TRƯỜNG ĐẠI HỌC MỞ TP. HCM
KHOA XÃ HỘI HỌC-CTXH-ĐÔNG NAM Á
BÀI TIỂU LUẬN CUỐI KỲ
MÔN: NGƯỜI HOA Ở ĐÔNG NAM Á
Ẩm thực của người Hoa Quảng Đông tại
Việt Nam và những vấn đề bàn luận
Sinh viên thực hiện: Nguyễn Quỳnh Trúc Lam
Giảng viên hướng dẫn: Đặng Thị Quốc Anh Đào
Thành phố Hồ Chí Minh, ngày 1 tháng 6 năm 2023
MỤC LỤC
PHẦN 1: TỔNG QUAN VỀ NGƯỜI HOA TẠI ĐÔNG NAM Á.................................4
1. Một số khái niệm về thuật ngữ về người Hoa tại Đông Nam Á...............................4
2. Lịch sử hình thành và phát triển của người Hoa tại Đông Nam Á............................5
3. Kinh tế nguời Hoa tại Đông Nam Á.........................................................................8
4. Văn hóa – xã hội của người gốc Hoa tại Đông Nam Á............................................9
5. Các chính sách đối với người Hoa tại Đông Nam Á..............................................10
PHẦN 2: ẨM THỰC CỦA NGƯỜI HOA QUẢNG ĐÔNG VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ
BÀN LUẬN..................................................................................................................... 12
1. Dẫn nhập............................................................................................................... 12
2. Nội dung................................................................................................................ 12
a) Vũ trụ quan và nhân sinh quan thể hiện trong văn hóa ẩm thực..........................12
b) Văn hóa ẩm thực và quan hệ xã hội....................................................................15
c) Văn hóa ẩm thực trong đời sống hiện đại...........................................................17
PHẦN 3: KẾT LUẬN.................................................................................................... 19
TÀI LIỆU THAM KHẢO.............................................................................................21
LỜI NHẬN XÉT CỦA GIẢNG VIÊN
.......................................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................................
PHẦN 1: TỔNG QUAN VỀ NGƯỜI HOA TẠI ĐÔNG NAM Á
1. Một số khái niệm về thuật ngữ về người Hoa tại Đông Nam Á
Trên nhiều tài liệu phương Tây từ trước cho đến hiện nay, thuật ngữ “Overseas Chinese”
hay “Chinese Overseas” xuất hiện khá nhiều, đều chỉ về “Người Trung Hoa hải ngoại”
hay “Người Trung Quốc hải ngoại”. Thuật ngữ này bao hàm tất cả những người Hoa hay
Hoa kiều sống ở nước ngoài có dòng dõi Trung Hoa sống ở nước ngoài không phân biệt
họ có quốc tịch nước sở tại hay không (Trần Khánh, 2018). Thuật ngữ “Overseas
Chinese” giống với thuật ngữ “Huaqiao” là người Trung Hoa tạm thời định cư ở nước
ngoài. Tuy nhiên, “Overseas Chinese” mang nghĩa rộng hơn, và nghĩa của thuật ngữ này
có thể thay đổi tùy thuộc vào sự thay đổi của chính sách quốc gia. Ví dụ như ở Trung
Hoa trước cuối những năm 1970 – trước cuộc cải cách đất nước thì “Overseas Chinese”
có nghĩa là “người Hoa hải ngoại” và sau những năm cuối 1970, Trung Hoa bắt đầu thu
hút vốn đầu tư của cộng đồng người Hoa ở nước ngoài và Trung Hoa công nhận nguồn
lực kinh tế của cộng đồng người Hoa hải ngoại nên thời điểm này, “Overseas Chinese”
được Trung Hoa dịch là “Hoa kiều” – được khẳng định là chỉ những công dân Trung Hoa
sống ở nước ngoài.
Thuật ngữ Huaqiao, mặc dù là thuật ngữ nay là dịch nghĩa tiếng Trung của thuật ngữ
“Overseas Chinese” nhưng về phần ý nghĩa, Huaqiao lại bị giới hạn trong phạm vi là
người Hoa còn quốc tịch Trung Quốc. Thuật ngữ này xuất hiện lần đầu tiên và chính thức
trong văn bản Hiệp định kí kết giữa Pháp và chính quyền Mãn Thanh tại Thiên Tân năm
1958. Đến những năm 1885 – 1887, thuật ngữ này được thể chế hóa thành Chiáoju hay
Qiaoju dùng để chỉ tất cả những người Trung Hoa di trú và sống tạm thời ở nước ngoài.
Ở Trung Quốc hiện nay, thuật ngữ Huaqiao vẫn được sử dụng để chỉ những người Trung
Hoa là công dân của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa (PRC).
Thuật ngữ Huaren, xuất hiện để gọi dân tộc Hoa trong các nước Đông Nam Á. Trong bối
cảnh tình hình chính trị thay đổi tại các nước Đông Nam Á và sự gia tăng số lượng người
Hoa tại các quốc gia này, nhiều người Hoa muốn định cư và nhập quốc tịch nước sở tại
nên họ tự gọi mình là Huaren (người Hoa), thay cho Huaqiao (Hoa kiều). Trong chính
sách Trung Quốc đề cập đến người Hoa bên ngoài Trung Quốc, Trung Quốc cũng có
thuật ngữ “Huaqiao Huaren” dùng để chỉ những người Hoa mang hai quốc tịch (Cộng
hòa Nhân dân Trung Hoa và quốc gia sở tại) – một trong những cách thu hút tiềm lực đầu
tư từ Hoa Kiều của Trung Quốc.
Cuối cùng là thuật ngữ Huayi, hay là người gốc Hoa. Được sử dụng để chỉ những người
Hoa lai (có bố hoặc mẹ là người Hoa kết hô với người bản địa) và đã hội nhập vào văn
hóa của quốc gia sở tại. Ví dụ như người Minh Huang ở Việt Nam, Peranakan ở
Indonesia hay Mestizo ở Phillipines.
2. Lịch sử hình thành và phát triển của người Hoa tại Đông Nam Á
Trước khi Đông Nam Á bị xâm lược bởi phương Tây
Kể từ trước Công nguyên, những người Hoa di trú, chính xác là người Hoa Hạ (cốt lõi
chính của dân tộc Hán, ban đầu chủ yếu sống ở vùng trung lưu của Hoàng Hà) đã lan
rộng khắp hầu hết các quốc gia có vùng biên giới giáp với Trung Quốc ngày nay. Đầu
tiên là binh lính, sau đó là các thương gia và lái buôn di cư tự do, đặc biệt là để buôn bán,
làm thương mại với các nước Đông Nam Á.
Từ thế kỷ V đến thế kỷ thứ VII, vào thời nhà Đường, nền kinh tế hàng hóa ở các vùng
ven biển, đặc biệt là các cảng biển phía đông nam, đã được phát triển và kỹ thuật đóng
tàu của người Hoa được cải thiện, điều này đã nhanh chóng thúc đẩy các thương nhân
Trung Hoa vượt đại dương đến Đông Nam Á.
Sau đó, do sự thay đổi của vương quyền, một làn sóng nhập cư mới của người Hoa đã
xuất hiện vào thế kỷ XIII, sau đó đã hình thành một cộng đồng người Hoa ở hầu hết
Đông Nam Á. Từ thời kỳ này trở đi, hầu hết các cảng và trung tâm thương mại lớn ở
Đông Nam Á đều có người Hoa nhập cư như Surabaya, Semarang, Sukarta, Jakarta (đảo
Java), Bukomi (Brunei), Ayutthaya...Hàng loạt biến động chính trị và chính sách của các
triều đại phong kiến diễn ra sau đó, dẫn đến việc người Hoa di cư sang các vùng lân cận,
nơi có đông đảo người dân tị nạn và binh lính sinh sống.
Vào thế kỷ XVI và XVII, với sự bùng nổ của “hệ thống thương mại châu Á”, dòng người
Trung Quốc ra nước ngoài đã gia tăng, đặc biệt là các thương nhân và thợ thủ công. Đặc
biệt, tỉnh Phúc Kiến lúc bấy giờ đã trở thành trung tâm ngoại thương hàng hải lớn nhất
của Trung Quốc. Họ ra đi với của cải vật chất dồi dào, kinh nghiệm thương trường và
một đội quân nhân viên và bảo vệ. Với nguồn vốn dự trữ và sự hiểu biết khá tốt về thị
trường nước ngoài, đặc biệt là khu vực Đông Nam Á, cũng như môi trường kinh doanh
tốt hơn ở Trung Quốc, người Hoa nhập cư đã thành công ở nước sở tại và có ý định định
cư lâu dài. Đây là nguyên nhân dẫn đến sự gia tăng nhanh chóng dân số người Hoa và
Hoa kiều tại các thành phố lớn ở Đông Nam Á. Giai đoạn này cũng gắn liền với làn sóng
di cư đầu tiên của người Hoa diễn ra từ thế kỷ 10 đến thế kỷ 15, nơi nhiều người định cư
ở Campuchia, Thái Lan, Indonesia (Java và Sumatera) ngày nay và Borneo - kết hôn với
người bản xứ và hòa nhập với người dân địa phương. Làn sóng di cư thứ hai bắt đầu ngay