Tăng cường an toàn thịt lợn bản địa và cải thiện sức khỏe
người dân tộc thiểu số thông qua việc quản lý tốt hơn
bệnh ký sinh trùng lây truyền từ lợn sang người
Sổ tay hướng dẫn
Phòng bệnh ký sinh trùng truyền lây từ lợn sang người và
cải thiện thực hành vệ sinh trong chuỗi sản xuất thịt lợn bản địa
Hà Nội, tháng 5 năm 2021
Mục lục
Chữ viết tắt..............................................................................................................3
Lời cảm ơn ...............................................................................................................3
Giới thiệu về dự án ................................................................................................4
Mục đích và đối tượng sử dụng cuốn sổ tay .....................................................4
Hình thức và cách thức sử dụng cuốn sổ tay ...................................................4
Bệnh sán dây lợn và bệnh ấu trùng sán lợn ......................................................5
Bệnh giun xoắn .......................................................................................................6
Hướng dẫn phòng bệnh KST truyền lây từ lợn sang người
cho người chăn nuôi lợn bản địa .........................................................................8
Hướng dẫn phòng bệnh KST truyền lây từ lợn sang người
cho người giết mổ ............................................................................................... 10
Hướng dẫn phòng bệnh KST truyền lây từ lợn sang người
cho người bán lẻ .................................................................................................. 12
Hướng dẫn phòng bệnh KST truyền lây từ lợn sang người
cho người tiêu dùng ............................................................................................ 14
Chữ viết tắt
A4NH Chương trình nghiên cứu CGIAR về Nông nghiệp vì Dinh dưỡng và
Sức khỏe
ACIAR Trung tâm nghiên cứu Nông nghiệp Quốc tế Úc
BfR Viện Đánh giá Nguy cơ Liên bang Đức
BMZ Bộ Hợp tác Kinh tế và Phát triển Liên bang Đức
FIA Quỹ nghiên cứu Nông nghiệp Quốc tế
FUB Đại học Tự do Berlin
GIZ Tổ chức Hợp tác Quốc tế Liên bang Đức
HUPH Trường Đại học Y tế Công cộng
ILRI Viện nghiên cứu Chăn nuôi Quốc tế
KST Ký sinh trùng
NIVR Viện Thú y
Lời cảm ơn
Dự án được tài trợ bởi Bộ Hợp tác Kinh tế và Phát triển Liên bang Đức
(BMZ), được ủy quyền và quản lý thông qua Tổ chức Hợp tác Quốc tế
Liên bang Đức (GIZ), Quỹ Nghiên cứu Nông nghiệp Quốc tế (FIA),
mã tài trợ: 81219445. Dự án được đồng tài trợ bởi Chương trình
nghiên cứu CGIAR về Nông nghiệp vì Dinh dưỡng và Sức khỏe (A4NH)
và Trung tâm nghiên cứu Nông nghiệp Quốc tế Úc (ACIAR).
Dự án xin gửi lời cảm ơn sự hỗ trợ của Viện Sốt rét, Ký sinh trùng Côn
trùng Trung ương (hỗ trợ kỹ thuật về sức khỏe cộng đồng), Viện Chăn
nuôi (hỗ trợ thương hiệu lợn Bản) và Trường Thú y Hoàng gia, Vương
quốc Anh (hỗ trợ kỹ thuật về nghiên cứu thay đổi hành vi). 3
Giới thiệu về dự án
Chăn nuôi lợn đóng vai trò quan trọng trong việc tạo sinh kế cho người
dân tộc thiểu số ở Việt Nam. Lợn bản địa và lợn rừng hầu hết đều được
nuôi dưới hình thức chăn thả. Chăn nuôi lợn bản địa cho phép người dân
tộc thiểu số sản xuất và tiêu thụ nhiều hơn các thực phẩm có nguồn
gốc động vật, cải thiện tình trạng dinh dưỡng và góp phần tạo sinh kế
cho người dân. Tuy nhiên, các bệnh ký sinh trùng (KST) trên lợn, bao
gồm bệnh sán dây lợn, bệnh ấu trùng sán lợn và bệnh giun xoắn, tiềm ẩn
những nguy cơ sức khỏe cho con người và dẫn đến những tác động đáng
kể về mặt kinh tế, dinh dưỡng đối với người dân.
Mục tiêu của dự án nhằm đánh giá và giảm thiểu các bệnh KST trên lợn
nói trên tại địa bàn cộng đồng đồng bào dân tộc thiểu số mà dự án lựa
chọn. Một trong những mục tiêu cụ thể của dự án là nâng cao nhận thức
và kiến thức về một số bệnh KST trên lợn cho những người tham gia vào
chuỗi sản xuất, tiêu thụ lợn bản địa, bao gồm người chăn nuôi lợn, giết
mổ, bán lẻ và người tiêu dùng.
Mục đích và đối tượng sử dụng cuốn sổ tay
Mục đích của cuốn sổ tay nhằm giúp nâng cao nhận thức và kiến thức về
một số bệnh KST trên lợn của những người tham gia vào chuỗi sản xuất,
tiêu thụ thịt lợn, bao gồm người chăn nuôi lợn, giết mổ, bán lẻ và người
tiêu dùng, trong đó chú trọng đến lợn bản địa được chăn nuôi trên địa
bàn dự án, đồng thời đưa ra khuyến nghị về một số thực hành vệ sinh tốt
nhằm giảm nguy cơ mắc các bệnh lây truyền qua thực phẩm. Cuốn sổ tay
là hướng dẫn hỗ trợ chăn nuôi lợn bản địa an toàn hơn, và không có chức
năng thay thế các quy định hiện hành.
Hình thức và cách thức sử dụng cuốn sổ tay
Cuốn sổ tay trình bày tổng quát vòng đời của hai bệnh KST trên lợn -
bệnh sán dây lợn/bệnh ấu trùng sán lợn và bệnh giun xoắn, nguyên nhân,
cách thức lây truyền và triệu chứng của bệnh. Các thông điệp chính về
kiểm soát và phòng ngừa những bệnh này được trình bày cho từng đối
tượng cụ thể trong chuỗi sản xuất tiêu thụ, bao gồm người chăn nuôi lợn,
giết mổ, bán lẻ và người tiêu dùng, và kèm theo các hình ảnh, giải thích để
minh họa cho một số thực hành tốt và không tốt.
4
Bệnh sán dây lợn và bệnh ấu trùng sán lợn
Bệnh sán dây lợn trên người liên quan đến nhiễm sán dây trưởng thành
trong đường ruột. Bệnh ấu trùng sán lợn là bệnh nhiễm ấu trùng của sán
dây lợn (T. Solium) ký sinh trên các cơ quan tổ chức (dưới da, não).
Cách thức lây bệnh
Người bị bệnh sán dây lợn khi ăn thịt lợn có chứa nang sán (ấu trùng của
sán dây lợn ký sinh trên thịt lợn) chưa được nấu chín.
Người bị bệnh ấu trùng sán lợn khi ăn phải trứng sán dây lợn qua thực
phẩm bị nhiễm trứng sán (ví dụ như rau quả, thịt) hoặc nước. Trứng phát
triển thành ấu trùng và xuyên qua thành ruột đến các mô liên kết (dưới da,
não) tạo thành các nang sán. Bệnh xảy ra trên lợn khi lợn nuốt phải trứng
sán dây lợn từ phân của người nhiễm sán (ví dụ qua môi trường trang trại).
Vòng đời của sán dây lợn, ấu trùng sán lợn trên người và lợn (nguồn
García và cộng sự)1:
1 García HH, Gonzalez AE, Evans CA, Gilman RH; Cysticercosis Working Group in Peru. Taenia solium
cysticercosis. Lancet. 2003 Aug 16;362(9383):547-56. doi: 10.1016/S0140-6736(03)14117-7. PMID:
12932389; PMCID: PMC3103219; Pictures source-above (https://cysticercosisgroup.weebly.com/3-
about-cysticercosis.html) and bellow (https://en.wikipedia.org/wiki/File:Neurocysticercosis.gif) 5