SƠ BỘ NGHIÊN CỨU SỬ DỤNG MỘT SỐ MỒI ĐỂ
XÁC ĐỊNH HUYẾT THỐNG Ở NGƯỜI
Phạm Hải Sáng, Nguyễn Văn Mùi
Trường Đại học khoa học tự nhiên
I. Đặt vấn đề
Công nghệ gen đã được ứng dụng vào nhiều lĩnh vực khác
nhau, song trong khoa học hình sự trên thế giới được biết
đến lần đầu tiên vào năm 1985 nhờ công trình nghiên cứu
của Alec Jeffreys và các cộng sự. Đây là một công nghệ có
tính đột phá trong khoa học hình sự, giúp giải quyết một số
vụ án tưởng chừng như bế tắc [7]. Hiện nay, các phòng thí
nghiệm tiên tiến trên thế giới đã xác định huyết thống
người bằng phức hợp 10, 14, thậm chí 16 mồi. Ở nước ta,
việc giám định gen trong xác định huyết thống mới đã được
thực hiện ở một số nơi. Trung tâm Công nghệ sinh học -
Đại học Quốc gia Hà Nội nghiên cứu xác định huyết thống,
xác lập cây phả hệ người [4]. Viện Khoa học hình sự - Bộ
công an đã sử dụng phức hợp 10 mồi [2,3] và đang tiến
hành giám định gen sử dụng hệ (9 gen) nineplex xác định
tội phạm. Ngoài ra còn có một số cơ sở khoa học đặt vấn đề
nghiên cứu, có tính chất điều tra thăm dò mà chưa có tính
phổ cập và ứng dụng rộng rãi. Tuy nhiên, sự phân tích
nhiều mồi khá tốn kém vì đòi hỏi phải có máy móc hiện
đại. Vì vậy, chúng tôi thử nghiên cứu sử dụng một số cặp
mồi để giám định huyết thống nguời Việt Nam.
Như chúng ta đã biết, ở người qua qúa trình thụ tinh,
người con bao giờ cũng nhận 23 NST từ bố thông qua tinh
trùng và 23 NST từ mẹ thông qua trứng. Như vậy hệ gen
của người con bao giờ cũng có một nửa có nguồn gốc từ bố
và một nửa có nguồn gốc từ mẹ[1,5]. Các locut dùng để xác
định huyết thống là các đoạn lặp lại ngắn ( STR – Short
Tandem Repeats ) [9,10]. Các đoạn lặp lại ngắn này có
chiều dài từ 2 đến 6 nucleotit[13] và ở mỗi cá thể có số lần
lặp lại khác nhau, do vậy các locut này có tính đa hình cao
nên rất có giá trị để phân biệt cá thể.
Để xác định huyết thống bằng phương pháp nhân cặp
mồi đơn ở đây chúng tôi sử dụng 4 cặp mồi TH01, F13A,
vWA, FES để nhân bản 4 đoạn gen tương ứng.
II. Nguyên liệu và phương pháp nghiên cứu
1. Nguyên liệu và hoá chất
Mẫu máu, tóc của bố, mẹ, con của 3 gia đình
Các cặp mồi:
+ TH01:
• Nằm ở intron 1 của gen tyrozin hydroxylaza người định vị
trên nhánh ngắn NST 11, có 20 alen. Số các đoạn STR
trong locus TH01 dao động từ 3 – 14.
• Trình tự lặp lại:AATG
• Kích thước alen: 152 – 196[11]
+ FES:
• Nằm ở intron thứ 5 của gen tiền ung thư, định vị trên
nhánh dài của NST 15, có 9 alen.
• Trình tự lặp lại: ATT
• Kích thước alen: 206 – 238[11]
+ F13A:
• Nằm trên nhánh ngắn của NST số 6, có 16 alen.
• Trình tự lặp lại: AAAG
• Kích thước alen: 179 – 235[11]
+ vWA:
• Nằm trên nhánh ngắn NST số 12, có 20 alen.
• Trình tự lặp lại: TCTA