Đa dạng thành phần loài thực vật bậc cao có mạch ở khu vực hồ Phú Ninh, tỉnh Quảng Nam: Báo cáo nghiên cứu khoa học

169

TẠP CHÍ KHOA HỌC, Đại học Huế, Số 49, 2008

TÍNH ĐA DẠNG THÀNH PHẦN LOÀI THỰC VẬT BẬC CAO CÓ

MẠCH Ở KHU VỤC HỒ PHÚ NINH, TỈNH QUẢNG NAM

Nguyễn Đắc Tạo, Phan Thị Thanh Thuỷ

Trường Đại học Khoa học, Đại học Huế

TÓM TẮT

Thực vật bậc cao có mạch ở khu vực hồ Phú Ninh có thành phần loài giàu và đa dạng.

Đã xác định được 369 loài thuộc 286 chi trong 153 họ của 5 ngành thực vật bậc cao có mạch.

Trong đó ngành Ngọc Lan chiếm ưu thế với 86 họ, 266 chi và 342 loài.

Đã xác định được 12 loài thực vật bậc cao có mạch có trong sách đỏ Việt Nam – phần

thực vật (1996) và Nghị định số 32/2006/NĐ - CP ngày 30/3 /2006.

Thực vật bậc cao có mạch khu vực hồ Phú Ninh đa dạng về giá trị tài nguyên với 6

nhóm công dụng khác nhau: nhóm cây làm thuốc; nhóm cho gỗ; nhóm cây cảnh và bóng mát;

nhóm cây cho lương thực thực phm và quả; nhóm cây cho quả và nguyên liệu thủ công; nhóm

cây cho dầu, tinh dầu và nhựa.

I. Mở đầu

Hồ chứa Phú Ninh, tỉnh Quảng Nam là một công trình thuỷ lợi lớn được bao

quanh bởi 23.000 ha rừng phòng hộ và 30 đảo cùng bán đảo nhỏ. Nơi đây có tính đa

dạng sinh học cao, trong đó khu hệ thực vật có vai trò rất quan trọng tham gia hình

thành nên hệ sinh thái ở khu vực xung quanh hồ chứa. Để góp phần đánh giá đầy đủ

tính đa dạng sinh học ở khu vực hồ Phú Ninh, làm cơ sở xây dựng chiến lược quản lý,

bảo tồn và phát triển bền vững, chúng tôi đã tiến hành điều tra, đánh giá đa dạng thành

phần loài thực vật bậc cao có mạch ở khu vực hồ Phú Ninh, tỉnh Quảng Nam.

II. Đối tượng, thời gian và phương pháp nghiên cứu

1. Đối tượng nghiên cứu: Các loài thực vật bậc cao có mạch ở khu vực hồ Phú

Ninh, tỉnh Quảng Nam.

2. Thời gian nghiên cứu: từ tháng 1 đến 12 năm 2007.

3. Phương pháp nghiên cứu

- Để biết được tính đa dạng thành phần loài thực vật bậc cao có mạch, chúng tôi

170

dùng phương pháp khảo sát theo tuyến và điểm. Các tuyến khảo sát:

+ Thành phố Tam Kỳ đến xã Tam Thái: 1 điểm khảo sát: Núi Đá Đen.

+ Thành phố Tam Kỳ đến xã Tam Dân: 2 điểm khảo sát: Núi Day Tham và Thôn 1.

+ Thành phố Tam Kỳ đến xã Tam Lãnh: 2 điểm khảo sát : Đảo Su và núi Móp.

+ Thành phố Tam Kỳ đến xã Tam Sơn: 2 điểm khảo sát: Núi Đón Đà và hố Ba

Trăng.

+ Thành phố Tam Kỳ đến xã Tam Ngọc: 1 điểm khảo sát: Núi Tân Lợi.

- Kế thừa có chọn lọc và sử dụng các số liệu, tài liệu có liên quan đến đề tài

nghiên cứu.

- Sử dụng phương pháp đánh giá nhanh nông thôn RRA (Rapid Rural Appraisal)

để tìm hiểu về thành phần loài cũng như công dụng của các loài thực vật bậc cao có

mạch.

- Thu mẫu thực vật theo R. M. Klein và D. T. Klein (1978).

- Xác định tên khoa học theo phương pháp hình thái so sánh với tài liệu [3]

- Đánh giá các loài quý hiếm dựa vào các tài liệu: Sách đỏ Việt Nam (1996) [1]

và Nghị định số 32/2006/NĐ/CP ngày 30 tháng 3 năm 2006 của Chính phủ nước

CHXHCNVN [2].

III. Kết quả nghiên cứu

1. Cấu trúc thành phần loài của khu hệ thực vật ở khu vực hồ Phú Ninh, tỉnh

Quảng Nam

Sau quá trình nghiên cứu, chúng tôi xác định được 369 loài thuộc 286 chi của 103

họ trong 5 ngành thực vật bậc cao có mạch. Trong đó, ngành Ngọc lan (Magnoliophyta)

có số họ, chi, loài phong phú nhất (86 họ chiếm 83,49%, 266 chi chiếm 93,01%, 342 loài

chiếm 92,68%). Tiếp đến là ngành Dương xỉ (Polypodiophyta) với 11 họ (10,68%), 14

chi (4,89%), 19 loài (5,08%); Ngành Thông (Pinophyta) có 4 họ (3,88%), 4 chi (1,4%), 6

loài (1,6%); hai ngành Cỏ tháp bút (Equisetophyta) và Thông đất (Lycopodiophyta) cùng

có số họ, số chi và số loài thấp nhất (1 họ, 1 chi, 1 loài). Trong ngành Ngọc lan

(Magnoliophyta), lớp Ngọc lan (Magnoliopsida) có 73 họ (chiếm 70,87% số họ), 227 chi

(chiếm 79,37% số chi) và 293 loài (chiếm 79,40% số loài), lớn hơn rất nhiều so với lớp

Hành (Liliopsida) với 13 họ, 39 chi và 49 loài. (Bảng 1).

171

Bảng 1: Sự phân bố của các taxon trong các ngành thực vật

Stt

Tên ngành

Họ Chi Loài

Số

họ

Tỷ lệ

(%)

Số

chi

Tỷ lệ

(%)

Số

loài

Tỷ lệ

(%)

1 Cỏ tháp bút (Equisetophyta) 1 0,97 1 0,35 1 0,27

2 Thông đất (Lycopodiophyta) 1 0,97 1 0,35 1 0,27

3 Dương xỉ (Polypodiophyta) 11 10,68

14 4,89 19 5,15

4 Thông (Pinophyta) 4 3,88 4 1,40 6 1,63

5 Ngọc lan

(Magnolio -

phyta)

Lớp Ngọc lan

(Magnoliopsida) 73 70,87

227 79,37

293 79,40

Lớp Hành

(Liliopsida) 13 12,62

39 13,64

49 13,28

Tổng số 103 100 286 100 369 100

Trong 103 họ thực vật bậc cao có mạch đã xác định được, có 32 họ có 1 loài, 53

họ có từ 2 – 5 loài và 18 họ có từ 9 loài trở lên. (Bảng 2).

Bảng 2: Những họ thực vật đa dạng nhất (có trên 9 loài) ở khu vực hồ Phú Ninh.

Stt Họ thực vật Số loài Tỷ lệ (%)

1 Cúc (Asteraceae) 28 7,49

2 Thầu dầu (Euphorbiaceae) 21 5,61

3 Lúa (Poaceae) 15 4,01

4 Vang (Caesalpiniaceae) 13 3,48

5 Cà phê (Rubiaceae) 11 2,94

6 Xoài (Anacardiaceae) 9 2,41

7 Trúc đào (Apocynaceae) 9 2,41

8 Dâu tằm (Moraceae) 9 2,41

9 Sim (Myrtaceae) 9 2,41

Để đánh giá sự đa dạng và phong phú về thành phần loài thực vật bậc cao ở khu

vực hồ Phú Ninh, chúng tôi so sánh thành phần loài thực vật bậc cao có mạch gặp ở đây

với một số địa điểm khác trong tỉnh Quảng Nam (Bảng 3).

172

Bảng 3: Bảng so sánh số loài, chi, họ thực vật bậc cao có mạch ở khu vực hồ Phú Ninh với một

số vùng thuộc tỉnh Quảng Nam

Stt Địa điểm Số lượng

ngành Số lượng họ Số lượng

chi

Số lượng

loài

1 Khu vực hồ Phú Ninh 5 103 286 369

2 Khu vực thuỷ điện Sông

Bung 4 và lân cận * 5 99 346 415

3 Khu Bảo tồn thiên nhiên

Sông Thanh * 5 144 507 854

* Nguồn: [4]

Qua bảng 3 cho thấy số lượng ngành thực vật bậc cao có mạch ở khu vực hồ Phú

Ninh khác biệt với các điểm so sánh.

• Về số lượng họ: khu vực nghiên cứu có số họ thực vật bậc cao có mạch cao

hơn so với khu vực thuỷ điện Sông Bung 4 và lân cận, nhưng ít hơn so với Khu Bảo tồn

thiên nhiên Sông Thanh.

• Về số lượng chi: khu vực nghiên cứu có số lượng chi là 286 chỉ đạt 82,66% số

chi so với khu vực thủy điện Sông Bung 4 và lân cận, 56,41% số chi so với Khu Bảo tồn

thiên nhiên Sông Thanh.

• Về số lượng loài: khu vực nghiên cứu chỉ đạt 88,91% so với khu vực thuỷ điện

Sông Bung 4 và lân cận, 43,21% so với khu bảo tồn thiên nhiên Sông Thanh.

Sở dĩ có sự chênh lệch về số lượng họ, chi, loài giữa các điểm so sánh là do ở

khu bảo tồn thiên nhiên Sông Thanh có địa hình đa dạng, có điều kiện tự nhiên thuận lợi

cho sự sinh trưởng và phát triển của các loài thực vật có mạch, các thảm thực vật ở đây

được bảo vệ nghiêm ngặt... Ở khu vực thủy điện Sông Bung 4, số lượng họ, chi, loài

thực vật bậc cao được thống kê bao gồm cả khu vực thủy điện và lân cận. Còn ở khu

vực hồ Phú Ninh chúng tôi chỉ thống kê số lượng họ, chi, loài thực vật bậc cao ở vùng

lưu vực hồ chứa nên thành phần loài thực vật còn ít hơn so với các điểm so sánh. Tuy

nhiên, sự so sánh này đã chỉ ra sự đa dạng và phong phú của các taxon bậc họ, chi, loài

ở khu vực hồ Phú Ninh, tỉnh Quảng Nam.

2. Các loài thực vật quý hiếm ở khu vực hồ Phú Ninh, tỉnh Quảng Nam.

Trong số các loài thực vật đã thống kê và điều tra được, có 12 loài quý hiếm

(chiếm 3,25% tổng số loài). Trong đó có 10 loài được ghi trong Sách Đỏ Việt Nam - phần

thực vật và 4 loài có trong Nghị định số 32/2006/NĐ - CP ngày 30 tháng 3 năm 2006.

173

Bảng 3: Các loài thực vật ở khu vực nghiên cứu có trong Sách Đỏ Việt Nam

- phần thực vật và Nghị định số 32/2006NĐ – CP.

Stt

Tên khoa học (Tên phổ thông)

Tình trạng

Sách

Đỏ

Việt

Nam

Nghị

định số

32/2006

NĐ-CP

1 Ardisia silvestris Pit. (Lá khôi) V

2 Fallopia mutiflorum (Thunb.) Haraldson (Hà thủ ô đỏ) V

3 Cinnamomum balansae Lecomte. (Vù hương) R IIA

4 Dioscorea collettii Hook. f. (Nần nghệ) R

5 Amesiodendron chinensis (Merr.) Hu (Trường ngân) T

6 Drynaria fortunei (O Kuntze ex Mett.) J. Smith. (Bổ cốt toái)

7 Cibotium barometz (L.) J. Sm. (Lông culi) K

8 Hopea hainanensis Merr. et Chun (Sao lá to) K

9 Madhuca pasquieri (Dubard) H. J. Lam. (Sến mật) K

10 Sindora tonkinensis A. Chev. ex K. et S. S. Larsen (Gụ lau) K IIA

11 Codonopsis javanica (Blume) Hook.f (Đảng sâm) IIA

12 Erythrophloeum fordii Oliv. (Lim xanh) IIA

Chú thích:

- K (Insufficiently known): không biết chính xác.

- R (Rare): hiếm (có thể sẽ nguy cấp).

- T (Threatened): bị đe doạ.

- V (Vulnerable): sắp nguy cấp (có thể bị đe doạ tuyệt chủng).

- IIA: Thực vật rừng – hạn chế khai thác và sử dụng.

3. Đa dạng về công dụng của các nhóm thực vật bậc cao có mạch ở khu vực

hồ Phú Ninh.

Bảng 4: Đa dạng về công dụng của nhóm thực vật bậc cao

có mạch ở khu vực hồ Phú Ninh.

Stt Nhóm công dụng Số loài Tỷ lệ (%)

1 Nhóm cây cho gỗ 85 23,03

2 Nhóm cây làm thuốc 211 57,18

3 Nhóm cây làm cảnh, bóng mát 66 17,89

4 Nhóm cây ăn quả 50 13,55

5 Nhóm cây cho sợi và nguyên liệu thủ công 14 3,79

6 Nhóm cây cho dầu, nhựa, tinh dầu 22 5,96

- Nhóm cây làm thuốc có số lượng nhiều nhất với 211 loài chiếm 57,18% tổng

Báo cáo nghiên cứu khoa học: " TÍNH ĐA DẠNG THÀNH PHẦN LOÀI THỰC VẬT BẬC CAO CÓ MẠCH Ở KHU VỤC HỒ PHÚ NINH, TỈNH QUẢNG NAM"

Chủ đề:

Tài liệu liên quan

Tài liêu mới

AI tóm tắt

Giới thiệu tài liệu

Đối tượng sử dụng

Từ khoá chính

Nội dung tóm tắt

Hỗ trợ

Phương thức thanh toán

Theo dõi chúng tôi