh ng đ a tr ỏ ố ấ ế ng lúc nh và m t dân s g m nh ng tr không b suy dinh d ng s thông minh c a hai dân s này là x p x bình th ộ ố ẫ ấ ố ồ
ủ ư ế ả ỗ ấ
ệ ề ệ ế ể ữ ữ ệ ề ứ b suy dinh ố ủ ưỡ ng. Phân ph i c a ỉ ườ ẩ ộ ệ ng và có đ l ch chu n ườ ươ ỗ ng i trong m i dân s và tính th ‘ x1 = 92, ‘ x2 = 105. N u không có s ự ượ c ệ ố ‘ x1 ‘ x2 ) gi a hai trung bình ẻ t v trí thông minh gi a hai nhóm tr em. Tính xác su t có th quan sát đ ơ ủ t nhi u h n c a hi u s ( ặ t này ho c khác bi
(cid:0)
(cid:0)
(cid:0) (cid:0) (cid:0) 5. Phân phối của hiệu số của hai trung bình mẫu ụ Thí d : Gi ưỡ d ươ ủ th ả kho ng 20. N u chúng ta l y m t m u g m 15 ng ố s thôngminh c a m i nhóm có k t qu nh sau khác bi ự s khác bi m u.ẫ ụ Áp d ng công th c: )
(
(
)
2
x 1
1
(cid:0)
z
ứ x 2 (cid:0)
(cid:0)
2 1
2 2
(cid:0)
n
n 1
2
ấ ố ượ ự t v trung bình dân s , xác su t có đ c s khác bi ệ t
ữ ượ Ta tính đ c z = 1,78 ự ế Do đó n u không có s khác bi ố ‡ gi a trung bình dân s ệ ề 13 là 0,0375.
6. Phân phối của tỉ lệ của mẫu
p ế ọ ụ ế mù màu ẫ là 0,08. N u chúng ta ch n ng u ế t trong dân s t l ố ượ ấ ể ỉ ệ ế ố ố ỉ ệ ng , xác su t đ t l mù màu p lên đ n 0,15.
(cid:0)
(cid:0) (cid:0)
z
Thí d : N u chúng ta bi nhiên trong dân s 150 đ i t Theo công th c:ứ p (cid:0)
(cid:0)
(cid:0)
1( n
‡ ượ ả ấ ượ c p 0,08 ố c z= 3,15. Tra b ng phân ph i chu n ta có xác su t quan sát đ ư ậ ộ ự ệ ượ ế ậ ẫ ộ Ta tính đ là 0,0008. Do v y tìm đ ẩ c m t m u nh v y là m t s ki n hi m.
7. Phân phối của hiệu số của hai tỉ lệ mẫu
ỉ ệ ẻ ố ườ t r ng t l
ẻ ấ ẫ p 1 = 10%. Giả ị ế ằ tr em trai b béo phì p 2 = 10%, tìm xác su t m t m u g m 250 tr trai ồ ộ
ẻ 0,06.
ộ ụ Thí d : Trong m t dân s ng i ta bi ị ỉ ệ ẻ ử tr em gái b béo phì s cũng có t l 1 p2 ‡ ị ẽ và 200 tr gái s cho giá tr p Theo công th cứ
2
1
2 (cid:0)
1
1
2
2
2
(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) ) ) (cid:0) z p (cid:0) ( (cid:0) (cid:0) ( (cid:0) (cid:0) (cid:0) ) ) (cid:0) 1( n p 1 1( n 1
ượ ậ ấ Ta tính đ c z = 2,11. V y xác su t này là 0,0174.
Bài tập
ậ ố ấ ẫ
ế ế ươ ng s là phân ph i x p x bình th ỉ ẫ ố ấ ấ ườ ỡ ẫ ớ ng v i trung ừ ơ
ườ ố ế ề t chi u dài x ộ ệ ẩ ớ ộ ệ ế ộ ở ng ẫ ạ i đàn ông kh e m nh i đàn ắ ế
ồ ẫ gi a 115 và 125 microgram/100 ml. ẻ ị ộ ở ữ ộ ẻ ố ồ ị ố ồ ưỡ ườ ủ ấ ươ ế ấ ẫ ồ ỗ
ư ả ỗ ố ủ ộ ệ ẩ ố ng s i trong m i dân s và tính th ‘ x1 = 92, ‘ x2 = 105. N u không có s ấ
ủ ệ ề ệ ế ể ữ ế ữ ệ ề ưỡ ứ ả ử ng s chúng ta có hai dân s m t dân s g m nh ng đ a tr b suy dinh d ươ ỏ ng ng. Phân ph i c a th ả ng và có đ l ch chu n kho ng ố ự ượ c ệ ố ‘ x1 ‘ x2 ) gi a hai trung bình ẻ t v trí thông minh gi a hai nhóm tr em. Tính xác su t có th quan sát đ ơ ủ t nhi u h n c a hi u s ( ặ t này ho c khác bi
ộ ố ổ ủ ề ế ẩ ả ấ ữ ẫ
ộ ấ ự ữ Bài t p phân ph i l y m u ọ 1. N u chúng ta bi bình là 185,6 mm và đ l ch chu n 12,7 mm. Tính xác su t m u có c m u 10 rút ra t dân s này có trung bình l n h n 190. ỏ ẩ ủ ắ 2. N u trung bình và đ l ch chu n c a s t huy t thanh ườ ấ là 120 và 15 microgram/100 ml, tính xác su t m t m u ng u nhiên g m 50 ng ông có trung bình s t huy t thanh ữ ố 3. Gi ữ lúc nh và m t dân s g m nh ng tr không b suy dinh d ỉ ố ố s thông minh c a hai dân s này là x p x bình th ườ ộ 20. N u chúng ta l y m t m u g m 15 ng thôngminh c a m i nhóm có k t qu nh sau khác bi ự s khác bi m u.ẫ ộ ệ ữ 4. Trong m t dân s nam thanh niên và n thanh niên 17 tu i, trung bình và đ l ch ư ướ ươ ở ng b vai là nh sau: nam 9,7 và i x vùng d chu n c a chi u dày n p g p da ữ ượ ồ ơ ẫ dân 6,0; n 15,6 và 9,5. M t m u ng u nhiên đ n g m 40 nam và 35 n đ ẽ ớ ệ ố s này. Tính xác su t s khác bi t gi a trung bình m u ( ọ ừ c ch n t ẫ ‘ xnu ‘ xnam ) s l n h n 10? ơ
ọ ẫ ế ố ỉ ệ t trong dân s t l mù màu là 0,08. N u chúng ta ch n ng u nhiên ế ế mù màu lên đ n 0,15.
ỉ ấ ể ỉ ệ ng , xác su t đ t l ơ ầ ố ệ ế ỉ ệ ẻ t t l ẫ ộ ẫ ổ ạ ủ ủ tr em 1218 tháng tiêm ch ng ẻ ơ ồ ủ ấ ỉ ệ tiêm ch ng
ế ằ ữ i ta bi ẻ t r ng 10% nh ng tr em trai b béo phì. Gi ồ ị ẻ ấ ẫ ộ ả ử s cũng ẽ ẻ
1 p2 ‡
ể ướ i 85%. ườ ố ị 0,06.
Bài gi
ọ ẽ ươ ủ ủ ớ ườ ẩ ố ỉ ẫ ề ng s s có phân ộ ệ ng v i trung bình là 185,6 mm và đ l ch chu n =
ế 5. N u chúng ta bi ố ượ ố trong dân s 150 đ i t ế ự 6. Trung tâm y t d phòng t nh C n th cho bi ọ ủ phòng ch ng đ 6 b nh EPI là 90%. Ch n m t m u ng u nhiên đ n g m 200 tr ứ trong l a tu i này và ki m tra tình tr ng tiêm ch ng. Tính xác su t t l ẫ trong m u này d ộ 7. Trong m t dân s ng ẻ có 10% tr em gái b béo phì, tìm xác su t m t m u g m 250 tr trai và 200 tr gái s cho giá tr pị iả ố ấ Phân ph i l y m u c a trung bình c a chi u dài x 1. ấ ph i x p x bình th 12.7/(cid:214) 10 = 4,02.
ề ươ ươ ứ ị Do đó, giá tr chi u dài x ọ ng s 190 t ớ ng ng v i z = (190 185,6)/4,02 =1,09.
1,09) = 1 0,8621 = 0,1379
ế
ị ố ườ ắ i h n trung tâm, giá tr trung bình s t huy t thanh trung ng (trung bình là 120
ộ ệ ẩ P (‘ x >190) = P (z >1,09) = 1 P(z £ ớ ạ ị Theo đ nh lí gi ườ ẽ i đàn ông s có phân ph i bình th (cid:214) 50 = 2,12.
125) = P{(115 120)/2.12 < z £ (125 120)/2.12)} = P(
2. bình ‘ x c a 50 ng ủ và đ l ch chu n = 15/ Khi đó P (115 < ‘ x £ 2,36) 2,36 < z £
ệ ố ữ ẫ = 0,9909 0,0091 = 0,9818 ố ủ ề ố 3. Theo th ng kê v phân ph i c a hi u s gi a hai trung bình m u, ta có
(cid:0)
(cid:0)
(cid:0) (cid:0) (cid:0)
(
)
(
x 1
2
1
(cid:0)
z
x 2 (cid:0)
(cid:0)
2 2
(cid:0)
n
) 2 1 n 1
2
ẩ
ố ủ ươ ệ ở ố ng s trí tu nhóm 1
ươ ệ ở ố ng s trí tu nhóm 2 = m 1 n u hai ế ệ ề nhóm tr có gì khác bi
ẫ ủ ươ ệ ở ố ẻ ng s trí tu nhóm 1 (nhóm tr em suy ng) = 92, dinh d
ẫ ủ ươ ệ ở ố ẻ ng s trí tu nhóm 2 (nhóm tr không ưỡ ớ ố có phân ph i chu n. V i m 1 là trung bình dân s c a th m 2 là trung bình dân s c a th ố ủ ệ ẻ t v trí tu . ‘ x1 là trung bình m u c a th ưỡ ‘ x2 là trung bình m u c a th ng) = 105.
1
s ươ ủ ươ ố ở ng sai c a th ng s thông minh nhóm 1,
2
2
2 = 202 = 400.
s s ủ ươ ố ở ị b suy dinh d 2 ph 2 ph ng sai c a th ng s thông minh nhóm 2,
ươ ỡ ẫ ủ n1 là c m u c a nhóm 1,
1 = n2 = 15.
ỡ ẫ ủ n2 là c m u c a nhóm 2, n
Ta tính đ c z = 1,78.
ệ ề ự ấ ố ượ ự c s
ữ ệ
nu
nam
nu
nam (cid:0)
2 nam
t v trung bình dân s , xác su t có đ 13 là 0,0375. ệ ố ữ ề ẫ ố ượ P (‘ x1 ‘ x2 <13) = P (z < 1,78) = 0,0375 ế Do đó n u không có s khác bi ố ‡ t gi a trung bình dân s khác bi ố ủ 4. Theo th ng kê v phân ph i c a hi u s gi a hai trung bình m u, ta có (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) x x ( ) (cid:0) z ( (cid:0) ) 2 nu (cid:0) n nu n nam
ẩ ớ ố có phân ph i chu n. V i
ề ế ấ ữ nhóm n = 15,6
ề ế ấ nhóm nam = 9,7
ế ề ấ ẫ ở m nu là trung bình dân s c a chi u dày n p g p da ở ố ủ m nam là trung bình dân s c a chi u dày n p g p da ở ố ủ ‘ xnu là trung bình mẫu của chiều dày nếp gấp da ở nhóm nữ ‘ xnam là trung bình m u c a chi u dày n p g p da ủ nhóm nam, ‘ xnu
2
‘ xnam = 10
nu ph
2
s ươ ủ ế ề ấ ở ữ ng sai c a chi u dày n p g p da nhóm n = 9,52 = 90,25
nam ph
s ủ ế ấ ở ng sai c a chi u dày n p g p da nhóm nam = 62 = 36
ươ ỡ ẫ ủ ề ữ
Ta tính được z = 2,20
ỡ ẫ ủ nnu là c m u c a nhóm n = 35, nnam là c m u c a nhóm nam =40,
ỡ ướ ệ ớ ư t chi u dày l p m d c s khác bi i da trung bình gi ã nam ữ
ố ỉ ệ ủ ẫ c a m u, ta có P (‘ x1 ‘ x2 >13) = P (z > 2,20) = 0,0375 = 1 0,9861 =0,0139 ề ượ ự ấ Xác su t có đ và n > 10 là 0,0139. ề ố 5. Theo th ng kê v phân ph i t l (cid:0) (cid:0) (cid:0)
z
p (cid:0)
(cid:0)
(cid:0)
1( n
ố ườ ng.
ố = 0,08
ẫ mù màu trong trong dân s mù màu trong m u = 0,15
có phân ph i bình th p : t l ỉ ệ v i ớ ỉ ệ p: t l ỡ ẫ n: c m u = 150
Ta tính đ c z= 3,15.
3,15) = 1 0,9992 = 0,0008.
ượ P(p > 0.15) = P(z > 3,15) = 1 P(z £ ấ ế
ề ố ố ỉ ệ ủ ấ Xác su t này là r t hi m 6. Theo th ng kê v phân ph i t l ẫ c a m u, ta có
(cid:0)
(cid:0) (cid:0)
z
p (cid:0)
(cid:0)
(cid:0)
1( n
ố ườ ng.
ố = 0,90
ẫ ủ ủ tiêm ch ng trong dân s tiêm ch ng trong m u = 0,85
có phân ph i bình th p : t l ỉ ệ v i ớ ỉ ệ p: t l ỡ ẫ n: c m u = 200
ượ c z= 2,36
Ta tính đ Do đó:
1/100.
P(pâ £ ố 0.85) = P(z £ ề 2,36) = 0,0091 » ẫ ố ỉ ệ ủ c a m u, ta có 7. Theo th ng kê v phân ph i t l
2
1
2 (cid:0)
1
1
2
2
2
(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) ) ) (cid:0) z p (cid:0) ( (cid:0) (cid:0) ( (cid:0) (cid:0) (cid:0) ) ) (cid:0) 1( n p 1 1( n 1
ố ườ ớ ng v i
ố béo phì trong dân s nam = 0,10
ố ữ ồ ồ ữ béo phì trong dân s n = 0,10 ẫ béo phì trong m u g m 250 nam ẫ béo phì trong m u g m 200 n , pâ1 pâ2 = 0,06
có phân ph i bình th p 1: t l ỉ ệ v i ớ p 2: t l ỉ ệ ỉ ệ p1: t l ỉ ệ p2: t l n1 là c m u c a nhóm nam = 250 n2 là c m u c a nhóm n = 200
ỡ ẫ ủ ỡ ẫ ủ 0,06} = P(z ‡ ữ 2,11) = 1 P(z £ Do đó P{(p1 p2 )‡ 2,11) = 1 0,9826 = 0,0174

