TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC VOÕ TRÖÔØNG TOAÛN
KHOA Y

BÀI GIẢNG MÔN HỌC
THỰC HÀNH KÝ SINH TRÙNG
Giảng viên biên soạn:
NGUYỄN THỊ THANH TUYỀN
Đơn vị: TT TH Y DƯỢC
Hậu Giang – Năm 2021
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC VOÕ TRÖÔØNG TOAÛN
BÀI GIẢNG MÔN HỌC
Tên môn học: Thực hành Ký sinh trùng
(Tên tiếng Anh: ……………………………….)
Trình độ: Đại học
Số đơn vị học trình:
Giờ lý thuyết:
Giờ thực hành:
Thông tin Giảng viên:
Tên Giảng viên: Nguyễn Thị Thanh Tuyền
Đơn vị:
Điện thoại:
E-mail: ntttuyen@vttu.edu.vn
1. Đề cương môn học
Số tiết
LT
TH
1
Kỹ thuật làm làn máu mỏng và giọt máu dày
2
2
Kỹ thuật xét nghiệm ký sinh trùng sốt rét
2
3
Hình thể ký sinh trùng sốt rét ở người
4
4
Hình thể tiết túc y học (Động vật chân khớp)
4
5
Kỹ thuật xét nghiệm phân tìm ký sinh trùng
4
6
Hình thể giun
Hình dạng sán
4
7
Hình thể đơn bào đường ruột
2
8
Hình ảnh vi nấm
2
2. Nội dung bài giảng chi tiết
1
Bài 1.
KỸ THUẬT LÀM LÀN MÁU MỎNG VÀ GIỌT MÁU DÀY
Mục tiêu
Chuẩn bị được đầy đủ dụng cụ, hóa chất để lấy máu
Mô tả được cách lấy máu từ đầu ngón tay bệnh nhân
Làm được tiêu bản giọt máu dày và làn máu mỏng
Kỹ thuật làn máu mỏng và giọt máu dày là xét nghiệm thường quy để phát
hiện KST SR và một số đơn bào ký sinh trong máu khác. Kỹ thuật này cũng được
dùng để chẩn đoán bệnh giun chỉ hệ bạch huyết.
Làn máu mỏng và giọt máu dày có những ưu điểm và nhược điểm, vì vậy trong
chẩn đoán tìm KST SR thường làm cả 2 loại tiêu bản làn máu mỏng và giọt máu dày
trên cùng một bệnh nhân
Làn máu mỏng:
Ưu điểm: Hồng cầu còn nguyên vẹn; hình thể KST đẹp và điển hình, dễ nhận
dạng
Nhược điểm: Lượng KST ít do chỉ dùng một lượng máu nhỏ (vài μl); mất
nhiều thời gian đọc lam máu và có thể không phát hiện được
Giọt máu dày:
Ưu điểm: quan sát 1 lượng máu lớn nên tập trung nhiều KST
Nhược điểm: KST SR nằm lẫn với nhiều lớp hồng cầu bị phá vỡ nên khó được
nhận ra, đòi hỏi người đọc lam máu phải có kinh nghiệm
1. Dụng cụ và hóa chất
Kim chích máu vô trùng
Ống tiêm vô trùng
Bông thấm nước
Gạc sạch
Lam kính khô và sạch
Lam kéo máu, có bờ thật phẳng
Hộp đựng tiêu bản máu
Bút chì sáp
2
Đèn cồn, khay men
Găng tay
Methanol cố định tiêu bản
Cồn Ethylic sát trùng 700
2. Thời gian lấy máu
Tìm KST SR: thời gian lấy máu tốt nhất là trong thời gian đang lên cơn sốt, vì
lúc lên con sốt KST SR tập trung ở máu ngoại vi nhiều nên dễ thấy.
Tìm ấu trùng giun chỉ bạch huyết: tùy thuộc loài giun chỉ có chu kỳ ngày hay
đêm mà lấy máu. Ở Việt Nam, ấu trùng giun chỉ bạch huyết có chu kỳ xuất hiện ở máu
ngoại vi về đêm, nên thời gian lấy máu để tìm ấu trùng giun chỉ là vào khoảng 22 – 3h
sáng.
3. Cách lấy máu
Máu toàn phần được lấy từ vết chích đầu ngón tay hoặc từ tĩnh mạch
3.1. Lấy máu tĩnh mạch
Lấy máu bằng ống tiêm, bơm vào ống nghiệm có sẵn chất chống đông EDTA
0.02g/10ml máu. Nếu tìm giun chỉ thì có thể dùng chất chống đông là Heparin
2mg/10ml máu hoặc sodium citrate 0.05g/10ml máu
Đối với máu lấy từ tĩnh mạch với chất chống đông nên làm tiêu bản sớm vì nếu
để qua 1 giờ thì hình dạng KST SR có thể bị biến dạng và máu dễ bị bong ra và
trôi
mất trong quá trình nhuộm tiêu bản
3.2. Lấy máu đầu ngón tay
a. Vị trí lấy máu
Ngón tay thứ 3 hoặc 4, bàn tay trái
Đầu ngón tay, ở bên cạnh ngón tay
Ở trẻ sơ sinh, có thể lấy máu ở gót chân
b. Cách lấy máu
Phải dùng phương pháp vô trùng, tất cả dụng cụ đều phải được vô trùng trước
Lấy máu từ bàn tay trái của bệnh nhân, để ngửa lòng bàn tay lên trên chọn
ngón tay thứ 3 hoặc thứ 4
Dùng một miếng bông và thấm cồn 700 để lau sạch đầu ngón tay. Để khô hay
lau khô với miếng gạc đã khử trùng.
3
Dùng kim chích máu vô trùng đâm vào chỗ đã chọn với một động tác nhanh
và đủ mạnh để 1 giọt máu trào ra sau khi chích máu
Dùng bông khô lau bỏ giọt máu đầu vi nó có thể lẫn với cồn còn sót lại
Bóp nhẹ ngón tay để làm chảy giọt máu thứ hai
Cầm 1 lam kính vào 2 cạnh, chạm nhẹ lên giọt máu ở đầu ngón tay, một giọt
máu nhỏ sẽ dính vào miếng kính ở giữa lam kính để làm làn máu mỏng
Bóp nhẹ ngón tay để nặn thêm máu, lấy 3, 4 giọt máu vào 1 lam kính khác để
làm giọt máu dày
Dùng bông thấm cồn lau sạch phần máu còn lại ở ngón tay.
4. Kéo làn máu mỏng
Cho 1 giọt máu lên 2/3 lam kính. Đặt lam kính chứa 1 giọt máu lên mặt phẳng
chắc chắn (hoặc cầm trên tay)
Đặt 1 cạnh lam kéo máu lên lam kính có giọt máu thành một gốc 450
Kéo từ từ cho lam kéo máu chạm vào giọt máu, để cho máu lan theo giao
tuyến của hai lam kính
Chờ cho lam lan ra gần hết cạnh của lam kéo máu, đẩy nhanh đều và nhẹ tay
lam kéo máu về phía đầu kia của lam kính chứa máu.
Nếu giọt máu vừa đủ thì phết máu sẽ không ra đến tận cùng của lam kính, mà
ngừng lại trước đó khoảng 1cm, tạo ra duôi máu.
Để khô tự nhiên, tránh bụi, tránh côn trùng ăn máu
Ghi tên bệnh nhân ở phần dày của làn máu mỏng, trước đó chỗ đặt giọt máu
Làn máu mõng đạt yêu cầu:
Làn máu phải mỏng đều, không có vết sọc ngang, dọc, không loang lổ
Làn máu có đuôi mỏng: xem KHV thấy hồng cầu xếp cạnh nhau chứ không
chồng lên nhau và cũng không cách xa nhau
Nguyên nhân làm làn máu mỏng không đạt yêu cầu: