Báo cáo: Công nghệ sản xuất tinh dầu bưởi

ậ ố Khóa lu n t ệ t nghi p

Ụ Ụ M C L C

ề ụ Đ  m c

Trang

ờ L i cam đoan ...............................................................................................................

L i c m  n ờ ả ơ .................................................................................................................

M c l c ụ ụ ....................................................................................................................i

ơ ồ ụ ả ậ ả Danh m c các b ng, s  đ , hình  nh trong lu n văn ..............................................iii

ừ ế ắ ậ ụ Danh m c các t vi t t t trong lu n văn .................................................................iv

ầ Ph n I : M  Đ U Ở Ầ ..................................................................................................1

Ộ ầ Ph n II :N I DUNG ..............................................................................................3

ươ Ổ Ệ Ch ng 1 T NG QUAN TÀI LI U V  B Ề ƯỞ ......................................................3 I

ồ ố 1.1 Ngu n g c B i ưở ...............................................................................................3

ự ậ ủ ể ặ 1.2 Đ c đi m th c v t c a qu  B i ả ưở ...................................................................5

ọ ủ ầ

1.3 Thành ph n hoá h c c a qu  B i

ả ưở .................................................................6

ạ ả 1.4 Thu ho ch và b o qu n ả ...................................................................................8

ộ ố ố ưở ả ượ ệ 1.6 M t s  gi ng b i và tình hình s n l ưở ng B i vi t nam ............................10

ưở         1.6.1 B i Năm Roi ..........................................................................................11

ưở         1.6.2 B i Phúc Tr ch ạ .....................................................................................12

ưở 1.6.3 B i da xanh ............................................................................................13

ưở 1.6.4 B i Di n ễ ................................................................................................15

ưở         1.6.5 B i Thanh Trà ........................................................................................15

ưở 1.6.6 B i Đoan Hùng ......................................................................................16

ưở ề 1.6.7 B i Tân Tri u Biên Hòa ........................................................................17

ưở         1.6.8 B i lông c  cò ổ .......................................................................................18

ề ả ượ ệ 1.7 Tình hình v  s n l ng b ưở ở i Vi t Nam ......................................................19

ư ỳ SVTH: Phan Nh  Qu nh i

ậ ố Khóa lu n t ệ t nghi p

ươ Ổ Ầ Ề Ch ng 2 T NG QUAN V  TINH D U V  B Ỏ ƯỞ .............................................21 I

ớ ệ 2.1 Gi ề i thi u v  tinh d u ầ .....................................................................................21

ệ ề 2.1.1 Khái ni m v  tinh d u ầ ............................................................................21

ể ủ ự ồ ố 2.1.2 Ngu n g c và s  phát tri n c a tinh d u ầ ...............................................21

ấ ậ ầ ọ 2.2 Tính ch t v t lý và các thành ph n hoá h c trong tinh d u ầ ............................21

ủ ấ ậ          2.2.1 Tính ch t v t lý c a tinh d u ầ .................................................................21

ầ ọ 2.2.3 Các thành ph n hóa h c trong tinh d u ầ ...................................................22

ươ ữ 2.3 Các ph ng pháp ly trích và thu gi tinh d u ầ .................................................23

ươ ư 2.3.1 Ph ng pháp ch ng c t c  đi n ấ ổ ể .............................................................23

ươ 2.3.2 Ph ng pháp vi sóng ...............................................................................28

ươ ắ ắ ớ ỏ ố 2.3.3 Ph ng pháp ắ s c ký l p m ng, s c ký khí và s c ký ph i kh ổ............30

ầ ế 2.4 Tinh d u chi t xu t t ấ ừ ỏ ưở ......................................................................33 v  B i

ề ầ 2.4.1 Vài nét chung v  tinh d u v  B i ỏ ưở ........................................................33

ầ ầ ọ 2.4.2 Thành ph n hóa h c trong tinh d u B i ưở ..............................................34

ẩ ủ 2.5 Hoat tính kháng khu n c a tinh d u ầ ................................................................35

ủ ấ ợ ầ    2.6 L i ích c a tinh d u trong v n đ  tr  li u ề ị ệ ......................................................37

ẩ ừ ầ ộ ố ả    2.7 M t s  s n ph m t tinh d u v  B i ỏ ưở ..........................................................38

ưở 2.7.1 Tinh d u ầ v  ỏ B i Grapefruit essential oil ..............................................38

ỏ ưở ầ 2.7.2 Tinh d u v  B i Pomelo ......................................................................39

ầ 2.7.3 Tinh d u v  b ỏ ưở Grapefruit pure essential oil.......................................40 i

ươ Ầ Ch ng III QUY TRÌNH LY TRÍCH TINH D U V  B Ỏ ƯỞ ................................41 I

ộ ố ươ ấ ầ ả 3.1 M t s  ph ng pháp s n xu t tinh d u v  B i ỏ ưở ..........................................41

ế ệ ấ ầ 3.1.1 Quy trình chi ỏ ưở ớ t xu t tinh d u v  B i v i nguyên li u xay .................42

ế ỏ ưở ớ ệ ấ ầ 3.1.2 Quy trình chi t xu t tinh d u v  B i v i nguyên li u không xay ......43

ế

ệ

ả

ả

ấ

3.2 K t qu  kh o sát hi u su t ly trích

............................................................................45

ệ

ấ

ầ

ớ

ệ

3.2.2 Hi u su t trích ly tinh d u v i nguyên li u không xay

....................................46

ệ

ấ

ầ

ớ

ệ

3.2.3 Hi u su t ly trích tinh d u v i nguyên li u xay

...............................................46

ư ỳ SVTH: Phan Nh  Qu nh ii

ậ ố Khóa lu n t ệ t nghi p

ữ ế ệ ệ ầ ả 3.3 So sánh k t qu  thu tinh d u gi a nguyên li u xay và nguyên li u không xay

................................................................................................................................... 47

Ầ Ế Ế Ậ PH N III K T LU N VÀ KI N NGH Ị...................................................................49

ế     3.1 K t lu n ậ ..........................................................................................................49

ế 3.2 Ki n ngh ị........................................................................................................49

ệ Tài li u tham kh o ả ....................................................................................................50

ơ ồ ụ ả ả ậ Danh m c các b ng, s  đ , hình  nh trong lu n văn Trang

ả ọ ầ B ng 1.1 Thành ph n hóa h c trong qu ả B iưở ..................................................7

ả

ẩ ủ ả ử ế ệ ầ

B ng 2.1

K t qu  th  nghi m tính kháng khu n c a tinh d u v ỏ B iưở ...........36

ưở ệ ờ ệ ầ ả ấ B ng 2.2: Hi u su t ly trích tinh d u v ỏ B i theo th i gian (nguyên li u không

xay)....................................................................................................................... 46

ưở ệ ệ ầ ả ờ ấ B ng 2.3 : Hi u su t ly trích tinh d u v ỏ B i theo th i gian (nguyên li u xay)

.............................................................................................................................. 47

ơ ồ ệ ế ệ ấ ầ S  đ  3.1 quy trình công ngh  chi ỏ ưở ớ t su t tinh d u v  B i v i nguyên li u xay

.............................................................................................................................. 42

ơ ồ ệ ế ỏ ưở ớ ệ ấ ầ S  đ  3.1 quy trình công ngh  chi t su t tinh d u v  B i v i nguyên li u

không xay.............................................................................................................44

ưở Hình 1.1: B i Chùm ...........................................................................................4

ưở Hình 1.2 : B i năm roi .......................................................................................11

ưở Hình 1.3 : B i Phúc Tr ch ạ .................................................................................13

ưở Hình 1.4 : B i da xanh .......................................................................................14

ưở Hình 1.5 : B i di n ễ ............................................................................................15

ưở Hình 1.6 : B i Thanh Trà ...................................................................................15

ưở Hình 1.7 : B i Đoan Hùng .................................................................................16

ưở ề Hình 1.8: B i Tân Tri u Biên Hòa ....................................................................17

ưở Hình 1.9: B i lông c  cò ổ ...................................................................................18

ệ ố ầ ằ ươ ư Hình 2.1 : H  th ng ly trích tinh d u b ng ph ng pháp ch ng c t c  đi n ấ ổ ể ...24

ư ỳ SVTH: Phan Nh  Qu nh iii

ậ ố Khóa lu n t ệ t nghi p

ớ ắ Hình 2.2 Máy s c ký l p m ng ỏ ...........................................................................21

ắ Hình 2.3 Máy s c ký khí ......................................................................................32

ắ ố Hình 2.4 Máy s c ký kh i ph ổ............................................................................33

ế ầ Hình 2.5 Túi ti t tinh d u v  B i ỏ ưở .....................................................................34

ụ ầ Hình 2.6 T  c u Staphylococcus .........................................................................35

ẩ Hình 2.7 Vi khu n Shigella .................................................................................35

ự ẩ Hình 2.8 Tr c khu n Salmonella paratyphi A .....................................................36

ỏ ưở ầ Hình 2.9 Tinh d u v  B iGrapefruit essential oil .............................................38

ỏ ưở .................................................................39 ầ  Hình 2.10 Tinh d u v  B i Pomelo

ầ Hình 2.11 Tinh d u v  B i ỏ ưở Grapefruit pure essential oil.................................40

ừ ế ắ ậ ụ Danh m c các t vi t t t trong lu n văn

ắ ớ ỏ TLC:         Thin Layer Chromatography ( S c ký l p m ng )

ắ GC :          Gas Chromatography ( S c ký khí )

ắ ố ổ GC/MS :    Gas Chromatography /Mass Spectometry ( S c ký kh i ph  )

ư ỳ SVTH: Phan Nh  Qu nh iv

ậ ố Khóa lu n t ệ t nghi p

PH N IẦ

M  Đ UỞ Ầ

Ặ Ấ Ề I. Đ T V N  Đ

ệ ầ ượ ử ụ ự ộ Tinh d u hi n nay đ ự   c s  d ng r ng rãi trong các lĩnh v c th c

ẩ ẩ ượ ầ ẩ ồ ươ ệ ồ ỹ ph m, m  ph m, d c ph m… Tinh d u làm ngu n h ố   ng li u có ngu n g c

ỏ ượ ườ ặ ệ ộ ừ t cây c  thiên nhiên ngày càng đ c con ng i đ c bi ư t chú ý và  a chu ng.

ệ ề ớ ệ ớ ấ ậ ợ Vi ệ t Nam v i đi u ki n thiên nhiên nhi t đ i r t thu n l ệ   i cho vi c

ự ậ ứ ể ạ ạ ầ   hình thành và phát tri n các lo i th c v t, trong đó các lo i cây có ch a tinh d u

ượ ẳ ồ ố ị đang   đ ộ c   kh ng   đ nh   là   d i   dào   và   đ c   đáo.   Trong   đó,   gi ng   Citrus   h ọ

ư ượ ề ớ ậ ầ Rutaceae tuy có ti m năng l n song ch a đ ụ c khai thác, t n d ng, h u nh  ch ư ỉ

ớ ử ụ ầ ừ ỏ ư ụ ậ ả ế ế m i s  d ng múi, ch a ch  bi n và t n d ng tinh d u t v  qu . Cho nên hàng

ộ ượ ậ ả ầ ưở ứ ớ năm chúng ta còn ph i nh p m t l ng tinh d u b ể i khá l n đ  đáp  ng nhu

ụ ứ ụ ế ề ằ ầ c u tiêu th . Vì lý do đó tôi ti n hành nghiên c u đ  tài nh m m c đích tìm ra

ệ ố ư ỉ ố ậ ề ệ ầ ị đi u ki n t ọ   i  u trong vi c ly trích tinh d u, xác đ nh các ch  s  v t lý, hóa h c,

ộ ố ử ủ ệ ẩ ầ ọ thành ph n hóa  h c và  th  nghi m tính kháng khu n trên m t s  ch ng vi

ủ ệ ặ ẩ ầ ỏ ố ệ khu n gây b nh c a tinh d u v  trái gi ng Citrus và đ c bi t là qu ả B i.ưở

ư ỳ SVTH: Phan Nh  Qu nh v

ậ ố Khóa lu n t ệ t nghi p

ả ừ ứ ủ ề ấ ầ ỏ Nhi u công trình nghiên c u cho th y tinh d u c a v  qu  t chi

ụ ự ề ẩ ỹ ượ ẩ citrus có nhi u tác d ng trong lĩnh v c m  ph m và d ể c ph m. Đi n hình nh ư

ứ ạ ầ ả ố ọ ỏ ề đ  tài nghiên c u Kh o sát tinh d u v  trái gi ng Citrus h  Rutaceace, ho t tính

ả ầ ừ ỏ ủ ả ọ gi ộ ố ạ i lo âu c a m t s  lo i tinh d u t v  qu  cây chi Citrus h  Rutaceace,…

ữ ứ ụ ề ằ ộ Nh ng công trình nghiên c u này đ u nh m vào m t m c đích chung là đi sâu

ợ ủ ề ằ ầ ỏ vào khám phá l i ích c a tinh d u trên v  cây chi citrus, đ  tài này nh m khám

ợ ủ ầ ỏ ợ ưở phá l i ích c a tinh d u v  trái chi Citrus nói chung và l i ích c a v ủ ỏ B i nói

riêng.

ứ ượ ụ ệ ế ằ ả ấ Nghiên c u đ c ti n hành nh m m c đích kh o sát hi u su t trích

ệ ả ự ủ ấ ầ ộ ly c a tinh d u và xây d ng m t quy trình công ngh  s n xu t tinh d u t ầ ừ ỏ v

ấ ượ ưở ệ ồ ẽ ả ầ ạ ấ B i cho hi u su t thu h i và ch t l ng tinh d u cao. Bên c nh đó s  kh o sát

ưở ượ ủ ầ ạ ẩ ự thêm ho t tính kháng khu n c a tinh d u v ỏ B i đ ệ c th c hi n trên c  s ơ ở

ứ ế ấ nghiên c u lý thuy t, Xu t phát t ừ ự ế  th c t ọ    và đây cũng chính là lý do tôi ch n

ứ ươ ả ầ ề đ  nghiên c u ph ấ ng pháp s n xu t tinh d u v ỏ B i.ưở

Ụ Ủ

Ệ

Ề

II. NHI M V  C A Đ  TÀI

ấ ượ ầ ệ

­ Phân tích đánh giá thành ph n ch t l

ng nguyên li u.

ự ọ ươ ả ấ ầ ợ ­ L a ch n ph ng pháp s n xu t tinh d u thích h p.

ươ ị ­ Xác đ nh ph ng pháp trích ly tinh dàu

ấ ượ ả ­ Phân tích và đánh giá ch t l ầ ẩ ng s n ph m tinh d u

Ả Ạ ƯỢ Ủ

Ế

Ề

III. K T QU  Đ T Đ

C C A Đ  TÀI

ữ ụ ế ể ả ấ ậ ợ Rút ra  nh ng k t lu n h p lý đ   áp d ng vào quy trình s n xu t th c t ự ế   ,

ượ ầ ả ư ượ ậ ụ ủ ệ ọ ỏ đánh giá đ c t m quan tr ng c a nguyên li u v  qu  ch a đ c t n d ng.

Ấ

Ế

Ậ   Ủ IV. K T C U C A KHÓA LU N

ậ ố ệ ầ Khoá lu n t ồ t nghi p bao g m ba ph n :

Ph n Iầ : M  Đ UỞ Ầ

Ộ Ph n IIầ : N I DUNG

ươ ệ ổ Ch ề ưở ng I: T ng quan tài li u v  B i

ư ỳ SVTH: Phan Nh  Qu nh vi

ậ ố Khóa lu n t ệ t nghi p

ươ ầ ổ Ch ỏ ưở ề ng II: T ng quan v  tinh d u v  B i

ươ ầ Ch ỏ ưở ng III: Quy trình ly trích tinh d u v  B i

Ế Ế ầ Ị Ậ Ph n III: K T LU N VÀ KI N NGH

Ộ Ầ PH N II: N I DUNG

ƯƠ Ổ Ệ CH NG 1: T NG QUAN TÀI LI U V  B Ề ƯỞ I

1.1 Ngu n g c b ồ ố ưở i

Tên khoa h c: ọ Citrus Maxima Burm.Merr, Citrus Grandis(L.) Osbeck.

ớ Gi i (regnum)             : Plantac

Ngành (divisio)           : Magnoliophyta

ớ L p (class)                  : Magnoliopsida

ớ Phân l p (subclass)     : Rosida

ộ B  (ordo)                    : Sapindales

ọ H  (familia)                 : Rutaceae

ư ỳ SVTH: Phan Nh  Qu nh vii

ậ ố Khóa lu n t ệ t nghi p

Chi (genus)                  : Citrus

Loài (species)              : C.maxima [12].

ố ừ ưở ồ ọ ự ờ B i có ngu n g c t Nam Á và Malaysia, m c t nhiên theo b  sông

ộ ả ố ở ươ ưở ượ ư Fiji (tên m t đ o qu c Thái Bình D ng) và Friendly. B i đã đ c đ a vào

ố ướ ưở ượ ồ ả Trung Qu c kho ng 100 năm tr c công nguyên. B i đ c tr ng nhi u ề ở

ề ả ả ố ỉ ỉ ỉ ế   mi n nam Trung Qu c (t nh Qu ng Đông, t nh Qu ng Tây và t nh Phúc Ki n).

ượ ữ ồ ờ ở ề ở ặ Đ c bi ệ ưở t b i còn đ c tr ng trên nh ng b  sông mi n Nam Thái Lan, Đài

Ấ ề ả ả ắ ậ ộ Loan, kh p mi n nam Nh t B n, Nam  n  Đ , bán đ o Malaysia, Indonesia,

ườ ữ ạ ầ ằ ố ượ New Guinea và Tahiti. Ng i ta tin r ng nh ng h t gi ng đ u tiên đ ề   c thuy n

ưở ế ỷ ậ ưở ế ố tr ỹ ng Shaddock mang đ n Châu M  vào cu i th  k  17. Vì v y b i còn đ ượ   c

ọ g i là Shaddock.

ưở ưở (Citrus B i   có   2   loài:   B i ưở (Citrus   Grandis)  và   B i   chùm

Paradisi).

ưở ọ ưở ắ , là loài B i chùm (Citrus paradi Shimaef ) hay còn g i là B i đ ng

ưở ữ ượ ổ ế ở ỹ ồ ướ lai gi a B i Shaddock và cam, đ c tr ng ph  bi n M  và các n c vùng

ặ ấ ả ị ở ướ Đ a Trung H i, không có ho c có r t ít các n c vùng châu Á.

ỏ ườ ưở ặ ọ ả B i chùm trái nh  (đ ng kính kho ng 10­15cm), đ t g n trong lòng

ư ả ầ ố ơ ỏ bàn tay, có hình c u tròn, da tr n láng gi ng nh  qu  cam, v  khi chín có màu

ẽ ấ ưở ư ắ ặ ặ ồ ủ vàng ho c h ng, có mùi đ c tr ng c a B i. Khi c t ngang s  th y ru t b ộ ưở   i

ỏ ồ ưở ề ệ ố ấ ặ r t đ c, màu đ  h ng, các múi B i dính li n nhau, gi ng h t múi cam, khó

ớ ưở ở ạ ấ ạ ặ ệ tách, r t ít h t ho c không có h t (khác v i B i Vi ờ   t Nam các múi tách r i,

ưở ọ ướ ỏ ắ ư ấ ầ ầ ố ỏ tép B i m ng n ắ   c, x p), ph n v  tr ng bên trong r t m ng nh  ph n tr ng

ị ừ ấ ưở ế ạ ọ ủ ỏ c a v  cam, v  t r t chua đ n ng t nh t và lúc nào cũng chát. B i chùm đ ượ   c

ề ở ỹ ồ ườ ươ ể tr ng nhi u M , Brazil, Argentina, Mexico, ng i ph ấ   ng tây dùng đ  ép l y

ươ ướ ố n c u ng hay ăn t i.

ưở ấ ộ ồ   B i chùm cung c p m t ngu n

ấ ơ ưở   ồ d i dào vitamin C, ch t x  pectine. B i

ứ ắ ồ ỏ ấ   chùm có s c h ng hay đ  do có ch a ch t

ư ỳ SVTH: Phan Nh  Qu nh viii

ậ ố Khóa lu n t ệ t nghi p

ố ợ ưở ấ ch ng oxy hóa có l ứ i là lycopene. Các nghiên c u cho th y B i chùm có th ể

ạ ấ ượ ộ ượ ưở ứ ạ giúp h  th p l ng cholesterol và trong h t B i có ch a m t l ấ ng th p các

ấ ố ch t ch ng oxy hóa.

Hình 1.1:

ưở B i Chùm[15]

ướ Ở ướ  n c ta và các n c vùng

ủ ế ồ Đông   Nam   Á   ch   y u   tr ng   các

ưở ố ộ gi ng B i thu c loài Grandis. Đây

ề ố ấ ạ là loài r t đa d ng v  gi ng do có

ữ ạ ớ ự s  lai t o gi a chúng v i các loài

ự khác trong chi Citrus. S  khác nhau

ữ ố ỉ ở ặ ể ề ướ ả gi a các gi ng không ch đ c đi m v  hình thái, kích th c qu  mà còn ở ả   c

ấ ượ ả ắ ị ch t l ng và màu s c th t qu  [19].

Ở ề ạ ưở ưở ưở ổ ưở mi n Nam có các lo i B i: b i Biên Hoà, B i i, B i Thanh

ưở ườ ưở ườ ưở ưở Trà,   B i   đ ng   núm,   B i   đ ng   cam,   B i   Năm   Roi,...   B i   Năm   Roi

ạ ắ ộ ướ ọ ố không h t, ru t tr ng, không khô, không ố   t, chua ng t cân đ i. Các gi ng

ầ ớ ưở ả ở ộ ề ả B i này ph n l n qu  có hình qu  lê, cây đ  18­25 năm có chi u cao 6­10m.

ậ ộ ồ ủ ấ ả ỳ ộ Trung bình trên cây có 200­300 qu  tu  vào m t đ  tr ng, đ  phì c a đ t và k ỹ

ố ượ ậ ả thu t chăm sóc, kh i l ng qu  trung bình là 0,8­1,0kg.

Ở ề ưở ưở ạ ắ mi n B c có B i Phúc Tr ch (Hà Tĩnh), B i Đoan Hùng (Phú

ưở ơ ưở ỏ ừ ố ọ ộ ộ Th ), B i đ  Mê Linh (Hà N i), B i S n T  Liêm (Hà N i)...Trong s  đó

ưở ưở ế ế ạ ấ ễ   ưở ổ ế n i ti ng nh t là B i Phúc Tr ch, B i Đoan Hùng, ti p đ n là B i Di n.

ưở ạ ượ ườ ư ượ B i Phúc Tr ch đ ề c nhi u ng i  a thích và đ c đánh giá cao trên th ị

ườ ề ướ tr ng nhi u n c.

ưở ưở ố ượ ậ ướ B i NN­1 (Pumello) là gi ng B i lai đ ộ c nh p n i vào n c ta.

ỏ ỏ ớ ồ ưở ả ả ọ ướ ị B i NN­1 có qu  to, v  m ng, th t qu  có màu ph t h ng, m ng n c, v ị

ưở ấ ặ ạ ngon, cây sinh tr ng m nh, năng su t cao, cành không gai, cây có đ c tính

ư ỳ SVTH: Phan Nh  Qu nh ix

ậ ố Khóa lu n t ệ t nghi p

ố ớ ả ưở ệ ạ ố ị ưở ch ng ch u cao đ i v i sâu b nh h i, qu  b ẹ i to, hình dáng đ p. B i NN­1 có

ế ị giá tr  kinh t ấ  và năng su t cao.[16]

ự ậ ủ ể ặ 1.2 Đ c đi m th c v t c a qu  b ả ưở i

ế ả ườ ồ ớ Cây cao kho ng 5 đ n 10m, th ằ   ấ ng có gai l n (nh t là tr ng b ng

ạ h t), nhánh non có lông t ơ .

ườ ữ ễ ễ ừ ễ ọ ng có 1 r  cái và nh ng r  nhánh, t r  nhánh m c ra các r ễ R :ễ  th

ế ớ ủ ễ ườ ự ể ẽ ớ ự ủ ể lông y u t. S  phát tri n c a r th ng xen k  v i s  phát tri n c a thân,

ặ ấ ễ ọ ừ ạ ườ ế ấ ọ ỏ cành trên m t đ t. R  m c ra t h t th ng kh e, m c sâu, n u đ t thoáng

ơ ố ễ ế ướ ố n c t t và t ể ọ i x p r  có th  m c sâu đ n 4m.

ưở ỗ ộ ườ ọ ng m c ra ạ Thân, cành: B i thu c lo i thân g , các cành chính th

ở ặ ấ ể ấ ả ị ồ    các v  trí trong kho ng 1m cách m t đ t. Cành có th  có gai, nh t là khi tr ng

ể ạ ố ợ ụ ế ộ ằ b ng h t. Cành phát tri n theo l ả   ọ i h p tr , khi cành m c dài đ n m t kho ng

ấ ị ừ ạ ế ợ ộ nh t đ nh thì ng ng l ể i. Trong m t năm cây có th  cho 3 đ n 4 đ t cành, tùy

ủ ứ ư theo ch c năng c a cành mà chúng có tên khác nhau nh :cành mang trái, cành

ẹ ưỡ ượ m , cành dinh d ng và cành v t.

ưở ế ộ ồ ố ơ ớ   Lá: lá B i thu c lá đ n g m có cu ng lá, cánh lá và phi n lá. Lá l n,

ầ ụ ế ế ạ ừ ế có cành lá to, phi n lá hình xoan đ n b u d c, d ng trái tim, dài t 12 đ n 15cm,

ặ ướ ườ m t d i gân lá th ng có lông.

ưở ớ ắ ọ ơ Hoa: hoa B i l n, m c đ n hay chùm, cánh hoa màu tr ng kem, có

ị ự ầ ườ ộ ừ ừ t 20 ­ 25 nh  đ c, b u noãn có 11­16 ngăn, đ ng kính r ng t ấ    2,5­4cm, r t

ơ ườ ưỡ ờ ừ ế th m, th ng là hoa l ng tính. Th i gian t ổ    khi ra hoa đ n khi hoa tàn thay đ i

ề ệ ố ộ ậ tùy gi ng và đi u ki n khí h u, trung bình là m t tháng.

ưở ầ ớ ườ ừ ng kính t ế    10 đ n Trái: B i có trái l n, hình c u hay hình trái lê, đ

ạ ạ ỏ ớ 40cm, có màu xanh và vàng nh t khi chín, v  dày, tép l n màu vàng nh t hay

ừ ưở ạ ầ ặ ồ h ng. Trái n ng trung bình t 1­2kg. Trái b i có 3 ph n chính: ngo i bì, trung

ổ ừ ủ ờ ộ ụ ế bì, n i bì. Th i gian chín c a trái thay đ i t ấ    7 đ n 8 tháng sau khi th  ph n.

ể ủ ưở ạ ừ ầ ậ Quá trình phát tri n c a B i chia làm 3 giai đo n: t 4­9 tu n sau khi đ u trái,

ư ỳ SVTH: Phan Nh  Qu nh x

ậ ố Khóa lu n t ệ t nghi p

ủ ế ể ướ ọ ượ ạ ầ ị trái ch  y u phát tri n kích th c và tr ng l ng. Bên c nh đó ph n th t trái

ủ ế ể ể ề ướ ố ượ cũng phát tri n ch  y u là các tép phát tri n v  kích th c và s  l ng. Sau đó,

ủ ớ ớ ự ủ ể ể ạ   ự cùng v i s  phát tri n c a các tép là s  phát tri n c a l p trung bì. Giai đo n

ạ ộ ụ ố ượ ướ ả cu i cùng, khi trái đ t đ  chín thành th c, hàm l ng acid trong n ầ   c gi m d n,

ắ ủ ừ ộ ứ ể trong khi màu s c c a trái t ủ    màu xanh chuy n sang màu vàng và đ  c ng c a

ầ ẽ ả trái s  gi m d n.

ướ ượ ố ượ ạ ọ c, tr ng l ng, s  l ng h t trong trái và ạ H t: ạ hình d ng, kích th

ạ ớ ưở ừ ề ạ ổ ỗ ố ơ m i múi thay đ i nhi u tùy t ng gi ng. B i là lo i trái h t l n, đ n phôi, có

ộ ố ố ề ạ ưở ư ưở ưở nhi u h t, tuy nhiên m t s  gi ng b ạ   i nh  B i Năm Roi, B i Biên Hòa h t

ườ ể ủ ấ ầ th ng m t d n qua quá trình phát tri n c a trái [2].

ọ ủ ầ 1.3 Thành ph n hoá h c c a qu  B ả ưở i

ưở ượ ậ ụ ấ ả ậ ừ ể ế ươ B i đ c t n d ng t ộ t c  các b  ph n, t hoa (đ  ch  h ệ   ng li u),

ỏ ơ ả ạ ướ ưở ấ ổ ưỡ ứ ư lá, v , c m và c  h t. N c b ề i ch a nhi u ch t b  d ạ   ng nh  các lo i

ấ ạ ườ đ ng trái cây, đ m, béo, acid tannic, bêta­caroten và các ch t khoáng Phospho,

ứ ề ắ s t, Calci, Kali, Magie. Ngoài ra, còn ch a nhi u vitamin (B1, B2, C), trong đó

ượ ấ ả ầ ả ớ hàm l ng vitamin C khá cao, g p kho ng 10 l n so v i qu  lê.

ứ ư ả ỏ ­  V   qu :   ch a   flavonoid   nh   naringosid,   hesperidin,   diosmin,   diosmetin,

hesperitin…

ủ ế ứ ầ ả ỏ + V  qu  ngoài: ch a coumarin, caroten và tinh d u (ch  y u là d­limonen)

ả ữ ị ấ ắ ấ ỏ ộ +   V   qu   gi a:   r t   giàu   naringin   có   v   r t   đ ng,   pectin   và   m t   ít   limonin.

ấ ả ị ­   D ch  qu :  glucid,  lipid,  các  ch t khoáng  (canxi,  kali,  phospho),  caroten  và

cácvitamin(B,C).

ỏ ạ ứ ứ ề ề ạ ­  H t: ch a nhi u limonin, v  h t ch a nhi u pectin.

ấ ả ở ứ ệ ọ Vi n nghiên c u khoa h c Pháp xu t b n ấ    Toulouse 1959 cho th y

ầ ượ ủ ưở ầ ượ ph n ăn đ c c a qu ứ ả B i là 60%. C  100g ph n ăn đ c có 88,7g n ướ   c,

ấ ơ ấ ạ ấ ọ 0,93g đ m, 0,1g ch t béo, 9,8g ch t ng t, 0,4g ch t x , 26mg photpho, 1,9mg

ắ ồ natri,   84mg   kali,   12g   canxi,   9mg   magiê,   0,08mg   đ ng,   0,39mg   s t,   0,33mg

mangan,  0,016mg  viatmin B1,  0,06mg  B2,  0,3mg  PP,  3mg vitamin C.  L ngượ

ư ỳ SVTH: Phan Nh  Qu nh xi

ậ ố Khóa lu n t ệ t nghi p

ủ ủ ầ ườ ớ ế ỗ vitamin C này đ  cho nhu c u c a ng i l n m i ngày n u ăn 1/3 qu ả B iưở

ứ ệ ả ạ ộ ưở (200g n c qu ). Theo m t tài li u khác, c  1kg tép b i có 2mg protid, 73mg

ề gluxit, 0,2mg caroten (ti n vitamin A), 0,2mg vitamin B2, 0,4mg vitamin B1,

ườ 950mg vitamin C, đ ng, acid…[4]

ọ ả ưở ầ B ng 1.1 Thành ph n hóa h c trong qu ả B i [16]

Năng l ngượ KJ/calo Hàm l ngượ

N cướ ấ ợ Ch t s i ấ Ch t béo Protein Đ ngườ Vitamin A Vitamin C Vitamin B1 Vitamin B2 Vitamin B6 Vitamin E (128/30) % g g g g ug mg mg mg mg mg 90 1.4 0 0.9 6.6 0 40 0.07 0.02 0.03 0.5

ả ạ ả 1.4 Thu ho ch và b o qu n

ể ạ ờ ể ừ ả ạ ỏ Th i đi m thu ho ch: Thu ho ch khi v  qu  chuy n t màu xanh

ệ ể ỏ ả ả chuy n sang màu vàng kho ng 40­50% di n tích v  qu .

ề ệ ữ ả ạ ạ ả Đi u ki n ngo i c nh khi thu hái ờ   : Thu ho ch qu  vào nh ng ngày tr i

ữ ề ặ ạ ạ ổ ư   ạ t nh ráo, thu ho ch vào bu i sáng ho c chi u mát, tránh thu ho ch vào gi a tr a

ể ư ể ơ ế ầ ạ ặ ả ờ ơ   ho c tr i quá nóng. Qu  thu ho ch xong c n đ  n i râm mát đ  đ a đ n n i

ả ụ ặ ả tiêu th  ho c b o qu n.

ỹ ụ ả ạ ầ ậ K  thu t thu hái: C n ph i có thang chuyên d ng cho thu ho ch qu ả

ả ạ ử ụ ể ắ ụ ế ệ   và s  d ng kéo đ  c t qu , h n ch  làm r ng lá gãy cành. Không dùng bi n

ư ỳ SVTH: Phan Nh  Qu nh xii

ậ ố Khóa lu n t ệ t nghi p

ả ụ ả ơ ể ấ ậ ố ạ pháp rung, đ p cho qu  r ng. Khi thu ho ch tránh đ  cho qu  r i xu ng đ t làm

ả ượ ỏ ấ ậ d p v  và múi bên trong. Qu  đ ặ   ặ ọ c cho vào thùng ho c s t tre có lót gi y ho c

ả ử ơ ậ ề ể ặ ạ ỏ ấ ồ ậ ố x p, lau s ch v  qu , x  lý hoá ch t r i v n chuy n v  nhà ho c n i t p trung

ả ả ạ ử ể đ  phân lo i, x  lý và b o qu n.

ả ạ ề ầ ưở ạ ượ ạ Phân lo i và b o qu n c phân lo i theo ả : B i thu ho ch v  c n đ

ỡ ể ệ ạ ỏ ữ ầ ả ả ả ả kích c  đ  ti n đóng gói và b o qu n. C n ph i lo i b  ngay nh ng qu  không

ề ướ ặ ỏ ả ị ẹ ệ ọ ẩ ạ đ t tiêu chu n v  kích th c, hình thù v o v , xây xát ho c v  qu  b  sâu b nh,

ế ậ ướ ữ ề ạ ạ ả khuy t t t tr c khi phân lo i. Nh ng qu  đã phân lo i dùng khăn m m lau

ặ ọ ể ậ ế ặ ấ ằ ể   ạ s ch, bao b ng gi y ho c nilon, x p vào thùng cacton ho c s t đ  v n chuy n

ị ườ ụ ườ ữ ầ ơ ớ t i th  tr ng tiêu th . Tr ợ ư ng h p l u gi ộ ố ệ   ụ  lâu h n c n áp d ng m t s  bi n

ả ả ợ pháp b o qu n thích h p sau:

ạ ả ạ ả ố Sau khi qu  đã phân lo i, lau s ch, dùng vôi bôi vào cu ng qu  sau đó

ậ ắ ặ ạ ỗ ố cho vào chum, v i sành ho c hòm g  có lót lá chu i khô và đ y n p kín. Phân

ạ ạ ố ố ọ ằ   ấ lo i, lau s ch, nhúng vào thu c ch ng n m, hong khô 1­3 ngày sau đó b c b ng

ấ ấ ữ ơ gi y nilon và c t gi n i khô ráo.

ạ ả ả ả B o qu n trong cát khô, nghĩa là dùng cát khô, s ch r i m t l ộ ượ ướ   t d i

ồ ế ả ả ả ưở ượ ạ ề n n nhà b o qu n dày kho ng 10cm r i x p b i đã đ ạ c phân lo i, lau s ch,

ứ ố ố ớ ưở ủ ớ ớ ấ ử x  lý thu c ch ng n m lên trên. C  1 l p b i 1 l p cát, l p trên cùng ph  cát

ặ ấ ậ ấ ồ ố ả ế   xong r i dùng gi y nilon ho c gi y báo đ y kín lên cát. Chú ý cu ng qu  x p

ế ỉ ượ ả ể ệ ệ ể ướ h ng lên phía trên và ch  nên x p 4­5 l ạ   t qu  đ  ti n cho vi c ki m tra lo i

ả ư ỏ ả ả ỏ ữ b  nh ng qu  h  h ng trong quá trình b o qu n.[1]

ủ ưở ợ 1.5 L i ích c a B i

ưở ề ấ ấ ạ ưỡ B i là lo i trái cây có r t nhi u ch t dinh d ề   ng, trong đó có nhi u

ơ ể ủ ể ầ ấ ưỡ ch t có th  giúp ích cho c  th  c a chúng ta. Trong thành ph n dinh d ủ   ng c a

ơ ể ấ ầ ưở ề ấ ẳ ạ ạ   trái B i có nhi u lo i vitamin và khoáng ch t mà c  th  r t c n. Ch ng h n

ưở ư ớ ộ nh  vitamin C, trong m t trái B i trung bình có t i 39 miligam.

ưở ứ ề ấ ấ ồ B i ch a nhi u vitamin C và potassium, là ngu n cung c p ch t vôi

ưở ỏ ắ ấ ưở ồ (calcium), folate, s t, và ch t khoáng khác. B i đ  hay b ề   ứ i h ng ch a nhi u

ư ỳ SVTH: Phan Nh  Qu nh xiii

ậ ố Khóa lu n t ệ t nghi p

ấ ủ ưở ứ ề ề beta caroten là ti n ch t c a vitamin A. Ngoài ra, B i còn ch a nhi u ch t x ấ ơ

ề ấ ả ấ ộ và ít calories, nhi u ch t bioflavonoids và m t vài hóa ch t khác có kh  năng

ừ ệ ư ạ ngăn ng a b nh ung th  và tim m ch.

ưở ự ườ B i giúp chúng ta ăn ngon, kích thích s  tiêu hóa vì tăng c ng s ự

ế ậ ế ị ưở ụ ụ ổ ị ti t m t và ti t d ch v . Dùng B i vào bu i sáng lúc b ng đói có tác d ng l ợ   i

ấ ộ ấ ặ ữ ể ả ẩ ẩ ọ ti u và t y ch t đ c, giúp l c máu, th i nh ng ch t c n b n và đ c t ộ ố ở ậ      th n

và gan ra ngoài.

ườ ị ệ ế ấ ạ ớ ớ ộ ố M t s  ng i b  b nh th p kh p, viêm kh p, ho i huy t, và kinh

ưở ờ ườ phong đã lành nh  ăn B i th ng xuyên.

ả ưở Làm gi m cholesterol: trong b ấ ợ i có pectin, ch t s i hòa tan có tác

ả ấ ậ ả ơ ể   ụ d ng làm gi m cholesterol trong máu, gi m ch t béo thâm nh p vào c  th .

ứ ữ ườ ượ Theo nghiên c u trong nh ng ng i có hàm l ng cholesterol trong máu cao,

ệ ườ ưở ờ vi c ăn th ả   ng xuyên 15g pectin trong B i trong th i gian 4 tháng giúp gi m

ườ ặ ợ ệ ể ả cholesterol trong máu trung bình 8%, trong tr ng h p đ c bi t có th  gi m t ớ   i

20%.

ế ế ả ạ ố Ch ng cao huy t áp, gi m tai bi n tim m ch: Hesperidin và naringin

ừ ơ ứ ồ ủ ệ ạ ấ ả ộ   là 2 ch t flavonoid giúp b o v  tính đàn h i c a m ch máu, ng a x  c ng đ ng

ế ế ế ạ ạ ố m ch,   gián   ti p   ch ng   cao   huy t   áp   và   tai   bi n   m ch   máu   não.   Acid

ặ ộ ệ ấ ộ ưở galacturonique trong B i có tác đ ng đ c bi t lên cholesterol x u, m t trong

ế ố ạ ơ ữ ữ ự ạ ả ả nh ng y u t ồ ủ ộ    t o nên m ng x  v a thành m ch làm gi m s  đàn h i c a đ ng

ạ ỏ ự ụ ạ ộ ổ ụ m ch. Chính tác đ ng này có tác d ng săn đu i và lo i b  s  tích t cholesterol

ạ ờ ạ ồ đ ng th i làm s ch các m ch máu.

ưở ư ề ấ ố ụ   ấ Phòng ch ng ung th : Nhi u ch t tìm th y trong B i có tác d ng

ư ạ ố ầ   ch ng oxy hóa m nh nh  lycopene, limonoid và các naringin. Chúng góp ph n

ứ ư ệ ế ạ ạ ả ị ư   xoa d u các tri u ch ng c m l nh và các tai bi n tim m ch cũng nh  ung th .

ứ ấ ọ ượ ủ Các nghiên c u khoa h c cho th y limonoid làm gia tăng hàm l ng c a m t s ộ ố

ỗ ợ ệ ạ ỏ ả ả ộ enzyme có kh  năng làm gi m đ c tính và h  tr  vi c lo i b  các tác nhân gây

ung th .ư

ư ỳ SVTH: Phan Nh  Qu nh xiv

ậ ố Khóa lu n t ệ t nghi p

ể ị ứ ầ ớ Lá B ứ iưở : Dùng đ  tr  các ch ng nh c đ u do phong, viêm kh p. Lá

ưở ấ ướ ứ ư ặ ể B i chín dùng đ  xoa bóp, n u n ớ   ữ c xông ho c ngâm ch a ch ng s ng kh p,

ấ ươ bong gân, ch n th ng.

ụ ư ứ ế ố Múi B iưở : Có tác d ng ch ng viêm,  c ch  quá trình ng ng t ụ ể    ti u

ệ ạ ả ộ ề ầ c u và c i thi n đ  b n vùng thành m ch.

ọ ắ ấ ộ ị ỳ ậ Cùi B i:ưở   V  ng t đ ng, tính  m, tác đ ng vào t , th n, bàng quan,

ụ ự ự ạ ồ công d ng hóa đàm, tiêu th c, h  khí và làm khoan khoái l ng ng c. Cùi b ưở   i

ể ị ứ ệ ở ườ ạ ượ đ c dùng đ  tr  các b nh sau: ch ng ho hen ng ụ i già, đau b ng do l nh,

ụ ữ ứ ệ ề ậ th c ăn đình tr , ch m tiêu, sán khí, ph  n  mang thai nôn nhi u.

ụ ể ả ờ Hoa B ữ   iưở : Có tác d ng hành khí, tiêu đ m, gi m đau, dùng đ  ch a

ứ ứ ự ạ các ch ng đau d  dày, đau t c ng c.

ầ ượ ụ Tinh d uầ : tinh d u đ c ly trích t ừ ỏ ưở  v  b i có tác d ng gi ả ượ   u, i r

ư ượ ử ụ ữ ụ ệ ẹ ệ th  giãn, đ c s  d ng h u hi u trong vi c làm đ p, có tác d ng tóc m cọ

nhanh...

ứ ụ ầ ị H t ạ B i:ưở Ch a 40­75% d u béo có tác d ng tr  sán khí. V  h t ỏ ạ B iưở

ấ ố ụ ầ ưở ươ ấ ằ ươ t i có tác d ng c m máu r t t t, b ng cách l y v  h t ỏ ạ B i t i ép vào bông

ỗ ả ầ ừ ạ ưở ấ ướ và bó vào ch  ch y máu. Ch t nh y t h t b i ngâm n ụ c có tác d ng làm tan

ậ ợ ể ỏ ỏ ưở ướ ề ỏ s i th n, l i ti u. H t ạ B i khi b  v  ngoài, n ộ   ng chín đen, nghi n thành b t

ớ ầ ừ ố ỡ ố và hòa v i d u d a dùng làm thu c bôi ch c l ầ  da đ u.[7]

ưở ả ượ ộ ố ố 1.6 M t s  gi ng B i và tình hình s n l ng B ưở ệ i vi t nam

ệ ạ ệ ưở ố ạ Hi n nay t i Vi t Nam có các gi ng B i ngon, mang l ệ i hi u qu ả

ế ưở ưở ưở ưở ư ạ kinh t cao nh : B i Năm Roi, B i da xanh, B i Phúc Tr ch, B i Đoan

ưở ưở ữ ễ Hùng, B i Di n, B i Thanh Trà,...Sau đây là nh ng nét khái quát chung v ề

ộ ố ạ ưở m t s  lo i B i.[12]

ư ỳ SVTH: Phan Nh  Qu nh xv

ậ ố Khóa lu n t ệ t nghi p

ưở 1.6.1 B i Năm Roi

ưở Hình 1.2 : B i năm roi[15]

ạ ưở ưở ữ ộ ượ ườ B i  Năm Roi  là m t trong nh ng lo i B i ngon, đ c ng i tiêu

ị ế ớ ưở ượ ậ dùng đánh giá cao, và có giá tr  kinh t l n. B i Năm Roi đ c công nh n là

ấ ượ ệ ấ ạ ố ố gi ng s ch b nh, cho năng su t cao và ch t l ng t ấ t, ngon nh t trong các

ệ ạ ưở ệ ề ố ớ gi ng B i hi n nay, thích nghi v i đi u ki n t i các vùng sinh thái khác nhau ở

ưở ượ ề ở ồ ằ ồ ướ n c ta. Tuy nhiên b i Năm Roi đ c tr ng nhi u vùng đ ng b ng sông

ử C u Long.

ổ ưở ố ở ỉ ệ T ng di n tích b i Năm Roi là 9,2 ngàn ha, phân b  chính t nh

ả ượ ệ ế ấ Vĩnh Long (di n tích 4,5 ngàn ha cho s n l ng 31,3 ngàn t n, chi m 48,6% v ề

ề ả ượ ệ ả ướ ưở ủ di n tích và 54,3% v  s n l ng B i Năm Roi c a c  n ậ   c), trong đó t p

ở ạ ả ượ ệ ế ầ ấ trung huy n Bình Minh 3,4 ngàn ha đ t s n l ng g n 30 ngàn t n. Ti p theo

ậ ộ ớ ỉ ườ ạ ả là t nh H u Giang (1,3 ngàn ha). V i m t hecta, nhà v n thu ho ch c  trăm

ệ ả ạ ậ ộ ồ ớ   ồ tri u đ ng trong m t năm. Sau 2 năm tr ng cho ra qu , thu ho ch t p trung v i

ỳ chu k  khai thác kinh doanh năm.

ừ ể ế ấ Cây cao trung bình t 7­8m, cao nh t có th  lên đ n 15m, có gai dài

ả ớ ế ả ằ ặ kho ng 2,5cm có khi t ấ   ạ i 4cm n u sinh s n b ng h t, ho c có gai hay gai r t

ế ắ ả ưỡ ơ ng n n u sinh s n sinh d ng, khi còn non thì gai có lông t .

ư ỳ SVTH: Phan Nh  Qu nh xvi

ậ ố Khóa lu n t ệ t nghi p

ờ ồ ừ ư ủ ể ế ặ Th i gian tr ng t tháng t ưở    cho đ n tháng giêng. Đ c đi m c a B i

ả ọ ượ ừ Năm Roi là: hình qu  lê, tr ng l ng trung bình t 1­1,4 kg, trái có núm, khi qu ả

ỏ ỏ ướ ả ị ị chín có màu vàng xanh, v  m ng, ráo n ồ   c, th t qu  màu xanh vàng, m n đ ng

ấ ễ ị ơ ấ ơ ọ ố ặ   nh t. Múi và vách múi r t d  tách, ăn dòn, ng t, th m, v  h i dôn d t chua, đ c

ệ ỷ ệ ạ ẩ ạ ỏ ầ ượ bi ỉ t là không có h t m y, ch  có h t  lép nh  li ti. T  l ph n ăn đ c trên 55%,

ừ ợ ươ ụ ộ ị ế ế ấ ộ đ  brix t 9­12%. Phù h p ăn t ẩ   i, ch  bi n, tiêu th  n i đ a và xu t kh u

ề ướ ắ ầ ừ ờ ụ ạ ươ ị nhi u n c. Th i v  thu ho ch b t đ u t tháng 9 d ng l ch.[16]

ưở ạ 1.6.2 B i Phúc Tr ch

ạ ố ồ ở ươ ạ ỉ ưở Ngu n g c B i Phúc Tr ch là ệ  xã Phúc Tr ch, huy n H ng Khê, t nh

ưở ệ ượ ở ầ ệ ế ố Hà Tĩnh. Hi n nay gi ng B i này đang đ ồ c tr ng h u h t các huy n và các

vùng lân c n.ậ

ưở ạ ượ ưở ữ ố ộ B i Phúc Tr ch đ ấ ủ   c coi là m t trong nh ng gi ng B i ngon nh t c a

ơ ẹ ả ầ ả ọ ượ ướ n ỏ c ta. Qu  hình c u h i d t, v  qu  màu vàng xanh, tr ng l ng trung bình

ượ ố ượ ạ ừ ắ ạ ị ừ t 1­1,2 kg, t ỷ ệ  l ăn đ c 60­65%, s  l ng h t t 50­80 h t, màu s c th t qu ả

ớ ồ ả ị ễ ấ ờ ồ ị ị ọ   và tép múi ph t h ng, vách múi dòn d  tách r i, th t qu  m n, đ ng nh t, v  ng t

ộ ừ ạ ờ ơ h i chua, đ  brix t 12­14, th i gian thu ho ch vào tháng 9.

ể ữ ượ ươ ưở ỉ ượ ở ố ạ B i Phúc Tr ch ch  có th  gi c h đ ị ng v  khi đ ồ c tr ng b n xã

ươ ươ ươ ệ ạ ạ ộ ộ Phúc Tr ch, H ng Tr ch, H ng Đo và L c Yên thu c huy n H ng Khê,

ưở ả ạ ỉ ỉ t nh Hà Tĩnh. B i Phúc Tr ch ch  có mùa vào kho ng tháng 7, tháng 8 và tháng

ả ượ ị ườ ầ ủ ủ ể 9 âm l ch, lâu nay s n l ng th ấ ng không đ  đ  cung c p cho nhu c u c a các

ề ặ ắ ệ ố ượ ấ ồ ở ỉ t nh phía B c. Đi u đ c bi ưở t là gi ng B i này đã đ c l y đi tr ng ề    nhi u

ượ ư ấ ả ờ ơ n i và cũng đ c chăm sóc r t công phu nh ng qu  không bao gi ngon đ ượ   c

ư ấ ạ nh  trên đ t Phúc Tr ch.

ưở ả ươ ầ ạ ố B i Phúc Tr ch s ng lâu năm, vài năm đ u cây cho qu  t ấ   ố ng đ i th p,

ừ ở ượ ượ ị ừ ả ư nh ng t ứ  năm th  6 tr  đi l ả ng qu  thu đ ổ c khá  n đ nh: t 90­120 qu . Qu ả

ấ ở ộ ổ ẫ sai nh t là khi cây ưở  đ  tu i 11­15. Cây B i già trên 20 năm v n gi ữ ượ   c đ

ọ ậ ưở ế ả ấ ả ờ   năng su t qu  cao, cây B i càng già qu  càng ngon, ng t đ m. N u tính th i

ư ỳ SVTH: Phan Nh  Qu nh xvii

ậ ố Khóa lu n t ệ t nghi p

ưở ư ả ạ ấ ố gian s ng và năng su t cho qu  lâu năm thì B i Phúc Tr ch có  u th  v ế ượ   t

ộ ơ ư ả ẳ ạ tr i h n h n các lo i cây ăn qu  có múi khác nh  chanh, cam, quýt

ưở ạ Hình 1.3 : B i Phúc Tr ch[15]

ỉ ở ị ộ ưở ạ ọ Không ch  có giá tr  đ  ngon ng t, B i Phúc Tr ch còn đ ượ ư   c  a

ấ ễ ả ứ ể ả ậ ả ộ ớ ỏ ấ   chu ng vì r t d  b o qu n. Qu  có l p v  dày, c ng nên v n chuy n đi xa r t

ưở ươ ị ậ ấ ấ ạ ít b  gi p nát. B i t ấ ả   ầ i ngon r t lâu mà không c n b t kì lo i hoá ch t b o

ả Ở ươ ộ ố ưở ặ ẩ qu n nào. ỉ ầ  H ng Khê, m t s  gia đình ch  c n vùi B i vào cát  m ho c bôi

ồ ể ở ơ ể ữ ượ ả ỏ ố vôi vào cu ng, r i đ n i thoáng mát là có th  gi đ c 3­5 tháng. V  qu  có

ể ơ ấ ượ ư ề ả th  h i khô héo đi nh ng ch t l ng múi bên trong không h  suy gi m.

ẻ ẹ ủ ưở ạ ộ ỉ B i Phúc Tr ch không ch  là v  đ p c a m t vùng quê mà còn mang

ế ủ ế ủ ậ ở ồ ạ l ị i giá tr  kinh t cao b i nó là ngu n thu nh p ch  y u c a các gia đình làm

ứ ứ ế ả ườ ở v n ủ  đây. Theo k t qu  nghiên c u c a Trung tâm nghiên c u cây ăn qu ả

ưở ở ướ ủ ệ ố ơ ưở Ph  Qùy (Ngh  An) thì trong h n 100 gi ng B i n ạ   c ta, B i Phúc Tr ch

ệ ả ế ượ đ c đánh giá là ngon và có hi u qu  kinh t ấ  cao nh t [16].

ưở 1.6.3 B i da xanh

ặ ả ủ ứ ừ ố ừ ấ ưở ế ồ B i da xanh là đ c s n c a x  d a B n Tre, có ngu n g c t p Thanh

ỏ ầ ưở ế ơ S n (xã Thanh Tân, M  C y, B n Tre), bên kia sông Hàm Luông. B i da xanh

ư ỳ SVTH: Phan Nh  Qu nh xviii

ậ ố Khóa lu n t ệ t nghi p

ấ ạ ồ ế ạ ỹ ị ề tr ng   nhi u  nh t  t i  xã   M   Th nh  An,   th   xã   B n  Tre,   bên  này  sông  Hàm

ố ưở ỉ ự ự ượ ế ế ả Luông. Gi ng b i quý hi m này ch  th c s  đ ộ   c chú ý đ n trong kho ng m t

ở ạ ậ ấ ượ ượ ề ạ ớ ộ th p niên tr  l i đây do ch t l ủ ng c a nó v ưở   t tr i so v i nhi u lo i B i

khác.

ưở ở ượ ưở ấ ọ B i da xanh s  dĩ đ c tôn vinh là  B i “vua” vì ăn r t ng t, ráo n ướ   c,

ưở ỏ ậ ặ ấ ỏ ỏ ắ ắ ạ ạ ị không h t (ho c r t ít h t), v  m ng, th t B i đ  s m b t m t và cho trái

ể ả ưở ả ẫ ờ ả   quanh năm. B i có th  b o qu n trong th i gian dài (vài tháng) mà v n đ m

ấ ượ ả b o ch t l ả ng và c m quan.

ưở Hình 1.4 : B i da xanh[15]

ưở ở ế ợ ế ề ấ ượ ơ ở ỉ B i da xanh B n Tre có l i th  v  ch t l ng cao h n các t nh

ưở ề ễ ặ ỏ ồ ỏ khác như : tép B i màu h ng đ , bó ch t, d  tách ra kh i trái, nhi u n ướ   c

ư ư ộ ị ừ ọ ầ nh ng không dính tay, v  ng t h u nh  không chua, đ  Brix t 9,5­12, t ỷ ệ ị    th t l

ễ ả ể ạ ậ ả ả ơ ờ qu  trên 55%, mùi th m, ít h t, d  b o qu n, v n chuy n trong th i gian lâu,

ể ữ ấ ượ ỉ ầ ả ươ ờ ị ệ ơ ch  c n công ngh  đ n gi n có th  gi ch t l ng h ng v  trong th i gian t ừ

2­3 tháng.

ư ỳ SVTH: Phan Nh  Qu nh xix

ậ ố Khóa lu n t ệ t nghi p

ả ờ ươ ả ả Th i gian thu hái cho c  ăn t i và b o qu n là  210­216 ngày sau khi

ả ở ể ệ ầ ạ ả ỏ ỏ ả ầ   ậ đ u qu . Bi u hi n bên ngoài: các h t tinh d u trên v  qu  n  to, v  qu  s n

ả ẽ ả ậ ượ ộ ấ ị ẹ ấ sùi, dùng tay  n nh  đáy qu  s  c m nh n đ c đ  lún nh t đ nh [16].

ưở 1.6.4 B ễ i Di n

ưở ễ Hình 1.5 : B i di n [15]

ưở ễ ượ ề ở ồ ừ ễ B i Di n đ c tr ng nhi u Phú Di n, Phú Minh (T  Liên, Hà

ế ủ ưở ộ ộ ưở ễ ộ ưở ễ ả N i). B i Di n là m t đ t bi n c a b i Đoan Hùng. B i Di n qu  tròn, v ỏ

ẵ ọ ượ ừ trái nh n khi chín màu vàng cam, tr ng l ng trung bình t 0,8­1 kg/trái, t ỷ ệ   l

ầ ố ạ ạ ph n ăn đ ượ ừ c t ả  60­65%, s  h t trung bình kho ng 50 h t, múi và vách múi d ễ

ờ ộ ọ ị ừ tách r i nhau, th t trái màu vàng xanh, ăn giòn, ng t, đ  brix t ờ    12­14%. Th i

ạ ưở ơ ưở ễ ộ ườ ả gian thu ho ch b i Di n mu n h n b i Đoan Hùng, th ố   ng vào kho ng cu i

ị tháng 12 âm l ch [16].

ưở 1.6.5 B i Thanh Trà

ư ỳ SVTH: Phan Nh  Qu nh xx

ậ ố Khóa lu n t ệ t nghi p

ưở Hình 1.6 : B i Thanh Trà [15]

ề ở ưở ồ ươ ệ ế ờ B i Thanh Trà tr ng nhi u huy n H ng Trà­Hu , ven b  sông

ưở ưở ươ ế ả ả ố ỏ H ng. B i Thanh Trà là gi ng B i ngon có ti ng: qu  nh , hình qu  lê,

ọ ượ ừ ả ỏ ễ ả ỏ tr ng l ng trung bình t 0,6­0,8kg, v  qu  m ng d  bóc, khi qu  chín màu

ỏ ọ ướ ả ị ấ ồ ư ị xanh, tép nh  m ng n c nh ng ăn dòn ng t ọ  , th t qu  m n, đ ng nh t, màu

ầ ưở ộ vàng xanh, t ỷ ệ  l ph n ăn đ ượ ừ c t 62­65%, đ  brix 10­12. B i Thanh Trà  thu

ạ ươ ho ch vào tháng 9 d ị ng l ch.

Ở ườ ầ ươ nhà v ư n Thanh Trà h u nh  quanh năm có mùi h ơ   ng th m

ệ ưở ặ ị d u, đ c bi t khi B i Thanh Trà ra hoa [16].

ưở 1.6.6 B i Đoan Hùng

ư ỳ SVTH: Phan Nh  Qu nh xxi

ậ ố Khóa lu n t ệ t nghi p

ưở Hình 1.7: B i Đoan Hùng [15]

ưở ặ ả ệ ạ ố ọ Huy n Đoan Hùng­Phú Th  có hai gi ng B i đ c s n đ t các ch ỉ

ưở ử ưở ằ ố ố ằ   tiêu qu c gia đó là gi ng B i S u Chí Đám và B i B ng Luân (xã B ng

ưở ử ưở ể ợ Luân). B i S u Chí Đám, sinh tr ng và phát tri n phù h p trên phù sa sông

ố ủ ưở ả ồ ố ượ ườ Lô, sông Ch y. Ngu n g c c a gi ng B i này đ c ng i dân xã Chí Đám

ừ ưở ủ ườ nhân ra t cây B i ngon c a ng ử i nông dân có tên là S u cách đây trên 200

ậ ườ ưở ặ ấ ố năm. Vì v y, ng i dân đã l y tên ông đ t tên cho gi ng B i này.

ưở ử ấ ượ ả ồ ố B i S u Chí Đám sau 5 năm tr ng đã cho qu  có ch t l ng t t, cây

ấ ừ ổ ấ ượ ả ả ọ ượ 15 tu i có năng su t t 100­150 qu . Qu  có ch t l ng cao, tr ng l ng trung

ả ầ ồ ả ạ ả ỗ ụ bình 0,7­0,8kg/qu , d ng qu  c u l i, khi chín có màu vàng xanh, tr c qu  r ng,

ớ ồ ễ ề ả ắ ắ ọ   ị múi d  tách, tép múi màu tr ng xanh, th t qu  màu tr ng ph t h ng, m m, m ng

ọ ươ ưở ừ ị ậ ủ ộ ầ ướ n c, ng t mát, h ng v  đ m. Đ  brix c a B i t 9­11, t ỷ ệ  l ph n ăn đ ượ   c

ưở ử ạ ả 60­65%. B i S u Chí Đám thu ho ch vào tháng 10, tháng 11. Qu  có th  đ ể ể

ả ẫ ạ ả ấ ượ ố ả lâu sau thu ho ch, b o qu n sau 5­6 tháng qu  v n gi ữ ượ  đ c ch t l ng t t.

ưở ằ ậ ở ằ B i B ng Luân: t p trung ắ ủ   ộ  xã B ng Luân, thu c vùng Tây B c c a

ấ ố ưở ệ ẩ ằ ứ ấ ộ huy n. B i B ng Luân có ph m ch t t t, thích  ng r ng, cho năng su t cao,

ề ấ ổ ừ ộ cây 15 tu i có chi u cao 6­7m, tán r ng 6,5­7,5m, năng su t trung bình t 300­

ả ọ ượ ầ ả 400 qu / cây, tr ng l ả ạ ng trung bình 1­1,2kg/qu , d ng qu  hình c u, khi chín

ả ắ ả ặ ễ ề ơ ị ọ   ụ có màu vàng r m, màu th t qu  tr ng, tr c qu  đ c, d  tách múi, tép m m m ng

ọ ậ ắ ơ ừ ộ ướ n c có màu tr ng xanh, ng t đ m, mùi th m, t ỷ ệ  l ầ  ph n ăn t 60­63%, đ  brix

ả ừ 10,25­11,54, vitamin C có trong 100g qu  t 80,55­98,46mg, tr ữ ượ  l ng n ướ   c

ạ ưở ể ằ ả ươ ề 87,25­89,43%. Lo i b ả i này có th  qu n b o b ng ph ố   ng pháp truy n th ng

ẫ ữ ưở ẩ ấ ế đ n 5 tháng v n gi ằ  nguyên ph m ch t. B i B ng Luân có cách đây 200­300

ấ ở ề ố ế ở ệ năm là gi ng có nhi u nh t ầ  Đoan Hùng, h u h t các xã ặ    trong huy n đ c

ệ ưở ế ằ ố ồ bi ề t là B ng Luân và Qu  Lâm đ u tr ng gi ng B i này [16].

ưở ề 1.6.7 B i Tân Tri u Biên Hòa

ư ỳ SVTH: Phan Nh  Qu nh xxii

ậ ố Khóa lu n t ệ t nghi p

ưở ề

ổ ế ừ ư ưở ưở ơ Hình 1.8: B ề B i Tân Tri u n i ti ng t i Tân Tri u Biên Hòa. [15] ạ ế  x a đ n nay là lo i B i th m ngon,

ấ ặ ư ộ ề   ủ thanh mà không chua, r t đ c tr ng c a vùng Đông Nam B  Cù lao Tân Tri u

ệ ấ ộ ồ ỉ ượ ử thu c xã Tân Bình, huy n Vĩnh C u, t nh Đ ng Nai. Vùng đ t này đ ồ   c b i

ở ượ ồ ổ ưỡ ư ắ l ng b i phù sa th ồ ng ngu n sông Đ ng Nai, do th  nh ặ ng khá đ c tr ng do

ộ ố ạ ưở ườ ưở ư ưở ưở đó m t s  lo i B i nh : B i đ ng lá cam, B i da láng, B i Thanh Trà

ớ ấ ợ r t h p v i vùng này.

ề ệ ự ệ Xã Tân Tri u có di n tích t nhiên 1114ha, trong đó di n tích chuyên

ưở ề ệ ế ơ ồ   canh cây B i 303ha, riêng cù lao Tân Tri u chi m h n 2/3 di n tích tr ng

ưở B i toàn xã, trên 200ha.

ỏ ưở ưở ề ẹ ơ ẹ   Trái B i to tròn đ u, màu vàng sáng đ p, v  B i có mùi th m nh ,

ưở ệ ề ấ ị múi B i không b  lép, tép to, đ u, ăn r t ngon mi ng.

ớ ưở ưở ế ề Cùng v i B i Năm Roi (Vĩnh Long), B i Tân Tri u đã chi m lĩnh

ị ườ ố ồ ướ ấ ầ th  tr ng thành ph  H  Chí Minh và b ẩ c đ u xu t kh u sang m t s  n ộ ố ướ   c,

ưở ơ ề làng B i Tân Tri u đã có h n 250ha.

ở ề ố ổ ế Vùng n i ti ng là ồ    cù lao Ph  và cù lao Tân Tri u trên sông Đ ng

ưở ễ ắ ả ả ỏ ố ọ   Nai. B i qu  to, hình qu  lê, v  dày, cùi x p tr ng, múi d  tách, ăn dòn, ng t

ư ỳ SVTH: Phan Nh  Qu nh xxiii

ậ ố Khóa lu n t ệ t nghi p

ọ ố ượ ừ ầ ượ dôn d t chua. Tr ng l ng trung bình t 1,2­1,5kg, t ỷ ệ  l ph n ăn đ c trên

ắ ầ ừ ờ ụ ạ ươ ị 60%. Th i v  thu ho ch b t đ u t tháng 9 d ng l ch [16].

ưở ổ 1.6.8 B i lông c  cò

ưở Hình 1.9: B ổ i lông c  cò [15]

ỹ ươ Vùng chuyên canh: Xã An Thái Đông, M  L ng, An Thái Trung, M ỹ

ứ ệ ệ ả ượ ấ ệ Đ c Tây, Thi n Trí (Huy n Cái Bè). Di n tích: 45 ha ; S n l ng: 1125 t n/ha.

ộ ặ ả ủ ưở ề ệ ổ ỉ B i lông c  cò là m t đ c s n c a huy n Cái Bè, t nh Ti n Giang.

ặ ưở ế ạ Cây có đ c tính sinh tr ng khá m nh, phi n lá hình elip, màu xanh

ớ ơ ị ả ố ề ặ ậ đ m và trên b  m t có l p lông t m n, có kh  năng ch ng ch u t ị ố ố ớ   t đ i v i

ố ễ ệ b nh vàng lá th i r .

ố ớ ả ồ ế Cây có kh  năng cho trái sau 2,5­3,5 năm tr ng (đ i v i cây chi t và

ậ ạ ờ ừ ế ờ cây ghép). Th i gian thu ho ch t p trung t tháng 8 đ n tháng 12. Th i gian t ừ

ế ạ ừ ấ khi  ra  hoa  đ n  khi  thu ho ch  là  t 7­7,5  tháng.  Năng  su t khá  cao  (trên100

ổ ở ố ớ ổ ị trái/năm đ i v i cây 7 năm tu i tr  lên) và khá  n đ nh.

ả ưở ắ ả ạ ớ ị Qu  B i có d ng hình qu  lê, bên ngoài có l p lông tr ng m n, s ờ

ẽ ụ ả ầ ơ ớ ỏ tay vào h i nhám, l p lông này s  r ng d n. Khi chín v  qu  có màu xanh vàng

ơ ỏ ả ỏ ỏ ỏ ủ ớ có ph  l p lông t ả  m ng bên ngoài v . V  qu  khá m ng, trong qu  bì màu

ọ ế ẹ ộ ỏ ễ ắ ả ồ ọ ị ị tr ng h ng, th t qu  màu vàng đ , d  tách, v  ng t đ n ng t chua nh , đ  Brix

ư ỳ SVTH: Phan Nh  Qu nh xxiv

ậ ố Khóa lu n t ệ t nghi p

ề ướ ỗ ơ ừ ạ ọ ượ ừ ừ t 10­11, khá nhi u n c, múi th m, m i trái t 5­30 h t. Tr ng l ng t 0,9­

ệ ế ặ 1,4kg/trái, cá bi t có trái n ng đ n 2kg.

ữ ế ế ượ ả ưở ổ ể ồ B i lông c  cò có th  t n tr  đ n 20 ngày n u đ ả c b o qu n trong

ề ệ ộ ưở ệ ổ ượ ở ệ đi u ki n nhi t đ  phòng. Hi n nay B i lông c  cò đ ồ c tr ng các xã M ỹ

ươ ữ ư ư L ng, Tân Thanh, Tân H ng, Hòa H ng, An H u, An Thái Trung, Hòa Khánh,

ả ượ ủ ệ ệ ớ An Thái Đông c a huy n Cái Bè v i di n tích 1600­1700ha, s n l ằ   ng h ng

ừ ưở ấ ổ ộ năm t 30­35 ngàn t n. Ngoài ra B i lông c  cò có tính thích nghi r ng, sinh

ưở ấ ẩ ạ ấ ưở ổ tr ng m nh, năng su t cao, ph m ch t khá cao nên b i lông c  cò đ ượ   c

ở ề ơ ỉ ồ tr ng khá nhi u n i trong t nh [16]

ề ả ượ ưở ở ệ 1.7 Tình hình v  s n l ng b Vi i t Nam

ữ ệ ở ầ   ể Theo S  Nông Nghi p Và Phát Tri n Nông Thôn, trong nh ng năm g n

ạ ưở ưở ệ ệ ề ồ ượ đây, di n tích tr ng B i tăng lên rõ r t, nhi u lo i B i ngon đã đ c ngành

ườ ấ ượ ể ồ ọ ệ nông nghi p và nhà v n tuy n ch n tr ng và cho trái ngày càng có ch t l ng,

ị ườ ế ướ ư ưở có ti ng trên th  tr ng trong và ngoài n c nh  b i Năm Roi (Bình Minh),

ưở ế ưở ề ặ ồ ệ B i da xanh (B n Tre), b i Tân Tri u (Đ ng Nai),…Đ c bi ưở t là B i Năm

ả ặ ượ ị ườ ướ ủ ỉ Roi, đ c s n c a t nh Vĩnh Long đ c th  tr ng các n ồ   c châu Âu, H ng

ố ư ứ ộ Kông, Đ c, Trung Qu c  a chu ng

ố ệ ả ướ ưở ệ ố ồ Theo s  li u th ng kê năm 2006, di n tích tr ng B i trong c  n c là

ệ ả ượ 25.000ha,   trong   đó   di n   tích   đang   cho   trái   là   15.000ha,   s n   l ng   145.000

ớ ả ướ ưở ủ ỉ ệ ấ t n/năm. Trong đó, so v i c  n ế   c thì di n tích B i c a t nh Vĩnh Long chi m

ả ượ ử ế ằ ớ ồ 26,3% và s n l ng chi m 41,4%. So v i vùng đ ng b ng Sông C u Long thì

ưở ệ ế ỷ ệ ấ ả ượ di n tích B i Vĩnh Long chi m t r t cao là 65,75% và s n l l ế   ng chi m

ớ ả ượ ọ ượ ưở ầ ườ 63,2%. V i s n l ng này, tr ng l ng b i cho bình quân đ u ng i trên

ả ướ ủ ằ ồ 54kg, trong khi đó bình quân c  n c là 1,1kg và bình quân c a Đ ng b ng sông

ử ườ C u Long là 5,5kg/ng i.

ả ướ ưở ệ ệ ồ ả Hi n nay di n tích tr ng B i Năm Roi trong c  n c có kho ng 9,2

ố ở ỉ ệ ngàn ha, phân b  chính t nh Vĩnh Long (di n tích 4,5 ngàn ha cho s n l ả ượ   ng

ề ả ượ ề ệ ế ấ 31,3 ngàn t n, chi m 48,6% v  di n tích và 54,3% và v  s n l ưở ng B i Năm

ư ỳ SVTH: Phan Nh  Qu nh xxv

ậ ố Khóa lu n t ệ t nghi p

ủ ả ướ ậ ở ệ Roi c a c  n c). Trong đó t p trung ạ ả    huy n Bình Minh: 3,4 ngàn ha đ t s n

ế ậ ấ ầ ượ l ỉ ng g n 30 ngàn t n, ti p theo là t nh H u Giang (1,3 ngàn ha). [14]

ƯƠ CH 2 NG

Ổ Ề  T NG QUAN V  TINH D U V  B Ầ Ỏ ƯỞ I

ớ ệ ề ầ 2.1 Gi i thi u v  tinh d u

ề ầ ệ 2.1.1 Khái ni m v  tinh d u

ấ ố ơ ữ ữ ủ ầ ỗ ợ ồ    Tinh d u là nh ng h n h p khác nhau c a nh ng ch t b c h i ngu n

ự ậ ấ ấ ậ ồ ộ ườ th c v t (r t ít khi ngu n đ ng v t), các ch t này th ơ ng có mùi th m và thành

ấ ạ ể ể ấ ả ầ ọ ộ ướ ph n hóa h c, c u t o, tính ch t, đi m ch y, đi m sôi, đ  tan trong n c hay

ấ ấ   ầ ớ trong các dung môi r t khác nhau, ph n l n không tan, chính xác là ít hay r t ít

ướ ủ ế ầ ẫ ầ ợ tan trong n c. Các h p ph n c a tinh d u hòa tan l n nhau. N u m t l ộ ượ   ng

ố ồ ắ ầ ấ ầ ộ ộ ở ộ tinh d u nào đó là m t kh i đ ng nh t (m t pha) b t đ u sôi m t nhi ệ ộ  t đ

ụ ầ ộ ph  thu c thành ph n và t ỷ ệ  l ợ  các h p.[9]

ư ỳ SVTH: Phan Nh  Qu nh xxvi

ậ ố Khóa lu n t ệ t nghi p

ồ ố ể ủ ự ầ 2.1.2 Ngu n g c và s  phát tri n c a tinh d u

ầ ừ ượ ườ ế ế ừ ờ ượ Tinh d u t lâu đã đ c loài ng i bi t đ n, ngay t th i th ng c ổ

ườ ế ế ử ụ ầ ở ạ ạ ơ ng i ta bi t đ n và s  d ng các lo i cây có tinh d u d ng ph i khô, th i k ờ ỳ

ế ỷ ứ ổ ế ầ ả ổ ừ ế ỷ ứ trung c  kho ng th  k  th  15 tinh d u ngày càng ph  bi n, t th  k  th  15

ế ỷ ứ ầ ượ ử ụ ể ế đ n th  k  th  17 tinh d u đã đ ặ   ơ c s  d ng đ  lam th m cho toc và da m t,

ể ữ ệ ờ ố ủ dùng đ  ch a b nh và dùng trong đ i s ng hàng ngày c a con ng ườ ừ ế ỷ th  k i. t

ứ ế ầ ượ ề ể ể ế ỷ ứ th  17 đ n th  k  th  19, tinh d u đ ố   c dùng nhi u đ  trang đi m, làm thu c

ừ ế ỷ ữ ế ệ ạ ớ ộ ơ và dùng trong công nghi p v i ph m vi r ng h n. T  th  k  20 đ n nh ng năm

ớ ự ế ự ế ế ỷ ộ ủ ộ ủ ủ ạ ầ đ u c a th  k  21, cùng v i s  ti n b  c a nhân lo i và s  ti n b  c a khoa

ệ ả ể ầ ấ ầ ậ ầ   ọ ỷ h c k  thu t, nghành công nghi p s n xu t tinh d u đã d n phát tri n, tinh d u

ộ ả ờ ố ủ ế ể ẩ ở ườ đã tr  thành m t s n ph m không th  thi u trong đ i s ng c a con ng i và

ư ươ ụ ệ ộ ệ ượ ứ đ c  ng d ng r ng rãi trong các ngành công nghi p nh : h ự   ng li u, th c

ẩ ẩ ượ ỹ ph m, m  ph m, d ẩ c ph m.[8]

ấ ậ ọ ầ ầ 2.2 Tính ch t v t lý và các thành ph n hoá h c trong tinh d u

ấ ậ ủ ầ 2.2.1 Tính ch t v t lý c a tinh d u

ầ ườ ồ ạ ạ ể ỏ ở Tinh d u th ng t n t i d ng th  l ng nhi ệ ộ ườ t đ  th ng, mùi

ơ ừ ứ ầ ầ th m, ít khi có màu tr ỉ ọ    tinh d u ch a aluzen có màu xanh.Tinh d u có t  tr ng

ớ ướ ấ ơ ượ ỉ ố ạ ầ th p so v i n c, ch  s  khúc x  cao. Tinh s u bay h i đ ầ c, tinh d u ít tan

ướ ư ướ ầ ợ ổ ơ trong n c nh ng làm cho n c có mùi th m, tinh d u là h n h p nên không có

ệ ộ ữ ơ ấ ị ầ ồ nhi ấ   t đ  sôi nh t đ nh, tinh d u tan trong c n, ete, dung môi h u c  và các ch t

béo.[10]

ọ ầ ầ 2.2.3 Các thành ph n hóa h c trong tinh d u

ấ ỏ ạ ầ ộ ượ ườ Tinh d u là m t lo i ch t l ng đ ế c tinh ch  (thông th ấ ng nh t là

ấ ằ ư ặ ơ ướ ừ ỏ ằ b ng cách ch ng c t b ng h i ho c n c) t lá cây, thân cây, hoa, v  cây, r ễ

ữ ủ ự ậ ầ ặ ầ ượ cây, ho c nh ng thành ph n khác c a th c v t. Tinh d u đ ự   ư c ví nh  là nh a

ứ ố ủ ậ ượ ạ ầ ố s ng c a cây, vì v y đã mang s c s ng, năng l ơ ng và m nh h n 100 l n các

ả ượ ấ ạ ừ ề ế ạ ầ ạ ầ lo i th o d ạ   c s y khô. H u h t các lo i tinh d u đ u trong, ngo i tr  vài lo i

ư ỳ SVTH: Phan Nh  Qu nh xxvii

ậ ố Khóa lu n t ệ t nghi p

ắ ươ ầ ề ầ ư ầ tinh d u nh  d u cây ho c h ng, d u cam, "lemongrass" thì đ u có màu vàng

ấ ỳ ộ ữ ề ạ ặ ổ ầ   ầ ho c h  phách. B t k  m t lo i tinh d u nào cũng đ u có nh ng thành ph n

sau:

ế ấ ầ ạ ầ   Monoterpenes:  Tìm   th y   trong   h u   h t   các   lo i   tinh   d u,

10H16 là ch t kh  trùng và thu c b  trong

ứ ử ố ổ ử ấ Monoterpenes có công th c phân t là C

ượ ọ ố ả ử ự t nhiên. Chúng đ c l c không khí t t mà có kho ng 10 nguyên t cacbon

ế ặ ầ ầ ặ trong đó. M c dù Monoterpenes có m t trong h u h t các tinh d u khác, m t t ộ ỷ

ố ọ ượ ạ ầ ấ ọ ệ ớ l l n trong s  h  đ c tìm th y trong các lo i d u Citrus. H  là không màu,

ọ ầ ả ượ ử ấ ơ ớ ấ ễ r t d  bay h i và x u đi nhanh chóng. Do đó, h  c n ph i đ ệ   c x  lý v i vi c

ệ ộ ẻ ạ ầ chăm sóc và gi ữ ở nhi t đ  mát m . Limonene hàng t i Lemon d u, pinen hàng

ạ ụ ủ ữ ạ ầ ạ t i Pine và camphene hàng t i Long não là nh ng ví d  c a các lo i tinh d u.

ư ễ ặ ơ ả  Sesquiterpene: M c dù không ph i là d  bay h i nh  Monoterpenes,

ệ ả ả ử ọ sesquiterpene có hi u qu  và có kho ng 15 nguyên t cacbon trong đó. H  có

ụ ễ ộ ố ố ị m t tác d ng làm d u, là ch ng viêm và ch ng nhi m trùng. Zingiberene trong

ạ ầ ươ ầ ừ d u g ng, cedrene t i Cedarwood và caryophellene trong d u đinh h ộ   ng là m t

ữ ấ ạ ầ trong nh ng sesquiterpene tìm th y trong các lo i tinh d u.

ử ự ầ ấ ậ ấ ế Phenol: Các ch t kh  trùng h u h t hóa ch t có trong th c v t, kích

ớ ề ượ ơ ể ứ ề ớ ỏ thích c  th  phenol ch c năng v i li u l ể   ng nh . Tuy nhiên, li u l n có th  là

ệ ầ ấ ộ ứ ư ệ ộ ể m t ch t đ c cho h  th n kinh và có th  gây kích  ng da cũng nh  các ti n nghi

ữ ườ ạ ả ạ ầ tiêu hóa cho nh ng ng i nh y c m. Thymol hàng t i Thyme d u và eugenol

ạ ươ ụ ủ ữ hàng t i Đinh h ng là nh ng ví d  c a phenol.

ề ượ ặ ạ ầ R ấ uượ : R t nhi u r ấ   u cũng có m t trong các lo i tinh d u. Cao ch t

ấ ẩ ố ượ ố ố sát trùng, kháng khu n, ch ng n m r u và thu c kháng sinh, thu c b  r t t ổ ấ ố   t

ệ ầ ả ứ ễ ị cho h  th n kinh và kích thích ph n  ng mi n d ch trong c  th . ơ ể Lavendulol

ạ ữ trong Lavender, nerol trong Neroli và geraniol hàng t ầ i Geranium d u là nh ng ví

ạ ầ ụ ủ ượ d  c a r u trong các lo i d u.

ể ư ố ố Xeton: Thu c ch ng đông máu, Xeton có th  th  giãn, nghiêm trang và

ệ ố ệ ố ữ ẹ ễ ặ ấ ơ ể   ị ch a lành các mô s o, h  th ng mi n d ch ho c h  th ng hô h p trong c  th .

ư ỳ SVTH: Phan Nh  Qu nh xxviii

ậ ố Khóa lu n t ệ t nghi p

ế ẩ ể ẫ ể ạ ệ ầ Tuy nhiên, Xeton có th  có h i cho h  th n kinh và có th  d n đ n s y thai, co

ậ ệ ộ gi t và b nh đ ng kinh.

ấ ươ ự ư ạ Ete / Este:  Ête và este có tính ch t t ng t nh ng ete là m nh m ẽ

ủ ả ẹ ẩ ắ ố ố ơ h n c a c  hai. Ch ng co th t, kháng khu n và ch ng viêm, ete là nh  nhàng

ủ ệ ệ ệ ầ ằ ỡ ả   trên   da   và   giúp   đ   trong   vi c   tái   cân   b ng   c a   h   th n   kinh   có   hi u   qu .

ế Cinnamyl acetate trong Qu  và myrtinly acetate trong Myrtle.

ấ ươ ố ự ư Aldehyt:  ch ng viêm, Aldehyt có tính ch t t ng t nh  Xeton và

ồ ượ ể ớ C n. Tuy nhiên, v t Aldehyt có th  gây ra kích thích l n cho da và các màng

ầ ươ ế nh y. Furfurol trong Lavender, Đàn h ng, qu  và Cypress là aldehyt.

ố ầ   ố  Coumarin: Anti­convulsant và ch ng đông, coumarin và thu c an th n

ể ượ ả ạ ụ ư ấ có tác d ng th  giãn. Khi các hóa ch t này có th  đ c c m quang, các lo i tinh

ầ ầ ượ ử ụ ậ ẩ ớ ượ ế ầ d u v i các thành ph n c n đ c s  d ng c n th n và không đ ớ   c ti p xúc v i

ặ ắ ờ ánh   n ng   m t   tr i.   Bergaptene   trong   Bergamot,   angelicine   trong   Angelica   và

ạ ầ ụ ủ ữ Citroptene trong các lo i d u Citrus là nh ng ví d  c a coumarin.[9]

ươ ữ ầ 2.3 Các ph ng pháp ly trích và thu gi tinh d u

ươ ấ ổ ể ư 2.3.1 Ph ng pháp ch ng c t c  đi n

ươ ự ẩ ự ế Ph ố   ấ ng pháp này d a trên s  th m th u, hòa tan, khu ch tán và lôi cu n

ơ ướ ủ ấ ữ ơ ữ ứ ầ ợ theo h i n c c a nh ng h p ch t h u c  trong tinh d u ch a trong các mô khi

ớ ơ ướ ở ế ệ ộ ẽ ễ ự ế ế ti p xúc v i h i n c nhi t đ  cao. S  khu ch tán s  d  dàng khi t bào

ứ ầ ươ ớ ơ ướ ế ồ ch a tinh d u tr ệ ng ph ng do nguyên li u ti p xúc v i h i n c bão hòa trong

ấ ị ờ ộ ườ ứ ự ự ậ ợ m t th i gian nh t đ nh. Tr ng h p mô th c v t có ch a sáp, nh a, acid béo

ươ ả ượ ư ấ ự ệ ộ ờ chi ph ng dây dài thì khi ch ng c t ph i đ c th c hi n trong m t th i gian

ủ ệ ố ấ ơ ữ ả ấ ợ dài vì nh ng h p ch t này làm gi m áp su t h i chung c a h  th ng và làm cho

ế ở ự s  khu ch tán tr  nên khó khăn.

ư ỳ SVTH: Phan Nh  Qu nh xxix

ậ ố Khóa lu n t ệ t nghi p

ệ ố ầ ằ ươ ấ ổ ể ư Hình 2.1 : H  th ng ly trích tinh d u b ng ph ng pháp ch ng c t c  đi n [18]

ư ế ấ  :    Lý thuy t ch ng c t

ể ượ ư ự ấ ờ ị ấ Ch ng c t có th  đ ầ   c đ nh nghĩa là: ”S  tách r i các c u ph n

ộ ỗ ấ ỏ ự ự ề ợ ệ ề ủ c a m t h n h p nhi u ch t l ng d a trên s  khác bi ấ ơ ủ   t v  áp su t h i c a

ườ ộ ỗ ư ấ ả ợ ồ ơ ợ chúng”. Trong tr ấ   ng h p đ n gi n, khi ch ng c t m t h n h p g m 2 ch t

ủ ổ ộ ấ ơ   ấ ơ ổ ỏ l ng không hòa tan vào nhau, áp su t h i t ng c ng là t ng c a hai áp su t h i

ầ ệ ộ ợ ẽ ươ ứ ớ riêng ph n. Do đó, nhi ủ ỗ t đ  sôi c a h n h p s  t ấ ơ ổ   ng  ng v i áp su t h i t ng

ủ ỗ ễ ầ ợ ộ ị ộ c ng xác đ nh, không tùy thu c vào thành ph n bách phân c a h n h p, mi n là

ồ ạ ẫ ẽ ườ ế ỏ lúc đó hai pha l ng v n còn t n t i. N u v  đ ấ ơ ủ ừ   ng cong áp su t h i c a t ng

ấ ấ ơ ổ ứ ớ ộ ch t theo nhi ệ ộ ồ ẽ ườ t đ , r i v  đ ộ   ng cong áp su t h i t ng c ng, thì  ng v i m t

ễ ấ ệ ộ ươ ủ ỗ ứ ấ ậ áp su t, ta d  dàng suy ra nhi t đ  sôi t ợ ng  ng c a h n h p và nh n th y là

ệ ộ ủ ấ ợ ỗ ơ ệ ộ ủ ừ ợ nhi t đ  sôi c a h n h p luôn luôn th p h n nhi ấ   t đ  sôi c a t ng h p ch t.

oC và benzen sôi

oC và chúng là

ụ ở ấ ướ ở Thí d , áp su t 760 mmHg n c sôi 100 80ở

ấ ỏ ế ấ ỗ ợ ự hai ch t l ng không tan vào nhau. Th c hành cho th y, n u đun h n h p này

oC cho đ n khi nào còn h n h p hai pha

ẽ ấ ở ế ỗ ợ ướ d i áp su t 760 mmHg nó s  sôi 69

ư ỳ SVTH: Phan Nh  Qu nh xxx

ậ ố Khóa lu n t ệ t nghi p

oC,

ỉ ệ ồ ệ ộ ấ ấ ạ ớ ấ ỏ l ng v i b t kì t  l ả  nào. Gi n đ  nhi t đ  sôi theo áp su t cho th y, t i 69

ấ ơ ủ ướ áp su t h i c a n c là 225 mmHg và benzen là 535 mmHg.

ả ặ ệ ộ ừ ươ Chính vì đ c tính làm gi m nhi t đ  sôi này mà t lâu ph ng pháp

ấ ơ ướ ư ươ ể ầ ầ ch ng c t h i n c là ph ỏ   ng pháp đ u tiên dùng đ  tách tinh d u ra kh i

ự ậ ệ nguyên li u th c v t.

ữ ả ưở ự ư ng chính trong s  ch ng c t h i n ấ ơ ướ : c Nh ng  nh h

ự ế S  khu ch tán:

ệ ượ ộ ố ỡ ụ Ngay khi nguyên li u đ ứ   ỉ c làm v  v n thì ch  có m t s  mô ch a

ị ỡ ầ ầ ự ơ ướ ố tinh d u b  v  và cho tinh d u thoát t do ra ngoài theo h i n c lôi cu n đi.

ầ ớ ầ ạ ự ầ Ph n l n tinh d u còn l ề ặ   ậ ẽ ế i trong các mô th c v t s  ti n d n ra ngoài b  m t

ự ệ ấ ằ ả ẩ nguyên li u b ng s  hòa tan và th m th u. Von Rechenberg đã mô t quá trình

ấ ơ ướ ư Ở ệ ộ ướ ầ ầ ộ ch ng c t h i n ư c nh  sau: “ t đ  n nhi c sôi, m t ph n tinh d u hòa tan

ướ ẵ ế ự ậ ẽ ẩ ầ ấ ị vào trong n c có s n trong t bào th c v t. Dung d ch này s  th m th u d n ra

ị ơ ướ ệ ố ướ ệ ề ặ b  m t nguyên li u và b  h i n c cu n đi. Còn n c đi vào nguyên li u theo

ầ ạ ế ụ ượ ướ ề chi u ng ượ ạ c l i và tinh d u l ị i ti p t c b  hòa tan vào l ng n c này. Quy

ặ ạ ế ế ầ ặ trình này l p đi l p l i cho đ n khi tinh d u trong các mô thoát ra ngoài h t.

ư ậ ủ ệ ướ ấ ầ ế ự ệ Nh  v y,  s  hi n di n  c a  n c  r t c n  thi t,  cho  nên trong

ườ ấ ử ụ ơ ướ ư ợ ệ ể tr ng h p ch ng c t s  d ng h i n c quá nhi ừ t, chú ý tránh đ ng đ  nguyên

ế ượ ư ệ ị ướ ử ụ ừ li u b  khô. Nh ng n u l ng n c s  d ng th a quá thì cũng không có l ợ   i,

ấ ườ ứ ễ ầ ấ ầ ợ ướ nh t là trong tr ữ ng h p tinh d u có ch a nh ng c u ph n tan d  trong n c.

ệ ượ ỡ ụ ề Ngoài ra, vì nguyên li u đ c làm v  v n ra càng nhi u càng t ố   t,

ộ ộ ố ể ơ ướ ấ ị ệ ớ ầ c n làm cho l p nguyên li u có m t đ  x p nh t đ nh đ  h i n ể   c có th  đi

ễ ề ồ ớ xuyên ngang l p này đ ng đ u và d  dàng.

ầ ầ ấ ượ ấ ơ ướ ư Vì các c u ph n trong tinh d u đ c ch ng c t h i n c theo

ắ ườ ữ ễ ấ ợ nguyên t c nói trên cho nên thông th ng nh ng h p ch t nào d  hòa tan trong

ẽ ượ ố ướ ấ ơ ướ ư ụ ạ ướ n c s  đ c lôi cu n tr c. Thí d , khi ch ng c t h i n c h t caraway

ề ề ề ỏ ệ ộ ố ớ ạ nghi n nh  và không nghi n, đ i v i h t không nghi n thì carvon (nhi t đ  sôi

ư ề ướ ướ ệ ộ cao nh ng tan nhi u trong n ẽ c) s  ra tr c, còn limonen (nhi ấ   t đ  sôi th p,

ư ỳ SVTH: Phan Nh  Qu nh xxxi

ậ ố Khóa lu n t ệ t nghi p

ư ướ ớ ạ ư ẽ ề ỏ nh ng ít tan trong n ế   c) s  ra sau. Nh ng v i h t caraway nghi n nh  thì k t

ả ư ấ qu  ch ng c t ng ượ ạ c l i.

ự ủ S  th y gi ả : i

ữ ầ ầ ấ ườ ả Nh ng c u ph n ester trong tinh d u th ễ ị ủ ng d  b  th y gi i cho

ớ ướ ộ ờ ra acid và alcol khi đun nóng trong m t th i gian dài v i n ể ạ   c. Do đó, đ  h n

ế ệ ượ ấ ơ ướ ự ư ả ượ ự ệ ộ ch  hi n t ng này, s  ch ng c t h i n c ph i đ ờ   c th c hi n trong m t th i

ắ ố gian càng ng n càng t t.

t đệ ộ: Nhi

ệ ộ ủ ầ ầ ế Nhi t đ  cao làm phân h y tinh d u. Do đó, khi c n thi ả   t ph i

oC) nên th c hi n vi c này trong giai đo n ạ   ệ

ơ ướ ệ ự ệ dùng h i n c quá nhi t (trên 100

ủ ự ư ễ ấ ầ ấ ố ơ ố ế   cu i cùng c a s  ch ng c t, sau khi các c u ph n d  bay h i đã lôi cu n đi h t.

ề ướ ự ế ề ầ ầ ụ ủ ệ ấ Th c ra, h u h t các tinh d u đ u kém b n d i tác d ng c a nhi t nên v n đ ề

ờ ị ệ ộ ủ ắ ố là làm sao cho th i gian ch u nhi ầ t đ  cao c a tinh d u càng ng n càng t t.

ạ ả ưở ượ ư Tóm l i, dù ba  nh h ng trên đ ự   ộ ậ c xem xét đ c l p nh ng th c

ề ả ưở ệ ộ ế t ớ  thì chúng có liên quan v i nhau và quy v   nh h ủ ng c a nhi t đ . Khi tăng

ệ ộ ự ấ ẽ ự ế ầ ẩ nhi t đ , s  khu ch tán th m th u s  tăng, s  hòa tan tinh d u trong n ướ ẽ  c s

ự ủ ư tăng nh ng s  phân h y cũng tăng theo.

ự ệ ườ ự Trong công nghi p, d a trên th c hành, ng i ta chia các ph ươ   ng

ấ ơ ướ ư ạ pháp ch ng c t h i n c ra thành ba lo i chính:

ấ ằ ư ướ ­ Ch ng c t b ng n c.

ấ ằ ư ướ ơ ướ ­ Ch ng c t b ng n c và h i n c.

ơ ướ ư ấ ằ ­ Ch ng c t b ng h i n c.

ấ ằ ư Ch ng c t b ng n ướ : c

ườ ợ ướ ủ ư ừ ệ ả Trong tr ng h p này, n ộ   c ph  kín nguyên li u, nh ng ph i ch a m t

ả ươ ố ớ ớ ướ ể ướ kho ng không gian t ng đ i l n phía bên trên l p n c, đ  tránh khi n c sôi

ấ ạ ệ ố ư ạ ệ ể ấ m nh làm văng ch t n p qua h  th ng hoàn l u. Nhi ự   t cung c p có th  đun tr c

ủ ử ơ ướ ế ằ ặ ằ ẫ ừ ồ ơ ti p b ng c i l a ho c b ng h i n c d n t ử ụ  n i h i vào (s  d ng bình có hai

ườ ấ ạ ắ ặ ợ ố ồ ị ớ l p đáy). Trong tr ng h p ch t n p quá m n, l ng ch t xu ng đáy n i, lúc đó

ư ỳ SVTH: Phan Nh  Qu nh xxxii

ậ ố Khóa lu n t ệ t nghi p

ữ ề ấ ả ố ờ ị ộ ồ n i ph i trang b  nh ng cánh khu y tr n đ u bên trong trong su t th i gian

ư ấ ch ng c t.

ễ ị ủ ư ự ữ ầ ấ ớ ợ S  ch ng c t này không thích h p v i nh ng tinh d u d  b  th y gi ả   i.

ờ ạ ấ ữ ệ ố ợ ươ Nh ng nguyên li u x p và r i r c r t thích h p cho ph ữ   ng pháp này. Nh ng

ệ ộ ễ ướ ẽ ơ ầ ấ c u ph n có nhi t đ  sôi cao, d  tan trong n ố   c s  khó hóa h i trong kh i

ướ ủ ầ ữ ế ế ẽ ầ ẩ ả ượ l ớ ng l n n ấ   c ph  đ y, khi n cho tinh d u s n ph m s  thi u nh ng ch t

ụ ể ầ ồ ươ này. Thí d  đi n hình là mùi tinh d u hoa h ng thu đ ượ ừ c t ph ư   ng pháp ch ng

ơ ả ẩ ẩ ằ ấ ơ ướ c t h i n c kém h n s n ph m t m trích vì eugenol và ancol phenetil n m l ạ   i

ướ ế ề ườ ỉ ươ trong n c khá nhi u, vì th  ng i ta ch  dùng ph ng pháp này khi không th ể

ươ ử ụ s  d ng các ph ng pháp khác.



Ư ể : u đi m

ậ ươ ỹ ố ơ ả ­ Quy trình k  thu t t ng đ i đ n gi n.

ế ị ọ ễ ế ạ ­ Thi t b  g n, d  ch  t o.

ỏ ậ ệ ụ ư ươ ẩ ấ ­ Không đòi h i v t li u ph  nh  các ph ụ ng pháp t m trích, h p th .

ờ ươ ố ­ Th i gian t ng đ i nhanh.

 Nh

cượ  đi mể :

ợ ố ớ ữ ệ ượ ấ ­ Không có l i đ i v i nh ng nguyên li u có hàm l ầ ng tinh d u th p.

ấ ượ ể ị ả ầ ưở ế ầ ­ Ch t l ng tinh d u có th  b   nh h ữ   ng n u trong tinh d u có nh ng

ủ ầ ễ ị ấ c u ph n d  b  phân h y.

ấ ượ ự ệ ạ ­ Không l y đ ữ   c các lo i nh a và sáp có trong nguyên li u (đó là nh ng

ươ ấ ị ấ ị ch t đ nh h ng thiên nhiên r t có giá tr ).

ướ ộ ượ ư ầ ươ ­ Trong n c ch ng luôn luôn có m t l ng tinh d u t ố ớ ng đ i l n.

ư ầ ệ ộ ườ ấ ấ ệ ­ Nh ng tinh d u có nhi t đ  sôi cao th ng cho hi u su t r t kém.

ầ ừ ướ ồ Thu h i tinh d u t n ư c ch ng

ườ ướ ư ằ ướ ạ

Th

ầ ng tinh d u trong n c ch ng n m d i hai d ng phân tán và

ể ạ ươ ắ hòa tan. D ng phân tán thì có th  dùng ph ạ   ng pháp l ng hay ly tâm, còn d ng

ấ ạ ư ế ọ ượ ủ ầ ướ ả hòa tan thì ph i ch ng c t l i. N u tr ng l ng riêng c a tinh d u và n c quá

ư ỳ SVTH: Phan Nh  Qu nh xxxiii

ậ ố Khóa lu n t ệ t nghi p

ủ ướ ỉ ọ ể ể ầ ầ g n nhau thì có th  thêm NaCl đ  gia tăng t  tr ng c a n c làm tinh d u tách ra

ễ d  dàng.

ấ ơ ướ ể ư ầ ệ Trong phòng thí nghi m, đ  ch ng c t h i n c tinh d u, ng ườ   i

ườ ụ ủ ộ ụ ụ ụ ẽ ầ ớ ta th ng dùng b  d ng c  th y tinh Clevenger (hình v  ph n ph  l c) v i hai

ạ ố ứ ẹ ầ ặ ầ lo i  ng h ng tinh d u, tùy theo tinh d u n ng hay nh  [11]

ươ 2.3.2 Ph ng pháp vi sóng

Đ i c ạ ươ : ng

ệ ừ ớ ậ ố ề Vi sóng (micro­onde, microwave) là sóng đi n t lan truy n v i v n t c ánh

ệ ừ ượ ặ ở sáng. Sóng đi n t này đ ư c đ c tr ng b i:

ầ ố ỳ ủ ằ ườ ­ T n s  f, tính b ng Hetz (Hz = cycles/s), là chu k  c a tr ng đi n t ệ ừ

ằ ộ ữ trong m t giây, n m gi a 300 MHz và 30 GHz.

ậ ố ­ V n t c c là 300.000 km/giây.

l ộ ạ ườ ủ ộ ỳ ­ Đ  dài sóng (cm) là đo n đ ng đi c a vi sóng trong m t chu k , liên

ứ l ệ ớ ầ ố h  v i t n s  theo công th c = c/f.

ề ử ụ ầ ố ụ ế ầ H u h t các lò vi sóng gia d ng đ u s  d ng t n s  2450 MHz, ở ầ ố   t n s

này l = 12,24 cm.

ệ ượ Hi n t ng làm nóng :

ộ ố ử ư ướ M t s  phân t ụ , thí d  nh  n ệ c, phân chia đi n tích trong phân

ấ ố ứ ư ậ ử ữ ưỡ ự ử ộ t m t cách b t đ i x ng. Nh  v y các phân t này là nh ng l ng c c có tính

ướ ủ ệ ườ ướ ủ ệ ườ ị đ nh h ề ng trong chi u c a đi n tr ộ ng. D i tác đ ng c a đi n tr ộ   ng m t

ề ự ướ ế ề ệ ắ chi u, các phân t ử ưỡ  l ng c c có khuynh h ng s p x p theo chi u đi n tr ườ   ng

ệ ườ ệ ườ ự ị ướ ế này. N u đi n tr ộ ng là m t đi n tr ề ng xoay chi u, s  đ nh h ủ ng c a các

ơ ở ủ ự ẽ ệ ượ ổ ệ ưỡ l ề ng c c s  thay đ i theo chi u xoay đó. C  s  c a hi n t ng phát nhi t do

ự ươ ệ ườ ử ự vi sóng là s  t ữ ng tác gi a đi n tr ng và các phân t ậ    phân c c bên trong v t

9  Hz),   đi nệ

ệ ấ ườ ố ấ ề ầ ch t.   Trong   đi n   tr ng   xoay   chi u   có   t n   s   r t   cao   (2,45x10

ườ ấ ớ ữ ẽ ộ ộ ử tr ng này s  gây ra m t xáo đ ng ma sát r t l n gi a các phân t , đó chính là

ủ ậ ố ự ấ ồ ngu n g c s  nóng lên c a v t ch t.

ư ỳ SVTH: Phan Nh  Qu nh xxxiv

ậ ố Khóa lu n t ệ t nghi p

ự ấ ố ứ ộ ơ ấ ớ ộ V i m t c  c u có s  b t đ i x ng cao, phân t ử ướ  n ự   c có đ  phân c c

ướ ấ ấ ộ ưở ễ ấ ớ r t l n, do đó n c là m t ch t r t lý t ằ ng d  đun nóng b ng vi sóng. Ngoài

ứ ư ự ị ợ ra, các nhóm đ nh ch c phân c c nh : ­OH, ­COOH, ­NH ấ   2 … trong các h p ch t

ị ự ủ ữ ạ ộ ườ ệ ừ ữ ơ h u c  cũng là nh ng nhóm ch u s  tác đ ng m nh c a tr ng đi n t .

ữ ự ấ ấ ợ Do đó, nh ng h p ch t càng phân c c càng r t mau nóng d ướ ự  i s

ủ ợ ố ệ ạ ủ ế ệ ế ằ ấ   chi u x  c a vi sóng. Vi c này có liên quan đ n h ng s  đi n môi c a h p ch t

ạ ự ự ế ọ ọ ấ ở đó. Tóm l i, s  đun nóng b i vi sóng r t ch n l c, tr c ti p và nhanh chóng.

ệ ượ ấ ở ậ Hi n t ng làm nóng v t ch t b i vi sóng

Tính ch t:ấ

ể ặ ượ ứ ố Vi sóng có đ c tính là có th  đi xuyên qua đ ủ   c không khí, g m s , th y

ấ ỉ ệ ề ặ ạ ả ạ ộ tinh, polimer và ph n x  trên b  m t các kim lo i. Đ  xuyên th u t  l ị  ngh ch

ấ ủ ầ ố ố ớ ả ộ ộ   ớ ầ ố v i t n s , khi t n s  tăng lên thì đ  xuyên th u c a vi sóng gi m. Đ i v i m t

ớ ầ ố ộ ẩ ấ ộ ậ v t ch t có đ   m 50% v i t n s  2450 MHz có đ  xuyên là 10 cm. Ngoài ra, vi

ể ề ề ệ ấ sóng có th  lan truy n trong chân không, trong đi u ki n áp su t cao …

­6 eV, trong khi năng l

ượ ủ Năng l ấ ế ng c a vi sóng r t y u, không quá 10 ngượ

ộ ố ộ ứ ạ ả ị ộ ứ   ủ c a m t n i c ng hóa tr  là 5 eV, do đó b c x  vi sóng không ph i là m t b c

ạ x  ion hóa.

ộ ố ẳ ị ượ ạ ủ Có m t s  công trình đã kh ng đ nh đ ố ớ   c tính vô h i c a vi sóng đ i v i

ể ủ ứ ự ề ệ ậ ẳ ạ sinh v t. Ch ng h n, khi nghiên c u s  phát tri n c a enzim trong đi u ki n vi

ườ ấ ằ ả ậ ưở ủ ấ ả ố ưở sóng, ng i ta nh n th y r ng  nh h ng c a vi sóng r t gi ng  nh h ủ   ng c a

ệ ườ các gia nhi t thông th ng.

ự ể ề ấ ộ ệ Vi sóng cung c p m t ki u đun nóng không dùng s  truy n nhi t thông

ườ ể ớ ườ ứ ừ ề ặ ủ ậ th ng. V i ki u đun nóng bình th ng, s c nóng đi t ấ    b  m t c a v t ch t

ườ ợ ử ụ ấ ầ l n vào bên trong, còn trong tr ậ   ng h p s  d ng vi sóng, vi sóng xuyên th u v t

ấ ậ ấ ừ ữ ạ ch t và làm nóng v t ch t ngay t bên trong. Vi sóng tăng ho t nh ng phân t ử

ặ ệ ướ ố ơ ạ ướ ị ự phân c c, đ c bi t là n ấ c. N c b  đun nóng do h p thu vi sóng b c h i t o ra

ạ ơ ị ụ ẩ ướ ừ ủ ậ ế ấ áp su t cao t i n i b  tác d ng, đ y n c đi t ề ặ    tâm c a v t đun ra đ n b  m t

ủ c a nó.

ư ỳ SVTH: Phan Nh  Qu nh xxxv

ậ ố Khóa lu n t ệ t nghi p

ướ ự ỗ ợ ủ Ly trích d i s  h  tr  c a vi sóng :

ướ ụ ủ ướ ế D i tác d ng c a vi sóng, n c trong các t ự ậ ị  bào th c v t b  nóng

ị ỡ ứ ầ ấ ộ ộ ầ   lên, áp su t bên trong tăng đ t ng t làm các mô ch a tinh d u b  v  ra. Tinh d u

ơ ướ ố ệ ố ư ụ ươ thoát ra bên ngoài, lôi cu n theo h i n c sang h  th ng ng ng t (ph ng pháp

ấ ơ ướ ư ữ ơ ủ ặ ch ng c t h i n c) ho c hòa tan vào dung môi h u c  đang bao ph  bên ngoài

ệ ươ nguyên li u (ph ẩ ng pháp t m trích).

ứ ộ ị ả ư ưở ủ ạ L u ý là m c đ  ch u  nh h ầ   ng vi sóng c a các lo i mô tinh d u

ế ạ ủ ạ ố ệ   không gi ng nhau do ki n t o c a các lo i mô khác nhau, ngay khi nguyên li u

ỏ ế ả ượ ả ờ ượ đ c làm nh . K t qu  này đ c ph n ánh qua th i gian ly trích.

ấ ơ ướ ự ệ ầ ư Trong s  ch ng c t h i n ể ự   c, vi c ly trích tinh d u có th  th c

ệ ề ệ ướ ướ hi n   trong   đi u   ki n   có   thêm   n c   hay   không   thêm   n ệ   c   vào   nguyên   li u

ườ ứ ề ợ ướ ủ ể ặ ươ (tr ệ ng h p nguyên li u ch a nhi u n c, đây là đ c đi m c a ph ng pháp

ấ ơ ướ ư ướ ch ng c t h i n c d ướ ự ỗ ợ ủ i s  h  tr c a vi sóng). Ngoài ra, n ể c có th  thêm

ộ ầ ụ ặ ườ ợ ượ ướ ộ ầ ủ m t l n ho c thêm liên t c (tr ng h p l ng n c thêm m t l n không đ  lôi

ự ứ ế ệ ế ấ ầ ố cu n h t tinh d u trong nguyên li u) cho đ n khi s  ly trích ch m d t.

ệ ướ ụ ấ ầ ị Ngoài vi c n ự   c b  tác d ng nhanh chóng, các c u ph n phân c c

ị ả ứ ệ ệ ầ ấ ợ ưở (h p ch t có ch a oxigen) hi n di n trong tinh d u cũng b   nh h ở ng b i vi

ị ả ầ ấ ưở ủ sóng. Ng ượ ạ c l i các c u ph n hidrocarbon ít ch u  nh h ng c a vi sóng (do

ự ư ự ự ự ư ộ ấ ơ   chúng có đ  phân c c kém) nên s  ly trích chúng t a nh  trong s  ch ng c t h i

ườ ớ ậ ố ơ ấ ư ề ướ ượ ướ n c bình th ng nh ng v i v n t c nhanh h n r t nhi u vì n c đ c đun

ở nóng nhanh b i vi sóng.

ứ ữ ữ ệ ả   Trong phòng thí nghi m, chúng tôi đã nghiên c u, s a ch a và c i

ể ử ụ ả ệ ụ ế ể ti n lò vi sóng gia d ng đ  cho lò này có th  s  d ng trong c  vi c ly trích tinh

ươ ấ ơ ướ ẫ ươ ằ ầ d u b ng ph ư ng pháp ch ng c t h i n c, l n cho ph ẩ ng pháp t m trích ở

ườ ụ ụ ẽ ầ ấ áp su t th ng. (hình v  xem ph n ph  l c).

ự ư ể ộ Năm 1998, Luque de Castro và c ng s  đã đ a ra ki u lò vi sóng

ỗ ợ ự ằ ể tiêu đi m h  tr cho s  ly trích b ng Soxhlet (FMASE – Focused Microwave

ệ ố ụ ụ ầ ẽ Assisted Soxhlet Extraction) theo hình v  trong ph n ph  l c. H  th ng này giúp

ư ỳ SVTH: Phan Nh  Qu nh xxxvi

ậ ố Khóa lu n t ệ t nghi p

ử ụ ấ ả ờ ợ ố cho th i gian ly trích h p ch t thiên nhiên s  d ng Soxhlet gi m xu ng đáng k ể

ấ ễ ị ệ ữ ủ ả ả ợ và kh  năng b o v  nh ng h p ch t d  b  phân h y tăng lên [11]

ươ ớ ỏ ố ắ ắ ổ 2.3.3 Ph ng pháp ắ s c ký l p m ng, s c ký khí và s c ký ph i kh

ắ ỏ ớ 2.3.3.1 S c ký l p m ng (TLC)

ố ắ ắ ỏ ớ ỏ ỹ ậ S c ký l p m ng (SKLM) là k  thu t phân b  r n – l ng; trong đó pha

ấ ỏ ượ ấ ấ ộ ớ ụ ơ ộ đ ng là ch t l ng đ c cho đi ngang qua m t l p ch t h p tr  (ví d : silicagel

ấ ấ ụ ặ ượ ề ỏ ho c oxid nhôm) ch t h p th  này đ ộ ớ c tráng thành m t l p m ng, đ u, ph ủ

ộ ề ặ ấ ư ấ ế ẳ lên m t n n ph ng nh  t m ki ng ho c t m nhôm.

ể ườ ộ ỗ ợ ừ Dung môi tri n khai trong SKLM th ng là m t h n h p có t ặ    2, 3, ho c

ớ ỉ ệ ạ ợ Ứ ạ ợ ấ ớ 4 lo i dung môi khác nhau v i t  l ỗ  thích h p.  ng v i m i lo i h p ch t phân

ộ ố ệ ỗ ợ ẽ ấ ợ ộ tích khác nhau s  có m t s  h  dung môi thích h p, m i h p ch t có m t giá tr ị

Rf khác nhau.

ể ế ượ ự ắ ư ủ ợ ị Ngoài ra, đ  bi t đ ấ c v  trí c a các h p ch t khi s  s c ký ng ng l ạ   i

ườ ừ ế ệ ấ ạ ầ ố ợ ng i ta còn c n đ n các lo i thu c hi n hình cho t ng nhóm h p ch t ho c s ặ ử

ử ụ d ng ánh sáng t ạ  ngo i [14]

ắ ỏ ớ Hình 2.2 Máy s c ký l p m ng [19]

ắ 2.3.3.2 S c ký khí (GC)

ư ỳ SVTH: Phan Nh  Qu nh xxxvii

ậ ố Khóa lu n t ệ t nghi p

ắ ủ ắ ầ ầ ẽ ị ấ   ỗ ấ Nguyên t c c a s c ký khí là m i c u ph n trong tinh d u s  b  h p

ủ ộ ụ ư ờ th  trên pha tĩnh c a c t phân tích khác nhau nên có th i gian l u khác nhau.

ề ờ ơ ở ư ườ ể ị ị Trên c  s  khác nhau v  th i gian l u này mà ng i ta có th  đ nh tính và đ nh

ấ ử ầ ứ ượ l ng c u t c n nghiên c u.

ấ ủ ậ ộ ọ ế ị ắ ệ ố Hai b  ph n quan tr ng nh t c a thi ộ   t b  s c ký khí là h  th ng c t

ẫ ừ ồ ơ ượ ẫ ộ ờ tách và detector. Nh  có khí mang, m u t bu ng bay h i đ c d n vào c t tách

ề ệ ả ở ồ ằ n m trong bu ng đi u nhi ắ t. Quá trình s c ký x y ra đây, sau khi các c u t ấ ử

ạ ấ ử ầ ượ ể ờ ờ ỏ ộ r i b  c t tách t i các th i đi m khác nhau các c u t l n l t đi vào detector,

ượ ệ ể ệ ượ ế ạ ạ t i đó chúng đ ệ c chuy n thành tín hi u đi n, tín hi u này đ c khu ch đ i và

ệ ố ề ả ề ệ   ử x  lý trên h  th ng máy tính thành các peak khác nhau v  c  chi u cao và di n

tích.

ắ ồ ượ ấ ử ượ ớ ọ Trên s c ký đ  thu đ ệ ứ c ta có các tín hi u  ng v i các c u t đ c tách g i là

ạ ượ ủ ờ ấ ầ ư ặ ị ư peak. Th i gian l u c a peak là đ i l ng đ c tr ng cho ch t c n tách (đ nh

ệ ướ ị ượ ừ ỗ tính) còn di n tích peak là th c đo đ nh l ợ   ấ ng cho t ng ch t trong h n h p

ứ nghiên c u.[14]

ắ Hình 2.3 Máy s c ký khí [19]

ắ ổ ố 2.3.3.3 S c ký ph i kh  (GC/MS)

ỏ ưở ượ ọ ằ ầ ắ ị ầ Tinh d u v  b i đ c xác đ nh thành ph n hóa h c b ng máy s c ký

ổ ố khí ghép kh i ph  (GC­MS) HEWLETT PACKARD 6890 SERIES II .

ư ỳ SVTH: Phan Nh  Qu nh xxxviii

ậ ố Khóa lu n t ệ t nghi p

ạ ắ ặ ắ ổ ố ệ ộ S c ký kh i ph  là m t lo i s c khí đ c bi ỏ ộ   t, vì sau khi ra kh i c t

ầ ấ ể ự ệ ệ ồ ắ s c ký, các c u ph n đ ượ ầ ượ c l n l t cho vào bu ng MS đ  th c hi n vi c ghi

ổ ủ ừ ờ ộ ề ầ ấ ầ ổ ượ ph  c a t ng c u ph n. Nh  m t ph n m m, các ph  MS này đ ớ   c so sánh v i

ư ệ ủ ứ ể ẩ ổ ộ các ph  MS chu n ch a trong th  vi n c a máy tính. Do đó đ  tăng đ  chính

ư ệ ố ượ ự ổ ề ầ ả xác cho s  dò tìm và so sánh, th  vi n ph  kh i l ng c n ph i có nhi u ph ổ

ộ ươ ẩ ổ ẫ ữ ủ ầ ợ ổ chu n. Đ  t ấ ng h p gi a ph  MS c a các c u ph n và ph  m u có tính t ươ   ng

ụ ệ ề ầ ộ ườ ộ ươ ố đ i tùy thu c ph n m m ph  trách vi c so sánh, th ng thì đ  t ợ ng h p càng

ấ ị ệ ầ ọ ế   ớ l n thì xác su t đ nh danh càng cao. Kinh nghi m thành ph n hóa h c và ki n

ứ ề ố ượ ổ ủ ế ấ ớ ả ị ế ộ th c v  ph  kh i l ng quy t đinh r t l n đ  chính xác c a k t qu  đ nh danh.

ố ượ ầ ổ ể ạ ả ộ Đ u dò ph  kh i l ng có đ  nh y cao, kho ng 106 – 109 g, do đó có th  xác

ượ ữ ầ ấ ượ ấ ươ ị đ nh đ c nh ng c u ph n có hàm l ng th p mà các ph ng pháp khác không

ể ự ệ ượ ả ả ắ ổ ố ị th  th c hi n đ c. S c ký kh i ph  có kh  năng đ nh danh cao, kh  năng dò

ượ ẫ ử ụ tìm nhanh, l ng m u s  d ng ít. [14]

ắ ố ổ Hình 2.4 Máy s c ký kh i ph  [19]

ầ ế 2.4 Tinh d u chi t xu t t ấ ừ ỏ ưở i  v  B

ề 2.4.1 Vài nét chung v  tinh d u v ầ ỏ B iưở

ư ỳ SVTH: Phan Nh  Qu nh xxxix

ậ ố Khóa lu n t ệ t nghi p

ư ộ ố ạ ưở ứ ề ỏ V  ngoài c a ầ ủ B i ch a nhi u tinh d u nh  m t s  lo i trái cây

ộ ọ ồ Citrus   khác   thu c   h   Cam   quít   (Rutaceae)   g m   d­limonen,   a­pinen,   linalool,

ưở ứ ư ề geraniol, citral.. Ngoài ra, v  ỏ B i còn ch a nhi u flavonoid nh  naringosid,

ụ ệ ả ạ   hesperidin, diosmin, diosmetin, hesperitin... có tác d ng b o v  thành mao m ch,

ừ ữ ề ạ ả ấ ồ ơ gi m tính th m, giúp cho mao m ch đàn h i và b n v ng h n; T  đó giúp ngăn

ừ ữ ế ế ế ạ ỡ ạ ng a nh ng tai bi n do v  các mao m ch, gián ti p giúp h  huy t áp. M t s ộ ố

ườ ưở ể ầ ỗ ng ỏ i còn dùng v  ngoài qu ả B i xoa trên da đ u đ  kích thích l chân lông

ị ệ ụ ậ ầ ườ ụ ứ phòng tr  b nh hói đ u hay r ng tóc.Chính vì v y ng i ta đã  ng d ng v  b ỏ ưở   i

ệ ẩ ỹ ượ ể ả ữ ẩ ạ vào trong công nghi p m  ph m, d ấ c ph m đ  s n xu t ra nh ng lo i tinh

ụ ụ ầ ủ ầ d u ph c v  cho nhu c u c a con ng ườ i

ổ ế ưở ệ ượ ẩ ầ Tinh d u v ấ ỏ B i hi n nay r t ph  bi n trong d ặ   c ph m và đ c

ệ ỹ ượ ử ụ ụ ẹ ể ầ bi ẩ t là m  ph m. Chúng đ ứ   c s  d ng đ  ph c vu cho nhu c u làm đ p và s c

ỏ ủ ườ ưở ụ ẩ kh e c a con ng ầ i, tinh d u v ỏ B i có tác d ng kháng khu n. Mùi h ươ   ng

ả ả ươ ủ ư ả ơ thanh tao, giúp gi i c m, th  giãn, gi m stress. H ng th m c a tinh d u ầ B iưở

ụ ưở ẫ ỉ còn có tác d ng gi ả ượ i r u giúp t nh táo, minh m n. Tinh d u ầ   ầ B i có trong d u

ế ố ằ ưỡ ố ạ ự ỡ massage giúp tan m , cân b ng các y u t dinh d ng cho da, ch ng l i s  lão

ặ ệ ự ọ ưở hóa. Đ c bi t tinh d u ượ   ầ B i kích thích s  m c tóc, giúp cho tóc dài và m t;

ụ ố ch ng hói và r ng tóc.

ưở ề ầ ớ ư ứ ầ ỏ Trong lá, hoa, v  qu ả B i đ u có ch a tinh d u nh ng ph n l n tinh

ườ ỏ ưở ấ ậ ưở ầ ầ d u th ề ng t p trung nhi u nh t trong v  b i. Trong v ỏ B i tinh d u s ẽ

ữ ở ế ượ ư đ c l u tr túi ti ầ t tinh d u.[5]

ư ỳ SVTH: Phan Nh  Qu nh xl

ậ ố Khóa lu n t ệ t nghi p

ế ầ Hình 2.5 Túi ti t tinh d u v ỏ

ưở B i [18]

ọ ầ ầ 2.4.2 Thành ph n hóa h c trong tinh d u B ưở i

ỏ ưở ứ ầ Tinh d u v  B i ch a d­limonen, a­ pinen, linalol, geraniol, citral;

ấ ổ ưỡ ề ả ị còn có các alcol, pectin, acid citric. D ch qu  chín có nhi u ch t b  d ng: n ướ   c

89%, glucid 9%, protid 0,6%, lipid 0,1% và các khoáng Ca 20mg%, P 20mg%, K

190mg%, Mg 12mg%, S 7mg% và Na, Cl, Fe, Cu, Mn... Có các vitamin (tính theo

ề ố ả ị mg%) C 40, B 0,07, B2 0,05 PP 0,3 và ti n sinh t A 0,1. 100 mg d ch qu  cung

ơ ể ấ c p cho c  th  43 calo.[12]

ẩ ủ ầ 2.5 Hoat tính kháng khu n c a tinh d u

ẩ ủ ầ ạ ượ ả ằ Ho t tính kháng khu n c a tinh d u đ c kh o sát b ng các ph ươ   ng

ử ụ ả ấ   pháp s  d ng cho kháng sinh (British Pharmacy 98). Kh o sát mang tính ch t

ử ụ ươ ứ ể ấ ạ ị đ nh tính. S  d ng ph ẩ   ng pháp đĩa gi y đ  nghiên c u ho t tính kháng khu n

ỏ ưở ầ ươ ượ ử ụ ộ ố ủ ủ c a tinh d u v  b i. Ph ng pháp này đ c s  d ng trên m t s  ch ng vi

ẩ ườ ể ạ ẩ ệ khu n gây b nh cho con ng i, đi n hình là ba lo i vi khu n sau :

ầ ẩ ươ ườ ­  Staphylococcus  là   các   c u   khu n   Gram   d ng   có   đ ng   kính

ọ ướ ế ắ ả ườ ạ ộ kho ng 1 μm, không di đ ng và s p x p theo m i h ng và th ng t o thành

ư ụ ố ươ ụ c m (t ) trông gi ng nh  chùm ệ , gây b nh qua đ ố ng ăn u ng [11]

ư ỳ SVTH: Phan Nh  Qu nh xli

ậ ố Khóa lu n t ệ t nghi p

ụ ầ Hình 2.6 T  c u Staphylococcus [11]

ẩ ươ ̉ ư ̣ ­ Shigella là vi khu n gam âm xâm nhâp qua đ ́ ̀ ng tiêu hoa, chi c  tru ́

́ ́ ̀ ̀ ệ ̉ ̉ ̣ & phat triên nhân lên trong tê bao biêu mô thanh ruôt non, gây b nh qua đ ườ   ng

ươ ̉ ̣ ̣ tiêu hoá gây tôn th ng niêm mac ruôt. [11]

ẩ Hình 2.7 Vi khu n Shigella [11]

ự ả ẩ ộ ­ Salmonella paratyphi A là tr c khu n gram âm có kh  năng di đ ng,

ươ ệ b nh th ng hàn cho ng ườ i

ư ỳ SVTH: Phan Nh  Qu nh xlii

ậ ố Khóa lu n t ệ t nghi p

ự ẩ Hình 2.8 Tr c khu n Salmonella paratyphi A [10]

ỏ ưở ẩ ủ ả ử ệ ế ầ ả B ng 2.1  K t qu  th  nghi m tính kháng khu n c a tinh d u v  B i [18]

ườ ẩ Vi khu nẩ Đ ng kính vòng vô khu n (mm)

ộ ủ   Đ  pha loãng c a 100 10­1 10­2 10­3 10­4

tinh d uầ Staphylococcus 13 9 7 7 0

Shigella 16 11 10 0 0

14 10 8 8 0

Salmonella

paratyphi A

ư ỳ SVTH: Phan Nh  Qu nh xliii

ậ ố Khóa lu n t ệ t nghi p

ỏ ưở ạ ự ẩ ạ ố ầ  : Tinh d u v  b i có ho t l c kháng khu n khá m nh đ i ậ Nh n xét

ớ ộ ạ ự ủ ẩ ớ v i các ch ng vi khu n trên, v i đ  pha loãng khác nhau mà ho t l c kháng

ạ ự ạ ẩ ẩ ầ ơ   khu n khác nhau. Tinh d u không pha loãng có ho t l c kháng khu n m nh h n

ầ tinh d u đã pha loãng.

ấ ề ị ệ ủ ợ ầ 2.6 L i ích c a tinh d u trong v n đ  tr  li u

ố ấ ượ ế ế ư ủ ầ ụ Tác d ng t t nh t đ c bi t đ n c a tinh d u là giúp th  giãn và

ủ ả ấ ầ ả ẳ ố gi m  căng  th ng,   ch ng   m t   ng .   ngoài  ra   tinh   d u  còn  có   Kh   năng   tăng

ể ượ ễ ầ ị ể ế ườ c ng tính mi n d ch.Tinh d u có th  đ c khu ch tán vào không khí đ  làm

ử ộ ộ ự ủ ự ế ạ s ch và kh  đ c không khí m t cách t ạ ầ    nhiên. S  khu ch tán c a các lo i d u

ố ượ ể ả ệ ạ có th  làm gi m s  l ng các tác nhân gây b nh trong không khí, các lo i tinh

ơ ể ả ứ ứ ể ệ ạ ớ ầ d u có th  giúp c  th  c i thi n cách th c đáp  ng l i v i các tác nhân gây

ứ ệ ằ ấ ặ ả ỉ ề ệ b nh mà chúng ta g p ph i. R t nhi u nghiên c u đã ch  ra r ng hi u qu ả

ủ ầ ạ ượ ự ả ệ ả ờ kháng virus c a các lo i tinh d u có đ ủ   c nh  vào s  c i thi n kh  năng c a

ế ệ ố ạ ằ ậ các t bào lympho trong vi c ch ng l i các tác nhân xâm nh p b ng cách thay

ế ủ ể ặ ầ ậ ổ đ i màng t bào c a chúng ta đ  ngăn ch n virus xâm nh p vào. Tinh d u cũng

ườ ượ ử ụ ể ượ ử ụ ể ề ệ ị th ng đ c s  d ng cho vi c đi u tr  đau. Chúng có th  đ c s  d ng đ  làm

ệ ượ ả ể ể ạ ả ắ ạ ổ gi m hi n t ng viêm, có th  dùng đ  gây tê t ộ   i ch , gi m co th t, và t o m t

ạ ầ ặ ấ ạ ộ ỳ ượ ả c m giác mát l nh ho c  m nóng tu  thu c vào lo i d u đ c ch n ọ . Tóm l i,ạ

ệ ầ ộ ươ ứ ự ạ ề ả li u pháp tinh d u là m t ph ng th c t nhiên mang l ệ i nhi u hi u qu  trong

ủ ệ ễ ấ ả ẳ ả ố ố vi c gi m căng th ng, ch ng m t ng , ch ng nhi m trùng và gi m đau… Khi

ọ ự ị ầ ụ ề ể ả ạ ầ ộ ỹ ụ   ch n l a m t lo i tinh d u cho m c đích đi u tr  c n ph i tìm hi u k  tác d ng

ủ ư ữ ầ ạ ặ ỗ ố ỉ ị ế   và đ c tính c a m i lo i tinh d u cũng nh  nh ng ch ng ch  đ nh liên quan đ n

nó. [13]

ư ỳ SVTH: Phan Nh  Qu nh xliv

ậ ố Khóa lu n t ệ t nghi p

ộ ố ả ẩ ừ 2.7 M t s  s n ph m t tinh d u v ầ ỏ B iưở

ưở 2.7.1 Tinh d u ầ v  ỏ B i Grapefruit essential oil

ỏ ưở ầ Hình 2.9 Tinh d u v  B i Grapefruit essential oil [13]

ỏ ưở ượ ế ấ ừ ỏ Tinh d u ầ v  B i Grapefruit essential oil đ c chi t xu t t v  trái

ưở ồ ứ B i H ng có ch a d­limonen, a­ pinen, linalol, geraniol, citral;ngoài ra còn có

ươ ọ các   alcol,   pectin,   acid   citric…có   mùi   h ng   thanh   tao,   ng t   ngào,   t ươ   i

ầ ươ ủ ầ ơ ỉ mát.H ng th m c a tinh d u giúp làm t nh táo, minh m n. ẩ  Tinh d u có tính

ợ ể ử ễ ầ ẩ ả ố ố giúp l ự   i ti u, kh  trùng, ch ng tr m c m, ch ng nhi m khu n, giúp tăng l c.

ự ọ ượ ụ ố ụ   Công d ng kích thích s  m c tóc, giúp cho tóc dài và m t; ch ng hói và r ng

tóc. [13]

ư ỳ SVTH: Phan Nh  Qu nh xlv

ậ ố Khóa lu n t ệ t nghi p

ầ ỏ ưở 2.7.2 Tinh d u v  B i Pomelo

ỏ ưở ầ Hình 2.10 Tinh d u v  B i Pomelo [13]

ư ỳ SVTH: Phan Nh  Qu nh xlvi

ậ ố Khóa lu n t ệ t nghi p

ỏ ưở ậ ầ ộ ớ ế ấ Tinh d u v  B i Pomelo v i B  ph n chi ỏ ưở ằ   t xu t V  B i b ng

ươ ơ ướ ố ọ ph ng pháp lôi cu n h i n ụ   c có Tên khoa h c là Citrus Paradisii .công d ng

ượ làm m t tóc.[13]

2.7.3 Tinh d u v  B ầ ỏ ưở  Grapefruit pure essential oil i

ầ Hình 2.11 Tinh d u v  B i ỏ ưở Grapefruit pure essential oil [13]

ư ỳ SVTH: Phan Nh  Qu nh xlvii

ậ ố Khóa lu n t ệ t nghi p

ầ ế Tinh d u v  B i ỏ ưở Grapefruit pure essential oil chi t xu t t ấ ừ ỏ ưở    v  b i,

ế ư ả ế ố ằ 100% tinh khi ả t,  giúp th  giãn gi m stress, gi m béo, cân b ng các y u t dinh

ố ạ ự ể ị ứ ầ ưỡ d ng cho da, ch ng l i s  lão hoá. Dùng đ  tr  các ch ng đau đ u do phong,

ụ ố ớ ọ viêm kh p, ch ng viêm, có tác d ng gi ả ượ i r u và làm tóc m c nhanh, gi ả ả   i c m,

ế ế ạ ả ả ố ố   làm gi m cholesterol, ch ng cao huy t áp, gi m tai bi n tim m ch, phòng ch ng

ư ung th . [13]

ƯƠ CH NG 3

QUY TRÌNH LY TRÍCH TINH D U V  B Ầ Ỏ ƯỞ I

ộ ố ươ ả 3.1 M t s  ph ấ ng pháp s n xu t tinh d u v  B ầ ỏ ưở i

ươ ầ ươ ố Trong s  các ph ng pháp ly trích tinh d u thì ph ư   ng pháp ch ng

ươ ổ ế ấ ượ ầ ấ ơ ướ ổ ể c t h i n c c  đi n là ph ng pháp ly trích tinh d u ph  bi n nh t đ c áp

ề ệ ệ ấ ế ấ ụ d ng nhi u nh t trong công nghi p hi n nay. Quy trình chi ầ   t xu t tinh d u

ạ ế ưở ớ ệ ấ ầ ượ đ c phân ra hai lo i : chi t xu t tinh d u v ỏ B i v i nguyên li u xay và

ế ưở ớ ệ ầ ấ chi t xu t tinh d u v ỏ B i v i nguyên li u không xay

ế ầ ỏ ưở ớ ệ ấ t xu t tinh d u v  b i v i nguyên li u xay 3.1.1 Quy trình chi

ế ầ ỏ ưở ớ ệ ấ 3.1.1.1 Quy trình chi t xu t tinh d u v  b i v i nguyên li u xay

ơ ồ ệ ế ệ ầ ấ S  đ  3.1 Quy trình công ngh  chi ỏ ưở ớ t su t tinh d u v  B i v i nguyên li u xay.

[12]

ư ỳ SVTH: Phan Nh  Qu nh xlviii

ậ ố Khóa lu n t ệ t nghi p

ư ỳ SVTH: Phan Nh  Qu nh xlix

ậ ố Khóa lu n t ệ t nghi p

V  ỏ

B iưở

Xay

Ngâm

Ngâm

ướ

n

c Nacl

ư

ấ

ố

Ch ng c t lôi cu n h i n

ơ ướ c

ụ

Ng ng tư

Phân ly

N c ướ

ch ngư

Tinh d u ầ

Phân ly

thô

L ngắ

Na

SO 4

2

Làm khan

ắ

ạ

L ng, g n

Tinh d uầ

ư ỳ SVTH: Phan Nh  Qu nh l

ậ ố Khóa lu n t ệ t nghi p

ị

Phân tích

Đ nh danh

tính ch tấ

thành ph mẩ

ế 3.1.1.2 Thuy t minh quy trình

ỏ ưở ươ ỏ ể ị ướ  B c 1 : V  B i t i đem xay nh , đ  ngâm trong dung d ch

ả Nacl 10% kho ng 3 gi ờ .

ơ ướ ế ấ ố ướ  B c 2 ư  : Sau đó ti n hành ch ng c t lôi cu n h i n c. Khi băt́

́ ̀ ̀ ̀ ́ ́ ư ơ ở ơ ̣ ̉ đâu ch ng cât, m  van h i cho h i vao thiêt bi, luc đâu m  t ̀ ở ư ư ̉  t ̀  đê đuôi không

́ ̀ ̀ ́ ́ ́ ̀ ̀ ơ ̣ ̣ ̣ khi trong thiêt bi va lam cho h i phân phôi đêu trong toan bô khôi nguyên liêu.

̀ ́ ́ ́ ơ ơ ̉ ̣ ̣ Ngoai ra, m  t ̀ ở ư ư  t ̀  van h i đê nguyên liêu không bi cuôn theo h i gây tăc ông

́ ̀ ́ ́ ̃ ̃ ̀ ́ ̀ ư ợ ơ ̉ ̣ ̣ ̣ dân hôn h p h i.Trong qua trinh ch ng cât, cân chu y điêu chinh nhiêt đô dich

̀ ́ ́ ̀ ̀ ư ̉ ̉ ng ng sao cho năm trong khoang 30­400C (băng cach điêu chinh tôc đô n ̀ ́ ̣ ươ c lam

́ ́ ̀ ̀ ̀ ̀ ́ ư ̣ ̣ ̣ ̉ ̃ ̀ lanh) vi nêu dich ng ng qua nong se lam tăng đô hoa tan cua tinh dâu vao n ̀ ́ ươ   c va

̀ ̀ ́ ́ ́ ́ ̀ ư ư ơ ̉ ̉ lam bay h i tinh dâu. Đê kiêm tra qua trinh ch ng cât kêt thuc ch a ng ̀ ươ i ta co ́

́ ́ ̀ ́ ́ ́ ́ ̀ ́ ́ ́ ư ư ̉ ̣ ̣ ̣ thê dung môt tâm kinh h ng môt it dich ng ng, nêu thây trên tâm kinh con vang

̀ ́ ́ ̀ ́ ́ ư ư dâu thi qua ch ng cât ch a kêt thuc.

̃ ̀ ̀ ́ ợ ̣ ướ  B c 3 ̀  : Hôn h p tinh dâu va n ́ ươ ượ c đ c cho vao thiêt bi phân ly.

̀ ̀ ́ ượ ư ượ ử Sau phân ly ta đ ̀ c tinh dâu thô va n ́ ươ c ch ng. Tinh dâu thô đ ̉  c x  ly đê

̀ ̀ ́ ư ̉ ̉ ̣ ̉ ượ đ c tinh dâu thanh phâm, n ́ ̀ ươ c ch ng cho ra bê tiêp tuc phân ly đê thu tinh dâu

2SO4 khan, thu đ

ầ ằ ượ ế ̣ loai II. Làm khan tinh d u b ng Na ầ c tinh d u tinh khi t.

ế ầ ỏ ưở ớ ấ 3.1.2 Quy trình chi t xu t tinh d u v  B ệ i v i nguyên li u không xay

ế ầ ỏ ưở ớ ấ 3.1.2.1 Quy trình chi t xu t tinh d u v  B ệ i v i nguyên li u không xay

ư ỳ SVTH: Phan Nh  Qu nh li

ậ ố Khóa lu n t ệ t nghi p

ơ ồ ệ ế ỏ ưở ớ ệ ầ ấ S  đ  3.1 quy trình công ngh  chi t su t tinh d u v  B i v i nguyên li u

không xay. [12]

V  ỏ

B iưở

Không xay

Ngâm

Ngâm

ướ

n

c Nacl

ư

ấ

ố

Ch ng c t lôi cu n h i n

ơ ướ c

ụ

Ng ng tư

ướ

ư

Phân ly

N c ch ng

ư ỳ SVTH: Phan Nh  Qu nh lii

ậ ố Khóa lu n t ệ t nghi p

Tinh d u ầ

Phân ly

thô

L ngắ

SO

Làm khan

Na 2

4

ắ

L ng, gan

Tinh d uầ

Phân tích

ị

Đ nh danh

tính ch tấ

thành ph mẩ

ế 3.1.2.2 Thuy t minh quy trình

ỏ ưở ươ ể ị ướ  B c 1 : V  B i t i  đ  nguyên, ngâm trong dung d ch Nacl

ờ ả 10% kho ng 3 gi .

ơ ướ ế ấ ố ướ  B c 2 ư  : Sau đó ti n hành ch ng c t lôi cu n h i n c. Khi băt́

́ ̀ ́ ́ ̀ ̀ ư ở ơ ơ ̣ ̉ đâu ch ng cât, m  van h i cho h i vao thiêt bi, luc đâu m  t ̀ ở ư ư ̉  t ̀  đê đuôi không

́ ̀ ̀ ́ ́ ̀ ̀ ́ ơ ̣ ̣ ̣ khi trong thiêt bi va lam cho h i phân phôi đêu trong toan bô khôi nguyên liêu.

̀ ́ ́ ́ ơ ơ ̉ ̣ ̣ Ngoai ra, m  t ̀ ở ư ư  t ̀  van h i đê nguyên liêu không bi cuôn theo h i gây tăc ông

́ ̀ ́ ́ ̃ ̃ ̀ ́ ̀ ư ơ ợ ̉ ̣ ̣ ̣ dân hôn h p h i.Trong qua trinh ch ng cât, cân chu y điêu chinh nhiêt đô dich

̀ ́ ̀ ́ ̀ ư ̉ ̉ ng ng sao cho năm trong khoang 30­400C (băng cach điêu chinh tôc đô n ̀ ́ ̣ ươ c lam

̀ ́ ́ ́ ̀ ̀ ̀ ư ̣ ̣ ̣ ̉ ̃ ̀ lanh) vi nêu dich ng ng qua nong se lam tăng đô hoa tan cua tinh dâu vao n ̀ ́ ươ   c va

̀ ̀ ́ ́ ́ ́ ̀ ư ư ơ ̉ ̉ lam bay h i tinh dâu. Đê kiêm tra qua trinh ch ng cât kêt thuc ch a ng ̀ ươ i ta co ́

ư ỳ SVTH: Phan Nh  Qu nh liii

ậ ố Khóa lu n t ệ t nghi p

́ ́ ́ ́ ̀ ́ ́ ̀ ́ ́ ́ ư ư ̉ ̣ ̣ ̣ thê dung môt tâm kinh h ng môt it dich ng ng, nêu thây trên tâm kinh con vang

́ ̀ ̀ ́ ́ ́ ư ư dâu thi qua ch ng cât ch a kêt thuc.

̃ ̀ ̀ ́ ợ ̣ ướ  B c 3 ̀  : Hôn h p tinh dâu va n ́ ươ ượ c đ c cho vao thiêt bi phân ly.

̀ ̀ ́ ượ ư ượ ử Sau phân ly ta đ ̀ c tinh dâu thô va n ́ ươ c ch ng. Tinh dâu thô đ ̉  c x  ly đê

̀ ̀ ́ ư ̉ ̉ ̣ ̉ ượ đ c tinh dâu thanh phâm, n ́ ̀ ươ c ch ng cho ra bê tiêp tuc phân ly đê thu tinh dâu

2SO4 khan, thu đ

ằ ầ ượ ế ̣ loai II. Làm khan tinh d u b ng Na ầ c tinh d u tinh khi t. [12]

ế ệ ấ ả ả 3.1 K t qu  kh o sát hi u su t ly trích

ầ ớ ệ ệ ấ 3.1.1 Hi u su t ly trích tinh d u v i nguyên li u không xay

ỏ ưở ệ ấ ả ờ ầ B ng 2.2 : Hi u su t ly trích tinh d u v  B i theo th i gian (nguyên

ệ li u không xay) [17]

ư ỳ SVTH: Phan Nh  Qu nh liv

ậ ố Khóa lu n t ệ t nghi p

ờ ệ ấ ờ Th i gian (gi ) Hi u su t

(%)

ậ Nh n   xét   :

0.47 0.51 0.54 0.57 0.59 0.59 0.59 ượ ầ Tinh   d u   thu   đ c   có

ạ ệ   màu   vàng   nh t,   hi u

2 2.5 3 3.5 4 4.5 5 5.5 6 6.5 ấ ượ su t   thu   đ c   không

ờ cao và th i gian trích ly khá lâu.

ầ ớ ệ ệ ấ 3.2.2 Hi u su t trích ly tinh d u v i nguyên li u xay

ỏ ưở ệ ấ ả ờ ầ B ng 2.3 : Hi u su t ly trích tinh d u v  B i theo th i gian (nguyên

ệ li u  xay)[17]

ờ ệ Th i gian ấ Hi u su t

( gi )ờ

0.5 1.39

1 1.54

ư ỳ SVTH: Phan Nh  Qu nh lv

ậ ố Khóa lu n t ệ t nghi p

1.5 1.58

2 1.58

2.5 1.58

3

ượ ố ị ầ  : Tinh d u thu đ ẹ   c không màu, trong su t, v  hăng cay nh , ậ Nh n xét

ơ ự ư ệ ấ ắ ặ ờ ượ ấ mùi th m t nhiên đ c tr ng, th i gian trích ly ng n hi u su t thu đ c r t cao.

ữ ệ ế ầ ả ệ   3.3  So   sánh   k t  qu   thu  tinh   d u  gi a   nguyên   li u  xay  và  nguyên   li u

không xay

ế ấ ả ươ ấ ơ ướ Qua các k t qu  trên cho th y, ph ư ng pháp ch ng c t h i n c, dùng

ệ ẽ ượ ắ ầ ơ nguyên li u xay s  cho hàm l ơ   ờ ng tinh d u cao h n, th i gian trích ly ng n h n

ệ ờ so v i nguyên li u không xay.

ằ ầ ươ ấ ơ ướ ổ ể Ly trích tinh d u b ng ph ư ng pháp ch ng c t h i n ớ   c c  đi n v i

ệ ượ ầ ắ ờ ơ nguyên li u xay cho hàm l ơ ấ   ng tinh d u cao h n, th i gian ly trích ng n h n r t

ư ề ệ ớ ế nhi u   so   v i   nguyên   li u   không   xay.   Nh   chúng   ta   đã   bi t,   khi   không   xay

ự ẩ ệ ầ ồ ộ ấ   nguyên li u thì quá trình ly trích tinh d u là m t quá trình bao g m s  th m th u

ầ ẩ ấ ế và hòa tan. Ban đ u n ướ ừ c t bên ngoài th m th u vào trong t bào, sau đó n ướ   c

ướ ụ ủ ầ ệ ướ ố ơ ầ hòa tan tinh d u.        D i tác d ng c a nhi t, n c và tinh d u b c h i ra môi

ườ ự ứ ế ầ ố tr ng ngoài, ti p theo là s  lôi cu n tinh d u ra bình h ng.

ệ ỏ ế ị ỡ ứ ầ ầ Khi xay nh  nguyên li u, các t bào ch a tinh d u b  v , tinh d u thoát ra

ườ ơ ướ ầ ự ụ ệ ố ỉ môi tr ng ngoài và h i n c ch  có nhi m v  lôi cu n tinh d u t do ra bình

ả ạ ệ ờ ề ứ h ng. Đi u này gi i thích t i sao khi không xay nguyên li u thì th i gian ly trích

dài.

ệ ầ ớ ượ Ngoài ra, v i nguyên li u xay tinh d u thu đ ố c trong su t, không

ự ệ ầ ơ ớ màu, có mùi t nhiên h n so v i nguyên li u không xay tinh d u có màu vàng do

ế ệ ự ti p xúc nhi t quá lâu và mùi không còn t ữ .  nhiên n a

ư ỳ SVTH: Phan Nh  Qu nh lvi

ậ ố Khóa lu n t ệ t nghi p

Ầ PH N III

Ậ Ế Ế Ị K T LU N VÀ KI N NGH

ế ậ K t lu n

ư ỳ SVTH: Phan Nh  Qu nh lvii

ậ ố Khóa lu n t ệ t nghi p

ươ ấ ớ ư ệ ề ố Ph ờ   ng pháp ch ng c t v i nguyên li u không xay t n nhi u th i

ầ ượ ế ệ ệ gian ly trích, tinh d u thu đ c có màu vàng do ti p xúc nhi ấ   t quá lâu, hi u su t

ấ ươ ấ ớ ư ệ ờ th p (0.59%). Ph ng pháp ch ng c t v i nguyên li u xay có th i gian trích ly

ắ ầ ượ ệ ấ ố ượ ng n, tinh d u thu đ c trong su t, không màu, hi u su t thu đ ơ   c cao h n

ươ ư ệ ấ ớ ờ (1.58%). Ph ng pháp ch ng c t vi sóng v i nguyên li u không xay có th i gian

ự ầ ắ ượ ệ ạ ly trích c c ng n (19­21 phút), tinh d u thu đ ấ   c có màu vàng nh t, hi u su t

ượ thu đ c là 0.51%.

ả ử ế ề ệ ầ ấ ạ ẩ K t qu  th  nghi m v  ho t tính kháng khu n cho th y tinh d u v ỏ

ẩ ố ưở ộ ố ủ ử ệ ẩ B i kháng khu n t t trên m t s  ch ng vi khu n th  nghi m.

ể ế ỏ ưở ầ ậ ữ ệ Có th  k t lu n Tinh d u v  b ử ụ i không nh ng s  d ng cho vi c làm

ệ ẩ ộ ả ẹ đ p mà còn kháng khu n m t cách hi u qu

ế ị Ki n ngh

ệ ượ ử ụ ư ằ Hi n nay v ưở ỏ B i ít đ c s  d ng nh ng không ai nghĩ r ng trong v ỏ

ưở ạ ứ ấ ẹ ẫ ẻ ủ ứ ụ ề ắ B i l i ch a r t nhi u tác d ng có ích cho s c đ p l n s c kho  c a con

ườ ể ượ ứ ưở ậ ng ậ i. Vì v y qua khoá lu n này em mong v ỏ B i có th  đ ụ c  ng d ng ngày

ệ ấ ả ằ ơ ộ ả càng r ng rãi h n nh m giúp các nhà s n xu t gi m chi phí nguyên li u và giá

ữ ư ế ẩ ẩ ả ờ thành s n ph m nh  vào nh ng ph  ph m nh  là v ỏ B i.ưở

ụ ữ ừ ậ ượ ứ ầ ả T  nh ng tác d ng đáng ghi nh n đã đ c nghiên c u thì c n ph i có

ữ ể ể ả ữ ứ ề ẩ ơ nhi u nh ng công trình nghiên c u h n n a đ  phát tri n s n ph m. Em mong

ề ợ ứ ề ậ ủ ầ ằ r ng qua lu n văn này đ  tài nghiên c u v  l i ích c a tinh d u v  B i s ỏ ưở ẽ

ượ ườ ế ế ơ ữ ngày càng đ ề c nhi u ng i bi ứ t đ n và nghiên c u sâu h n n a.

ư ỳ SVTH: Phan Nh  Qu nh lviii

ậ ố Khóa lu n t ệ t nghi p

Ả

Ệ

TÀI LI U THAM KH O

ồ ậ ồ ỹ ưở ả ả K  thu t tr ng B i – B o qu n và ch  bi n [1]   Ngô H ng Bình (2006). ế ế . NXB

ộ ệ Nông Nghi p Hà N i.

ậ ồ Tr ng cây ăn qu ả ở ệ  Vi t Nam [2]   Vũ Công H u (1996). ấ ả . Nhà xu t b n Nông

Nghi p.ệ

ỗ ấ ợ ữ ố ị ệ ố Nh ng cây thu c và v  thu c Vi t Nam [3]   Đ  T t L i (2001). . NXB y h c.ọ

[4]   Nationnal Institute of Nutrion­Ministry of Health (1995). Food products in

ệ Vi t Nam­Composition and Nutritive . Medicine publisher.

ữ ễ ạ ạ ọ ộ ỗ [5] Vũ Ng c L , Đ  Trung Võ, Nguy n M nh Pha, Lê Thúy H nh. Nh ng cây

ệ ộ ầ tinh d u Vi t Nam. NXB KHKT Hà N i, 101­110 (1996).

ễ ế ậ ầ ơ ỹ [6] Nguy n Năng Vinh, K  thu t khai thác  và  s  ch  tinh d u, NXB Nông

ệ ộ Nghi p Hà N i (1978).

ừ ể ố ệ ọ [7] Võ Văn Chi, T  đi n cây thu c Vi t Nam, NXB Y H c, 141,171,221 (1997)

ầ ở ự ậ ỡ ệ [8] Lã Đình M i. Tài nguyên th c v t có tinh d u Vi t Nam, NXB Nông

ệ Nghi p, (2001).

ố ồ ầ ạ ạ ọ ọ ố [9] Lê Ng c Th ch, Tinh d u. NXB Đ i H c Qu c Gia, Thành ph  H  Chí

Minh (2003).

[10] E. Guenther. The Essential oils. VanNostrand, 2, 22­259(1949).

[11] www.wikipedia.org

[12] www.tailieu.vn

[13] www.tinhdauthiennhien.com

[14] www.thuvien.violet.vn

[15]  www.Buoiviet.com

[16]  www.rauhoaquavn.vn

[17] www.thuvienhoasen.org

[18] http://opac.lrc.ctu.edu.vn/pdoc/18/5vocitrus.pdf

[19] www.case.vn

ư ỳ SVTH: Phan Nh  Qu nh lix