§¹i häc Vinh T¹p chÝ khoa häc, tËp XXXVI, sè 1b-2007
103
§Æc s¾c ng«n ng÷ tiÓu thuyÕt Hå BiÓu Ch¸nh
NguyÔn Quang TuÊn
(a)
Tãm t¾t.
Trong bµi viÕt nµy, chóng t«i chØ ra nh÷ng ®Æc s¾c ng«n ng÷ tiÓu thuyÕt Hå
BiÓu Ch¸nh: sö dông ®¾c ®Þa tõ ®Þa ph−¬ng vµ líp tõ cña khÈu ng÷; vËn dông thµnh ng÷,
tôc ng÷ linh ho¹t, s¸ng t¹o; t¹o phong c¸ch khÈu ng÷ cho c©u v¨n; b¶o l−u nh÷ng mÆt
tÝch cùc cña c©u v¨n biÒn ngÉu; du nhËp vèn tõ ngo¹i lai. Nh÷ng ®Æc s¾c nµy ®· t¹o nªn
phong c¸ch ng«n ng÷ tiÓu thuyÕt Hå BiÓu Ch¸nh, kh¼ng ®Þnh ®ãng gãp cña nhµ v¨n ®èi
víi sù h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn cña tiÓu thuyÕt ViÖt Nam hiÖn ®¹i.
å BiÓu Ch¸nh ®−îc xem lµ mét
trong nh÷ng ng−êi më ®−êng vµ
cã nh÷ng ®ãng gãp lín cho sù h×nh
thµnh nÒn tiÓu thuyÕt ViÖt Nam hiÖn
®¹i. Trong nh÷ng yÕu tè ®−a tíi thµnh
c«ng cña tiÓu thuyÕt Hå BiÓu Ch¸nh cã
yÕu tè phong c¸ch ng«n ng÷. ë bµi viÕt
nµy, chóng t«i sÏ tËp trung ph©n tÝch
nh÷ng ®iÓm ®Æc s¾c trong ng«n ng÷ tiÓu
thuyÕt Hå BiÓu Ch¸nh ®Ó gãp phÇn lý
gi¶i c¸i søc hót m¹nh mÏ mµ t¸c phÈm
cña «ng cã ®−îc ®èi víi ®éc gi¶ mét thêi.
1. Sö dông ®¾c ®Þa tõ ®Þa ph−¬ng
vµ líp tõ cña khÈu ng÷
Tr−íc Hå BiÓu Ch¸nh, nhiÒu nhµ v¨n
Nam Bé ®· cã c«ng khai th¸c vµ ®−a vèn
tõ ng÷ b×nh d©n Nam Bé vµo trong ®Þa
h¹t v¨n häc nh− mét phong c¸ch ng«n
ng÷. Trong nh÷ng truyÖn th¬ Lôc V©n
Tiªn, D−¬ng Tõ-Hµ MËu, Ng− tiÒu y
thuËt vÊn ®¸p, NguyÔn §×nh ChiÓu ®·
sö dông nh÷ng tõ ng÷, nh÷ng c¸ch nãi
sinh ®éng cña b¶n th©n ®êi sèng, cña
ng«n ng÷ d©n gian Nam Bé. Tr−¬ng
VÜnh Ký, Huúnh TÞnh Cña, NguyÔn
Träng Qu¶n… lµ nh÷ng t¸c gi¶ ®Çu tiªn
dïng ch÷ quèc ng÷ ®Ó viÕt v¨n xu«i. C¸c
t¸c phÈm ChuyÕn ®i B¾c Kú n¨m
Ê
t Hîi
(1876), ChuyÖn kh«i hµi (1882) cña
Tr−¬ng VÜnh Ký, ChuyÖn gi¶i buån
(1885) cña Huúnh TÞnh Cña, TruyÖn
thÇy Lazar« PhiÒn (1887) cña NguyÔn
Träng Qu¶n… ®· sö dông líp tõ cña
khÈu ng÷ kh¸ linh ho¹t vµ ®¹t hiÖu
qu¶ cao. NÕu nh− Tr−¬ng VÜnh Ký,
Huúnh TÞnh Cña, NguyÔn Träng Qu¶n
lµ nh÷ng ng−êi tiªn phong ®Æt nÒn
mãng cho v¨n xu«i quèc ng÷ th× Hå
BiÓu Ch¸nh lµ mét trong nh÷ng ng−êi
lµm cho v¨n quèc ng÷ phong phó h¬n.
¤ng ch¾t läc lêi ¨n tiÕng nãi cña nh©n
d©n vµ vËn dông vµo s¸ng t¸c cña
m×nh kh¸ thuÇn thôc.
VÒ ph−¬ng diÖn ng÷ ©m, tiÓu
thuyÕt Hå BiÓu Ch¸nh cho ng−êi ®äc
thÊy ®−îc ®Æc ®iÓm ph¸t ©m cña ng−êi
Nam Bé. ¤ng ®· thÓ hiÖn mét c¸ch
ch©n thËt, sinh ®éng c¸ch nãi n¨ng cña
ng−êi d©n miÒn Nam. Nhµ v¨n ghi l¹i
c¸c biÕn thÓ ph¸t ©m trong lêi ®èi tho¹i
cña nh©n vËt. Nh÷ng biÕn thÓ ph¸t ©m
nµy th−êng diÔn ra ë bé phËn ©m chÝnh
nh− b¸ nhùt (b¸ nhËt), ch¸c nghÜa
(chuèc nghÜa), ®ên cÇm (®µn cÇm),
h−ìn b−íc (ho·n b−íc), h−ên c«ng
(hoµn c«ng), ®ên «ng (®µn «ng), bÊt
nh¬n (bÊt nh©n), n−ng (n©ng), huª
(hoa), ph−íc (phóc), hun (h«n), kiÕng
(kÝnh), m¬i (mai), bÞnh (bÖnh), v−ng
(v©ng), ch¸nh ®¸ng (chÝnh ®¸ng), hiÖp
ý (hîp ý), chÝnh chiªn (chÝnh chuyªn)…
Hå BiÓu Ch¸nh còng sö dông nh÷ng
biÕn thÓ ph¸t ©m vÒ phô ©m ®Çu nh−:
day (quay), nh¾m nhÝa (ng¾m nghÝa),
NhËn bµi ngµy 05/12/2006. Söa ch÷a xong 28/12/2006.
H
§¹i häc Vinh T¹p chÝ khoa häc, tËp XXXVI, sè 1b-2007
104
höi (ngöi), m¾c (®¾t), nhá møc (nhá
søc), hùc hì (rùc rì), giåi (dåi), ch¾t lãt
(ch¾t mãt), ®«i t«i (th«i n«i), giäi (räi),
giît (lît), guén (cuén), kho¶ (tháa), lón
thón (lón phón), nhÕu nh¸o (lÕu l¸o),
v¾n (ng¾n), vång (trång), x¨ng x¸i (h¨ng
h¸i)…
ë ph−¬ng diÖn tõ vùng, ®éc gi¶ gÆp
rÊt nhiÒu tõ ng÷ ®−îc nhµ v¨n sö dông
phï hîp, ph¶n ¸nh ®−îc ®Æc tr−ng nãi
n¨ng cña ng−êi d©n vïng ®Êt cùc Nam
Tæ quèc. §ã lµ nh÷ng tõ chØ c©y cèi, s¶n
vËt g¾n víi mét vïng s«ng n−íc mªnh
m«ng: m¾m, ®−íc, bÇu, trµm, dõa n−íc,
b«ng sóng, c©y cßng, c©y tra, ®Ëu hò,
®Ëu phéng, b¸nh ó, b«ng l−êng, b«ng
lång ®Ìn, b«ng v«ng, c¸ chÏm, c¸ hè, c¸
ng¸c… §ã lµ c¸c tõ ng÷ chØ tr¹ng th¸i,
tÝnh chÊt, ch¼ng h¹n: buån nghiÕn, n»m
dµu dµu, ngåi chåm hçm, ®øng xí rí, ®i
lÇm lòi, nãi mê ¬, ngñ nhÇu, ngã ch»ng
ch»ng, nhÑ hÒu, buån hiu, lõ lõ, im re,
®øng dô dù mét håi, ngåi ngã c÷ng,
n−íc m¾t n−íc mòi choµm ngoµm, ngåi
chim bØm, mõng quýnh, chÕt ®iÕng,
buån so, trßn v×n, nÝn khe, mÆt chõ bù,
ngã chõng x¨n v¨n xÐo vÐo, n»m kh«ng
côc cùa, r©u lón thón, nh¶y xoi xãi…
Hå BiÓu Ch¸nh còng cã nh÷ng c¸ch
diÔn ®¹t hÕt søc Nam Bé, víi nh÷ng
t×nh th¸i tõ: nghen, hen, vËy ta, h«n,
h¸, chí…; víi nh÷ng c¸ch x−ng h«: qua,
m¸, tÝa, thÈy, cæ, cán, th¼ng, s¾p nhá,
¶nh, chØ, b¶, æng, tao, m¸ nã, mÇy, tao,
h¾n, y, m×nh… vµ nh÷ng ng÷ khÝ tõ ®Æt
ë cuèi c©u hoÆc dïng ®Ó nhÊn m¹nh ý:
bÊt nh©n h«n, d÷ h«n, m¾c gièng g×, cßn
øc nçi g×, lµm gièng g×, thiÖt chí, nhiÒu
h«n, mµ lµm g×, biÕt h«n, ®−îc h«n,
nghe h«n, giµu gièng g×, nh− vÇy nÌ,
ph¶i h«n, nghÜ nçi g×…
Nh©n vËt trong tiÓu thuyÕt cña «ng
lµ nh÷ng con ng−êi Nam Bé víi nh÷ng
c¸i tªn b×nh dÞ, ch©n chÊt, ®Æt theo thø
vµ c¸ch x−ng gäi thø kÕt hîp víi tªn:
Hai, Ba, T−, ót…, Hai LiÒn, Hai Cam,
Hai Phôc, Ba Cã, Ba §iÖp, Ba Thêi, T−
Cu, T− KiÕn, T− §á, T− TiÒn, N¨m §µo,
N¨m Kiªu, S¸u Lý, S¸u Quýt… Nh÷ng
con ng−êi ®ã g¾n liÒn víi tªn Êp, tªn
lµng, tªn chî, tªn kªnh r¹ch hÕt søc
Nam Bé: xãm R¹ch, xãm ChÝ Hoµ, xãm
Cñi, lµng B×nh Th¹nh §«ng, kinh VÜnh
TÕ, cÇu R¹ch BÇn, cÇu ¤ng L·nh, cÇu
Kh¸nh Héi, chî Mü Lîi, chî Giång, chî
Lín, chî §ñi, chî G¹o, chî Gß C«ng,
chî CÇn Th¬, chî BÕn Thµnh, chî Thñ,
cÇu Kho, chî CÇu Næi... §ã lµ m«i
tr−êng ®Ó ng−êi d©n Nam Bé sinh sèng
víi nh÷ng ngµnh nghÒ g¾n liÒn víi quª
h−¬ng s«ng n−íc miÒn Nam nh− ch¨n
vÞt, len tr©u, nghÒ theo g¸nh xiÕc rong,
lµm v−ên, ruéng, rÉy, c©u rª, l¸i tµu,
chÌo ghe…
NhiÒu tõ ®Þa ph−¬ng nÕu kh«ng
®−îc ®−a vµo mét ng÷ c¶nh cô thÓ th×
sÏ rÊt khã hiÓu. Cã thÓ so s¸nh mét sè
tõ ®Þa ph−¬ng trong tiÓu thuyÕt Hå
BiÓu Ch¸nh víi tõ “phæ th«ng” ®Ó thÊy
râ ®iÒu ®ã: ch¸c nghÜa = chuèc nghÜa,
mang nghÜa; ch¸ng = cho¸ng; chau vau
= mÊt tinh thÇn, vÎ mÆt nh− ng−êi mÊt
ngñ; ch¹y tê = b¸o c¸o; chiÕt: sÎ, chia;
chim bØm = kh«ng nãi, kh«ng cã ý kiÕn,
nÝn thinh; chõ bù: thông mÆt khi giËn
d÷; cõ ng¹nh = cøng ®Çu, chèng ®èi;
®¸o ®Ó = tËn ®¸y, tËn cïng; ®Õm = mua
sØ, b¸n sØ; leo cheo = lêi qua tiÕng l¹i;
l−ng tóc = thiÕu thèn; m¶ng = chuyªn
chó; nhôt nhôt = kh«ng cßn míi; tÇm
ruång = lßng vßng, kh«ng cã chñ ®Ých;
th¶ rÒu = ®i d¹o kh«ng cã môc ®Ých; trÞt
= kÐo xuèng, xÖ xuèng; tré tr¹o = trõng
§¹i häc Vinh T¹p chÝ khoa häc, tËp XXXVI, sè 1b-2007
105
trîn; ui ui = cã m©y che, kh«ng ®ñ ¸nh
s¸ng; vi kiÕn = v©y c¸nh; viÕt n·o = viÕt
nh¸p; vóc v¾c = móa tay, móa ch©n;
x¼ng = nãi nÆng; x¸ng = tho¸ng; xèc =
®¶o lén ®Ó kiÓm ®iÓm; xäp = teo, xÑp; x¬
x¶i = x¬ x¸c, t¬i bêi; x¹c l¬ = kh«ng
nhiÖt t×nh; töng = sang l¹i…
Ng«n ng÷ b×nh d©n trong tiÓu
thuyÕt cña Hå BiÓu Ch¸nh gi¶n dÞ
nh−ng kh«ng kÐm phÇn ®éc ®¸o. C¸c tõ
l¸y võa cã t¸c dông gîi thanh, gîi h×nh,
võa diÔn t¶ ®−îc t©m t−, t×nh c¶m cña
nh©n vËt. Nh÷ng tõ l¸y ®−îc Hå BiÓu
Ch¸nh sö dông trong tiÓu thuyÕt
th−êng xuÊt hiÖn d−íi d¹ng phã tõ,
®éng tõ. Trong khi sö dông tõ l¸y, ®Ó
t¨ng thªm tÝnh h×nh t−îng, sinh ®éng
vµ cô thÓ trong viÖc miªu t¶ ngo¹i h×nh,
t©m lý, tÝnh c¸ch nh©n vËt, Hå BiÓu
Ch¸nh ®· dïng nh÷ng tõ l¸y t− ®iÖp
©m. Líp tõ nµy xuÊt hiÖn víi tÇn sè kh¸
cao, ch−a xuÊt hiÖn trong c¸c tõ ®iÓn
tiÕng ViÖt phæ th«ng nh− lu Çm lu ×, nÝ
na nÝ nÇn, rÊm ra rÊm rÝt, lao nhao lè
nhè, dÊp dÝnh dÊp d−ëi, hun tr¬ hót
trÊt, x¨ng v¨ng xÐo vÐo, xÝ x« xÝ xµo,
l¨ng nh¨ng lÝt xÝt, bï xa bï xÝch, chén
rén chµng rµng, chÕt ng¾t chÕt ngám, bÌ
hÌ bÆc hÆc, l÷ng th÷ng lê thê… Nh÷ng
tõ l¸y nãi trªn thÓ hiÖn rÊt râ tÝnh chÊt
ph−¬ng ng÷ Nam Bé trong tiÓu thuyÕt
Hå BiÓu Ch¸nh.
§−a tõ ®Þa ph−¬ng vµ líp tõ cña
khÈu ng÷ vµo s¸ng t¸c v¨n häc lµ mét
®Æc ®iÓm chung cña v¨n xu«i quèc ng÷
®Çu thÕ kû XX. §©y lµ mét thao t¸c tÊt
yÕu cña v¨n häc giai ®o¹n giao thêi tõ
trung ®¹i chuyÓn sang hiÖn ®¹i. V¨n
häc hiÖn ®¹i ViÖt Nam ®· dÇn dÇn tõ bá
c¸ch sö dông ng«n ng÷ sang träng, ®µi
c¸c, khu«n mÉu cña v¨n häc trung ®¹i
®Ó ®i ®Õn c¸ch viÕt tù nhiªn, b×nh dÞ,
gÇn gòi víi nh©n d©n lao ®éng. Cïng
víi nhiÒu nhµ v¨n kh¸c, Hå BiÓu Ch¸nh
®· khai th¸c tèi ®a líp tõ khÈu ng÷
Nam Bé, kh«ng nh÷ng dïng trong lêi
®èi tho¹i cña c¸c nh©n vËt mµ c¶ trong
lêi thuËt truyÖn, m« t¶ cña t¸c gi¶. Sù
xuÊt hiÖn cña líp tõ khÈu ng÷ ®· lµm
cho tiÓu thuyÕt cña «ng cã sù gÇn gòi,
quen thuéc víi c«ng chóng b×nh d©n.
C¸c nhµ nghiªn cøu ®· lËp b¶ng kª
nh÷ng tõ ng÷ th−êng dïng trong tiÓu
thuyÕt cña Hå BiÓu Ch¸nh ®Ó ®éc gi¶
“cã ®−îc mét nhÞp cÇu ng«n ng÷ víi qu¸
khø vµ cã thÓ ph¸t triÓn nã cho t−¬ng
lai” [2, 305]. Do «ng s¸ng t¸c nhiÒu mµ
dÊu Ên «ng ®Ó l¹i trªn ph−¬ng diÖn nµy
cã ®Ëm h¬n so víi nh÷ng nhµ v¨n Nam
Bé cïng thêi. HiÓn nhiªn, kh«ng thÓ
kh«ng xem ®©y lµ mét ®ãng gãp quan
träng cña Hå BiÓu Ch¸nh ®èi víi v¨n
häc (tr−íc hÕt lµ tiÓu thuyÕt) ®Çu thÕ kû
XX, dÉu r»ng trong viÖc sö dông líp tõ
khÈu ng÷, Hå BiÓu Ch¸nh ch−a ®¹t tíi
sù thµnh thôc khÐo lÐo nh− Nguyªn
Hång, NguyÔn C«ng Hoan, Ng« TÊt Tè,
Vò Träng Phông, Nam Cao, NguyÔn
Tu©n sau nµy…
2. VËn dông s¸ng t¹o thµnh ng÷,
tôc ng÷
Hå BiÓu Ch¸nh khi viÕt tiÓu thuyÕt
®· dïng kh¸ nhiÒu thµnh ng÷, tôc ng÷.
Nhµ v¨n vËn dông thµnh ng÷, tôc ng÷
mét c¸ch uyÓn chuyÓn, linh ho¹t, s¸ng
t¹o. Nhê vËy, viÖc ghi l¹i cuéc sèng cña
ng−êi d©n Nam Bé trong tiÓu thuyÕt
cña «ng võa h×nh t−îng, võa kh¸i qu¸t,
hÊp dÉn vµ cã søc thuyÕt phôc cao. Hå
BiÓu Ch¸nh cã nhiÒu c¸ch vËn dông
thµnh ng÷, tôc ng÷… Cã khi nhµ v¨n sö
dông thµnh ng÷ ë d¹ng nguyªn b¶n,
kh«ng thay ®æi, thªm bít. VÝ dô: mÑ gãa
§¹i häc Vinh T¹p chÝ khoa häc, tËp XXXVI, sè 1b-2007
106
con c«i, qu¶ b¸o nh·n tiÒn, no c¬m Êm
¸o, tr«i s«ng l¹c chî, ®Òn ¬n ®¸p nghÜa,
n−íc ®æ l¸ m«n, kh¾c cèt ghi t©m, an c−
l¹c nghiÖp, tan x−¬ng n¸t thÞt, ngËm
®¾ng nuèt cay…
KÕt cÊu cña thµnh ng÷ vèn “chÆt chÏ
nh− n¾m ®Êm”, do vËy, khi sö dông nã,
ng−êi ta th−êng dïng liÒn mét khèi.
Nh−ng trong nhiÒu tr−êng hîp, Hå BiÓu
Ch¸nh l¹i sö dông kh¸ biÕn ho¸. ¤ng
t¸ch thµnh ng÷ ra tõng bé phËn, ®¶o vÞ
trÝ hoÆc xen vµo nh÷ng yÕu tè phô ®Ó
nhÊn m¹nh ý nghÜa cña thµnh ng÷, tôc
ng÷. Ch¼ng h¹n:
- “Hä còng liÖu c¬m mµ g¾p m¾m
chø” (Mét ®êi tµi s¾c).
- “Tõ Êy vÒ sau vî chång Qu¶ng Giao
ë víi nhau mÆt cµng yªu lßng cµng mÕn,
t×nh cµng mÆn, nghÜa cµng nång, trªn
d−íi thuËn hoµ, trong ªm ngoµi Êm”
(Mét ch÷ t×nh).
- “Hay lµ khiÕn cho g¸i hång nhan
ph¶i dµy giã d¹n s−¬ng” (Ngän cá giã
®ïa).
- “§µm Tù ChÊn nghe nãi chuyÖn ®ã
th× «ng giËn, Kim DiÖp lµm con g¸i
kh«ng biÕt träng danh tiÕt, cha mÑ
kh«ng ®Þnh mµ gi¸m trém nhí thÇm
yªu con trai, bëi vËy «ng cau mµy xô
mÆt” (Ngän cá giã ®ïa).
Mét ®iÓm míi cña Hå BiÓu Ch¸nh
khi dïng thµnh ng÷ lµ nhµ v¨n ®· c¶i
biÕn c¸ch ph¸t ©m ®èi víi nhiÒu tõ
trong ®ã ®Ó chóng phï hîp víi ph−¬ng
ng÷ Nam Bé (còng cã thÓ trong ph−¬ng
ng÷ nµy, nhiÒu thµnh ng÷ ®· cã h×nh
thøc nh− thÕ, giê ®−îc «ng sö dông l¹i -
dï sao ®©y còng cÇn ®−îc xem lµ mét sù
lùa chän hîp lý). Mét sè thµnh ng÷ ®−îc
c¶i biÕn c¸ch ph¸t ©m: tu nh¬n tÝch ®øc
(tu nh©n tÝch ®øc), nh¾m m¾t ®−a ch¬n
(nh¾m m¾t ®−a ch©n), phó quý vinh
huª (phó quý vinh hoa), t©m ®Çu ý
hiÖp (t©m ®Çu ý hîp), c¶i tö huån sinh
(c¶i tö hoµn sinh)… Kh«ng chØ c¶i biÕn
c¸ch ph¸t ©m ®èi víi nhiÒu tõ trong
thµnh ng÷, Hå BiÓu Ch¸nh cßn tiÕn
hµnh sù thay thÕ tõ vùng: ghÑo nguyÖt
giìn hoa (ghÑo nguyÖt trªu hoa),
nghÌo cho s¹ch, r¸ch cho th¬m (®ãi cho
s¹ch, r¸ch cho th¬m), chuét sa hò nÕp
(chuét sa chÜnh g¹o), xãt ruét bÇm gan
(bÇm gan tÝm ruét), dµu s−¬ng géi
n¾ng (dÇm s−¬ng d·i n¾ng), gãp giã
lµm b·o (gãp giã thµnh b·o), ham phó
phô bÇn (tham phó phô bÇn), n©ng
kh¨n söa tr¸p (n©ng kh¨n söa tói)…
Cã thÓ nãi, viÖc sö dông thµnh ng÷,
tôc ng÷ trong v¨n häc ViÖt Nam truyÒn
thèng míi chØ diÔn ra ë th¬ vµ truyÖn
th¬ N«m. TiÓu thuyÕt ViÖt Nam trung
®¹i chñ yÕu viÕt b»ng ch÷ H¸n, c¸c t¸c
gi¶ kh«ng thÓ sö dông tôc ng÷, thµnh
ng÷ ViÖt. §Õn ®Çu thÕ kû XX, tôc ng÷,
thµnh ng÷ ®· ®−îc dïng trªn ®Þa h¹t
v¨n xu«i ch÷ quèc ng÷. Hå BiÓu Ch¸nh
lµ mét trong nh÷ng ng−êi ®· vËn dông
thµnh c«ng tôc ng÷, thµnh ng÷ vµo
s¸ng t¸c cña m×nh.
3. T¹o phong c¸ch khÈu ng÷ cho
c©u v¨n
ViÖc sö dông nhiÒu tõ cña khÈu ng÷
vµ tõ ®Þa ph−¬ng trong t¸c phÈm lµ mét
trong nh÷ng ®iÒu kiÖn quan träng gióp
nhµ v¨n cã ®−îc sù c¸ch t©n ë c©u v¨n.
Bµn vÒ v¨n phong cña Hå BiÓu Ch¸nh,
Thanh L·ng cho r»ng «ng lµ ng−êi ®Çu
tiªn lµm c¸ch m¹ng v× ®· ®Ëp vì khu«n
khæ v¨n ch−¬ng ®µi c¸c ®−¬ng thêi.
NhËn ®Þnh nµy lµ ®óng nÕu ®em so
s¸nh v¨n Hå BiÓu Ch¸nh víi lèi v¨n
trang träng cña c¸c t¸c gi¶ miÒn B¾c lóc
bÊy giê. §©y còng chÝnh lµ mét c¸ch
§¹i häc Vinh T¹p chÝ khoa häc, tËp XXXVI, sè 1b-2007
107
ph¶n øng cña Hå BiÓu Ch¸nh ®èi víi
nh÷ng h×nh thøc ng«n ng÷ vèn cã trong
v¨n häc cæ, th−êng g¾n liÒn víi ch÷
H¸n, cã nhiÒu ®iÓn tÝch, ®iÓn cè mang
tÝnh −íc lÖ vµ lµ c¸ch thÓ hiÖn ý thøc
d©n téc trong viÖc b¶o vÖ tiÕng nãi d©n
téc chèng l¹i ©m m−u Ph¸p ho¸ cña
thùc d©n Ph¸p.
Tr−íc khi tiÓu thuyÕt Hå BiÓu
Ch¸nh ra ®êi, c¸c t¸c gi¶ cña Nam Bé
®· b¾t ®Çu cã ý thøc viÕt c©u v¨n xu«i
gÇn víi khÈu ng÷ hµng ngµy cña nh©n
d©n. C¸c c©u sö dông phÇn lín lµ tõ
thuÇn ViÖt kh¸ n«m na. Nhê b¸o chÝ
ph¸t triÓn, phong trµo dÞch thuËt tiÓu
thuyÕt ph−¬ng T©y ngµy cµng rÇm ré
nªn c©u v¨n xu«i tiÕng ViÖt kh«ng
ngõng thay ®æi theo chiÒu h−íng diÔn
®¹t râ rµng, ®Çy ®ñ vµ chÝnh x¸c h¬n.
Hå BiÓu Ch¸nh ®· viÕt nh÷ng c©u v¨n
gi¶n dÞ, tù nhiªn, b×nh d©n ®Ó thÓ hiÖn
s¾c nÐt h¬n tÝnh c¸ch béc trùc, m¹nh
mÏ, ®«n hËu, th¼ng th¾n, “¨n mÆn nãi
ngay”, nghÜ sao nãi vËy, kh«ng che ®Ëy,
ngôy trang… cña con ng−êi Nam Bé.
Mét vÝ dô tiªu biÓu lµ ®o¹n ®èi tho¹i
gi÷a Ba Thêi víi chång:
- “Ban ®Çu m¸ nã hái:
- MÊy n¨m nay m×nh ®i lµm ¨n kh¸
hay kh«ng?
- Sao l¹i kh«ng kh¸.
- Kh¸ sao kh«ng vÒ, bá t«i ë nhµ khæ
hÕt søc vËy?
- VÒ lµm gièng g×?
- Nh− m×nh ®i m×nh tÝnh kh«ng vÒ,
thêi håi ®ã d¾t t«i ®i theo, chí sao l¹i bá
t«i l−u vong ë nhµ vËy.
- MÇy ë nhµ s−íng hßng chÕt, cßn øc
nçi g×?
- M×nh ®õng cã nãi vËy. S−íng gièng
g×? T«i biÕt hÕt; m×nh m¾c d¾t con vî bÐ
bªn CÇn §−íc ®i víi m×nh, nªn kh«ng
chÞu d¾t t«i ®i chí g×.
- õ, tao d¾t vî bÐ ®i ®a, mÇy lµm sao
tao?
- Nãi chuyÖn mµ nghe vËy chí ai lµm
sao m×nh ®−îc.
- Tao ®i, mÇy ë nhµ cã ®−îc mét ®øa
con, cßn øc hiÕp g× n÷a mµ nãi” (Cay
®¾ng mïi ®êi).
Cã thÓ nãi, nÕu Tr−¬ng VÜnh Ký,
Huúnh TÞnh Cña cßn dß dÉm b−íc ®i víi
nh÷ng c©u v¨n xu«i quèc ng÷ méc m¹c,
th« kÖch, nÕu NguyÔn Träng Qu¶n cßn
ng−îng nghÞu khi vËn dông kü thuËt
viÕt tiÓu thuyÕt theo lèi T©y ph−¬ng th×
Hå BiÓu Ch¸nh ®· cã nh÷ng b−íc ®i
v÷ng vµng, võa T©y ho¸ kü thuËt viÕt
v¨n, võa b¶o tån s¾c th¸i ng«n ng÷ ®Þa
ph−¬ng, d©n téc. Nh÷ng cè g¾ng c¸ch
t©n cña «ng ®· ®−a ng«n ng÷ ®Ëm
phong c¸ch khÈu ng÷ trë thµnh ng«n
ng÷ v¨n ch−¬ng.
4. B¶o l−u nh÷ng mÆt tÝch cùc
cña c©u v¨n biÒn ngÉu
ChÞu ¶nh h−ëng cña tiÓu thuyÕt cæ
®iÓn, Hå BiÓu Ch¸nh nhiÒu lÇn sö dông
c©u v¨n biÒn ngÉu. Nhµ v¨n ®· t¹o nªn
c¸ch diÔn ®¹t sóc tÝch, kiÖm lêi, cã nhÞp
®iÖu c©n ®èi, t¹o nªn vÎ ®Ñp ®èi xøng
hµi hoµ, phï hîp víi thÈm mü ph−¬ng
§«ng. Hå BiÓu Ch¸nh sö dông c©u v¨n
biÒn ngÉu ë ba khÝa c¹nh chÝnh lµ: t¶
c¶nh, kh¾c häa ngo¹i h×nh nh©n vËt vµ
thÓ hiÖn t©m tr¹ng nh©n vËt. Nh÷ng lêi
v¨n cã ®èi, cã vÇn tù nhiªn, l−u lo¸t lµ
mét trong nh÷ng yÕu tè t¹o ra søc hÊp
dÉn cña t¸c phÈm Hå BiÓu Ch¸nh. §äc
tiÓu thuyÕt cña «ng, ta gÆp nh÷ng c©u
v¨n tc¶nh, t¶ vËt, sù viÖc nghe rÊt ªm
®Òm, du d−¬ng.