LU T PHÁP QU C TẬ Ố Ế
Các c ch gi i quy t tranh ch p v bi n theo Công c Lu t bi n 1982ơ ế ả ế ấ ề ể ướ ậ ể
(20/06/2012)
Gi i quy t các tranh ch p gi a các qu c gia b ng các bi n pháp hoà bình là m tả ế ấ ữ ố ằ ệ ộ
trong các nguyên t c c b n c a pháp lu t qu c t hi n đ i. Nguyên t c nàyắ ơ ả ủ ậ ố ế ệ ạ ắ
cũng đã đ c ghi nh n trong Hi n ch ng Liên h p qu c. Liên quan đ n cácượ ậ ế ươ ợ ố ế
tranh ch p v bi n, Công c Lu t Bi n năm 1982 đã dành toàn b ph n thấ ề ể ướ ậ ể ộ ầ ứ
XV v i 21 đi u và 4 Ph l c đ nói v gi i quy t các tranh ch p liên quan đ nớ ề ụ ụ ể ề ả ế ấ ế
gi i thích và th c hi n các đi u kho n c a Công c. Tr c h t, Công c quyả ự ệ ề ả ủ ướ ướ ế ướ
đ nh nghĩa v c a các bên là gi i quy t các tranh ch p n y sinh b ng các bi nị ụ ủ ả ế ấ ả ằ ệ
pháp hoà bình theo quy đ nh c a Hi n ch ng Liên h p qu c. Sau đó, khi đi vàoị ủ ế ươ ợ ố
các nghĩa v c th , Công c nêu rõ n u x y ra tranh ch p liên quan đ n vi cụ ụ ể ướ ế ả ấ ế ệ
gi i thích và th c hi n Công c thì các bên ph i ngay l p t c trao đ i ý ki nả ự ệ ướ ả ậ ứ ổ ế
đ gi i quy t tranh ch p b ng th ng l ng ho c b ng các bi n pháp hòa bìnhể ả ế ấ ằ ươ ượ ặ ằ ệ
khác. Trong giai
đo n này, các bên cũng có th đ a các tranh ch p ra hòa gi i. Nh ng n u cácạ ể ư ấ ả ư ế
th t c th ng l ng và hoà gi i không đem l i k t qu thì tranh ch p ph iủ ụ ươ ượ ả ạ ế ả ấ ả
đ c đ a ra đ gi i quy t b ng Tòa án qu c t ho c Tr ng tài qu c t . V thượ ư ể ả ế ằ ố ế ặ ọ ố ế ề ủ
t c này, Công c quy đ nh 04 c ch qu c t đ các bên tranh ch p l a ch n.ụ ướ ị ơ ế ố ế ể ấ ự ọ
Đó là Tòa án qu c t La Hay, Tòa án qu c t v Lu t Bi n, Tr ng tài qu c tố ế ố ế ề ậ ể ọ ố ế
và Tr ng tài qu c t đ c bi t.ọ ố ế ặ ệ
Tòa án qu c t La Hay (International Court of Justice)ố ế ra đ i cùng v i s xu tờ ớ ự ấ
hi n c a Liên h p qu c. Tòa án qu c t là m t trong các c quan chính c a Liênệ ủ ợ ố ố ế ộ ơ ủ
h p qu c. Tr s c a Tòa đ t t i La Hay, nên Tòa th ng đ c g i là Tòa ánợ ố ụ ở ủ ặ ạ ườ ượ ọ
qu c t La Hay. Quy ch c a Tòa án là m t b ph n c a Hi n ch ng Liên h pố ế ế ủ ộ ộ ậ ủ ế ươ ợ
qu c. Tòa án cóố th m quy n gi i quy t các tranh ch p gi a các qu c gia. Cácẩ ề ả ế ấ ữ ố
th m phán c a Tòa án đ c H i đ ng B o an và Đ i h i đ ng Liên h p qu cẩ ủ ượ ộ ồ ả ạ ộ ồ ợ ố
b u. Đ trúng c ng c viên ph i đ t đa s phi u tuy t đ i c hai c quan.ầ ể ử ứ ử ả ạ ố ế ệ ố ở ả ơ
Theo quy đ nh, trong nhi m kỳ đ u, 1/3 th m phán có nhi m kỳ 3 năm, 1/3 th mị ệ ầ ẩ ệ ẩ
phán khác có nhi m kỳ 6 năm và s còn l i có nhi m kỳ 9 năm. Các th m phánệ ố ạ ệ ẩ
b u ra Chánh án và Phó Chánh án v i nhi m kỳ 3 năm. S gh th m phán đ cầ ớ ệ ố ế ẩ ượ
các khu v c đ a lý th ng nh t phân b .ự ị ố ấ ổ Các th m phán và tr s c a Tòa ánẩ ụ ở ủ
đ c h ng các u đãi, mi n tr ngo i giao. Hi n nay, Chánh án c a Tòa là ôngượ ưở ư ễ ừ ạ ệ ủ
P.Tomca (Xlô-va-kia) và các th m phán là công dân Mê-hi-cô, Pháp, Nh t B n,ẩ ậ ả
Niu Di lân, Ma r c, Nga, B -ra-xin, Xô-ma-li, Anh, Trung Qu c, M , I-ta-li, U-ố ờ ố ỹ
gan-đa và n Đ .Ấ ộ
Không ph i trong các v vi c nào cũng ph i đ 21 th m phán. Đ i v i m t sả ụ ệ ả ủ ẩ ố ớ ộ ố
lo i v vi c nh t đ nh, ví d nh các v liên quan lao đ ng, quá c nh và thôngạ ụ ệ ấ ị ụ ư ụ ộ ả
tin, Tòa án qu c t La Hay có th l p các phòng xét x g m 03 th m phán trố ế ể ậ ử ồ ẩ ở
lên. Tòa án cũng có th l p các phòng xét x các v vi c c th v i thành ph nể ậ ử ụ ệ ụ ể ớ ầ
g n nh đ c các bên ch p nh n. Cho đ n nay đã có 6 tr ng h p nh v y v iọ ẹ ượ ấ ậ ế ườ ợ ư ậ ớ
5 th m phán. Đ đ y nhanh công vi c xét x hàng năm, Tòa án s l p phòng xétẩ ể ẩ ệ ử ẽ ậ
x v i 5 th m phán đ ti n hành v ki n theo th t c rút g n. Lo i này cũngử ớ ẩ ể ế ụ ệ ủ ụ ọ ạ
ch a v n d ng đ n. Tòa có 3 U ban là U ban Ngân sách và Tài chính (Chánhư ậ ụ ế ỷ ỷ
án, Phó Chánh án và 3 đ n 4 th m phán), U ban Th t c v i 6 th m phán vàế ẩ ỷ ủ ụ ớ ẩ
U ban Th vi n v i 3 th m phán.ỷ ư ệ ớ ẩ
Tòa án có th m quy n xét x m i tranh ch p do các bên đ a ra và m i v n đẩ ề ử ọ ấ ư ọ ấ ề
đ c quy đ nh trong Hi n ch ng Liên h p qu c ho c trong các đi u c qu cượ ị ế ươ ợ ố ặ ề ướ ố
t hi n hành, trong đó có Công c Lu t Bi n năm 1982. Đi u ki n c n thi t ế ệ ướ ậ ể ề ệ ầ ế ở
đây là s đ ng ý c a các bên. Vi c đ ng ý ch p nh n ràng bu c c a Tòa đ cự ồ ủ ệ ồ ấ ậ ộ ủ ượ
th hi n qua tuyên b đ n ph ong ho c qua th a thu n v i nhau ho c qua quyể ệ ố ơ ư ặ ỏ ậ ớ ặ
đ nh trong văn b n đi u c qu c t liên quan. Khi xét x các v ki n, Tòa ápị ả ề ướ ố ế ử ụ ệ
d ng các đi u c qu c t , t p quán qu c t , các nguyên t c chung c a phápụ ề ướ ố ế ậ ố ế ắ ủ
lu t. Đ ng th i Tòa cũng s v n d ng các phán quy t, h c thu t c a các h cậ ồ ờ ẽ ậ ụ ế ọ ậ ủ ọ
gi n i ti ng nh là các công c h tr . Theo quy đ nh, các th m phán c a qu cả ổ ế ư ụ ỗ ợ ị ẩ ủ ố
gia tham gia v ki n tr c Toà v n có quy n tham gia xét x . Trong tr ng h pụ ệ ướ ẫ ề ử ườ ợ
đó, n u qu c gia khác tham gia v ki n nh ng không có th m phán làm vi c ế ố ụ ệ ư ẩ ệ ở
Toà thì có th ch n m t ng i nào đó đ tham gia v i t cách th m phán. N uể ọ ộ ườ ể ớ ư ẩ ế
c 2 bên tranh ch p không có th m phán nào Tòa thì c 2 bên có quy n ch nả ấ ẩ ở ả ề ọ
th m phán cho mình.ẩ
Các phán quy t c a Tòa án đ c thông qua b ng đa s phi u. T ng t nhế ủ ượ ằ ố ế ươ ự ư
Toà án qu c t v Lu t Bi n, trong tr ng h p s phi u ngang nhau thì phi uố ế ề ậ ể ườ ợ ố ế ế
c a Chánh án là quy t đ nh. M i phán quy t c a Tòa là cu i cùng và khôngủ ế ị ọ ế ủ ố
đ c kháng án. Trong l ch s 66 năm c a mình, Tòa án qu c t La Hay đã gi iượ ị ử ủ ố ế ả
quy t h n 60 tranh ch p gi a các qu c gia. Trong đó có nhi u tranh ch p liênế ơ ấ ữ ố ề ấ
quan đ n các v n đ biên gi i, lãnh th đ t li n và phân đ nh các vùng bi nế ấ ề ớ ổ ấ ề ị ể
gi a các qu c gia. V phân đ nh ranh gi i bi n có các v nh v ki n v th mữ ố ề ị ớ ể ụ ư ụ ệ ề ề
l c đ a gi a Đ c và Đan M ch năm 1967, v gi a Hy L p và Th Nhĩ kỳ nămụ ị ữ ứ ạ ụ ữ ạ ổ
1976, v gi a M và Ca-na-đa năm 1981, v gi a U-crai-na và Ru-ma-ni nămụ ữ ỹ ụ ữ
2010 v.v…Liên quan tranh ch p ch quy n đ i v i các đ o có các v nh vấ ủ ề ố ớ ả ụ ư ụ
ki n gi a In-đô-nê-xi-a và Ma-lai-xi-a năm 1998, v ki n gi a Ma-lai-xi-a vàệ ữ ụ ệ ữ
Xing-ga-po năm 2003. Liên quan tranh ch p biên gi i trên đ t li n có các v nhấ ớ ấ ề ụ ư
v ki n v đ n Pr t-vi-hia gi a Căm-pu-chia và Thái Lan năm 1957, v ki nụ ệ ề ề ế ữ ụ ệ
gi a Li-bi và Sát năm 1990, v ki n gi a Bê-nanh và Ni-giê năm 2002 v.v…Hi nữ ụ ệ ữ ệ
nay, Tòa án qu c t La Hay đang ti p t c xem xét 13 v ki n gi a các qu c gia.ố ế ế ụ ụ ệ ữ ố
Tòa án qu c t La Hay cũng có th m quy n cung c p ý ki n t v n v các v nố ế ẩ ề ấ ế ư ấ ề ấ
đ pháp lý theo đ ngh c a Đ i h i đ ng, H i đ ng B o an và các c quanề ề ị ủ ạ ộ ồ ộ ồ ả ơ
khác c a Liên h p qu c cũng nh các t ch c chuyên môn. Cho đ n nay, Tòa ánủ ợ ố ư ổ ứ ế
đã cung c p ý ki n t v n trong nhi u v vi c. Đ c bi t đáng chú ý là năm 1996ấ ế ư ấ ề ụ ệ ặ ệ
Toà đã ra ý ki n v v n đ mà Đ i h i đ ng Liên h p qu c khoá 49 nêu ra làế ề ấ ề ạ ộ ồ ợ ố
theo lu t pháp qu c t vi c đe do ho c s d ng vũ khí h t nhân có đ c phépậ ố ế ệ ạ ặ ử ụ ạ ượ
không. Toà án qu c t La Hay đã k t lu n vi c đe do ho c s d ng vũ khí h tố ế ế ậ ệ ạ ặ ử ụ ạ
nhân là trái v i các quy ph m c a lu t pháp qu c t . Năm 2012, Tòa án cũng đãớ ạ ủ ậ ố ế
x lý v Tòa án Hành chính c a T ch c Lu ng th c và Nông nghi p th gi iử ụ ủ ổ ứ ơ ự ệ ế ớ
xin ý ki n t v n.ế ư ấ
Tòa án qu c t v Lu t Bi nố ế ề ậ ể (International Tribunal for the Law of the Sea)là
m t c ch t pháp qu c t r t m i. Quy ch c a Tòa án này quy đ nh ngayộ ơ ế ư ố ế ấ ớ ế ủ ị ở
trong Công c Lu t Bi n năm 1982. S ra đ i c a nó g n li n v i b n Côngướ ậ ể ự ờ ủ ắ ề ớ ả
c và đ c b t đ u t khi Công c Lu t Bi n năm 1982 có hi u l c. Th mướ ượ ắ ầ ừ ướ ậ ể ệ ự ẩ
quy n c a Tòa án h p h n so v i Tòa án qu c t La Hay. Tòa án qu c t Laề ủ ẹ ơ ớ ố ế ố ế
Hay không ch gi i quy t các v ki n liên quan lu t bi n qu c t mà còn gi iỉ ả ế ụ ệ ậ ể ố ế ả
quy t các v ki n liên quan lu t ngo i giao, lãnh s , hàng không, biên gi i, lãnhế ụ ệ ậ ạ ự ớ
th v.v…Trong khi đó,ổ Tòa án qu c t v Lu t Bi n ch gi i quy t nh ng v nố ế ề ậ ể ỉ ả ế ữ ấ
đ thu c Công c Lu t Bi n năm 1982. Theo quy đ nh, n u khi gi a các qu cề ộ ướ ậ ể ị ế ữ ố
gia x y ra tranh ch p liên quan vi c gi i thích và áp d ng Công c thì Tòa ánả ấ ệ ả ụ ướ
qu c t v Lu t Bi n s gi i quy t khi c các bên tranh ch p đ u ch n th t cố ế ề ậ ể ẽ ả ế ả ấ ề ọ ủ ụ
đ a ra Tòa này. N u các bên l a ch n các th t c khác nhau thì v vi c ch cóư ế ự ọ ủ ụ ụ ệ ỉ
th đ a ra gi i quy t t i c ch Tr ng tàiể ư ả ế ạ ơ ế ọ theo Ph l c VII d i đây.ụ ụ ướ
Các th m phán c a Tòa án này do H i ngh các qu c gia thành viên Công cẩ ủ ộ ị ố ướ
Lu t Bi n năm 1982 b u v i nhi m kỳ 9 năm. Các khu v c đ a lý đ c phân bậ ể ầ ớ ệ ự ị ượ ổ
s gh th m phán nh t đ nh. Cu c b u c đ u tiên di n ra vào tháng 8-1996.ố ế ẩ ấ ị ộ ầ ử ầ ễ
Trong nhi m kỳ đ u tiên, 1/3 s th m phán có nhi m kỳ 3 năm, 1/3 khác cóệ ầ ố ẩ ệ
nhi m kỳ 6 năm và 1/3 còn l i có nhi m kỳ 9 năm. Sau đó các th m phán b uệ ạ ệ ẩ ầ
Chánh án v i nhi m kỳ 3 năm. Công c Lu t Bi n năm 1982 quy đ nh cácớ ệ ướ ậ ể ị
th m phán c a Toà án đ c h ng các u đãi, mi n tr ngo i giao. Căn c vàoẩ ủ ượ ưở ư ễ ừ ạ ứ
quy đ nh đó, các qu c gia thành viên Công c đã thông qua Hi p đ nh v u đãiị ố ướ ệ ị ề ư
mi n tr c a Toà án cũng nh c a các th m phán. Thông th ng, đ ti n hànhễ ừ ủ ư ủ ẩ ườ ể ế
xét x thì c n có 11 th m phán. Trong c ch t ch c c a Toà án có Phòng xétử ầ ẩ ơ ế ổ ứ ủ
x các tranh ch p đáy đ i d ng g m 11 th m phán v i nhi m kỳ 3 năm.ử ấ ở ạ ươ ồ ẩ ớ ệ
Hàng năm, Tòa án l p phòng đ c bi t v i 05 th m phán. Ngoài ra, Tòa án cũngậ ặ ệ ớ ẩ
có th l p các phòng g n nh đ xét x các lo i tranh ch p c th . Tòa án qu cể ậ ọ ẹ ể ử ạ ấ ụ ể ố
t v Lu t Bi n ngoài vi c ch gi i quy t các tranh ch p gi a các qu c gia, cònế ề ậ ể ệ ỉ ả ế ấ ữ ố
có th m quy n gi i quy t các tranh ch p gi a các qu c gia v i các th c thẩ ề ả ế ấ ữ ố ớ ự ể
khác liên quan các ho t đ ng đáy đ i d ng. Cho đ n nay Tòa án qu c t vạ ộ ở ạ ươ ế ố ế ề
Lu t Bi n đã th lý 19 v vi c, trong đó có 18 v ki n và 01 v cung c p ýậ ể ụ ụ ệ ụ ệ ụ ấ
ki n t v n. V ki n đ u tiên mà Tòa gi i quy t là v gi a Xanh Vin xen vàế ư ấ ụ ệ ầ ả ế ụ ữ
Gre-na-din và Ghi-nê vào năm 1997. Còn ý ki n t v n thì Tòa án đã th lý m tế ư ấ ụ ộ
v vi c do C quan Quy n l c qu c t v Đáy Đ i d ng đ a lên. Các phánụ ệ ơ ề ự ố ế ề ạ ươ ư
quy t c a Tòa án đ c thông qua b ng đa s phi u. Trong tr ng h p phi uế ủ ượ ằ ố ế ườ ợ ế
thu n và phi u ch ng ngang nhau thì phi u c a Chánh án s quy t đ nh. Th cậ ế ố ế ủ ẽ ế ị ự
ti n xét x c a Toàễ ử ủ án qu c t v Lu t Bi n th i gian qua cho th y trong nhi uố ế ề ậ ể ờ ấ ề
tr ng h p Tòa án ph i b phi u nhi u l n đ i v i các khía c nh khác nhau. Víườ ợ ả ỏ ế ề ầ ố ớ ạ
d , trong v ki n gi a Băng-la-đét và Mi-an-ma v phân đ nh bi n g n đây, Tòaụ ụ ệ ữ ề ị ể ầ
đã b phi u 7 l n v các n i dung khác nhau c a phán quy t. Phán quy t c aỏ ế ầ ề ộ ủ ế ế ủ
Tòa án qu c t v Lu t Bi n là cu i cùng và không đ c xem xét l i. V chiố ế ề ậ ể ố ượ ạ ề
phí, các qu c gia thành viên Công c Lu t Bi n năm 1982 khi đ a v vi c raố ướ ậ ể ư ụ ệ
Tòa đ gi i quy t thì không ph i tr các chi phí cho phiên Tòa. Các chuyên giaể ả ế ả ả
cho r ng v lâu dài thì các v vi c s đ c các bên tranh ch p đ a ra Tòa ánằ ề ụ ệ ẽ ượ ấ ư
qu c t v Lu t Bi n nhi u h n.ố ế ề ậ ể ề ơ
Tr ng tài qu c t theo Ph l c VII c a Công c Lu t Bi n năm 1982: C chọ ố ế ụ ụ ủ ướ ậ ể ơ ế
Tr ng tài này có th m quy n gi i quy t m i tranh ch p liên quan Công c, trọ ẩ ề ả ế ọ ấ ướ ừ
nh ng v ki n liên quan đánh cá, b o v môi tr ng bi n, hàng h i và nghiênữ ụ ệ ả ệ ườ ể ả
c u khoa h c bi n. Tr ng tài qu c t chung theo Ph l c VII có 05 tr ng tàiứ ọ ể ọ ố ế ụ ụ ọ
viên. M i bên tranh ch p c 01 tr ng tài (có th là công dân c a mình) t danhỗ ấ ử ọ ể ủ ừ
sách do T ng Th ký Liên h p qu c l p. M i qu c gia thành viên Công cổ ư ợ ố ậ ỗ ố ướ
đ c quy n ti n c 04 cá nhân có trình đ v các v n đ bi n và có uy tín caoượ ề ế ử ộ ề ấ ề ể
làm tr ng tài viên đ T ng Th ký Liên h p qu c đ a vào danh sách Tr ng tàiọ ể ổ ư ợ ố ư ọ
viên. Sau đó hai bên cùng nhau ch đ nh 03 tr ng tài viên còn l i và ch đ nh Chỉ ị ọ ạ ỉ ị ủ
t ch c a Tr ng tài. N u các bên không th nh t trí v vi c c tr ng tài viên ho cị ủ ọ ế ể ấ ề ệ ử ọ ặ
Ch t ch trong vòng 60 ngày thì Chánh án Tòa án qu c t v Lu t Bi n s c .ủ ị ố ế ề ậ ể ẽ ử
Các bên ch u m i chi phí cho Tr ng tài, k c thù lao cho các tr ng tài viên theoị ọ ọ ể ả ọ
công th c 50/50. Các quy t đ nh c a Tr ng tài đ c thông qua b ng đa s . N uứ ế ị ủ ọ ượ ằ ố ế
s phi u thu n và ch ng ngang nhau thì phi u c a Ch t ch Tr ng tài s quy tố ế ậ ố ế ủ ủ ị ọ ẽ ế
đ nh. Phán quy t c a Tr ng tài là cu i cùng và không đ c kháng án. Tuy nhiên,ị ế ủ ọ ố ượ
n u các bên tranh ch p có th a thu n tr c thì cũng có th đ a ra xem xét l i.ế ấ ỏ ậ ướ ể ư ạ
T t c các bên trong v tranh ch p do Tr ng tài xét x ph i tuân theo quy t đ nhấ ả ụ ấ ọ ử ả ế ị
c a Tr ng tài. N u các bên có tranh ch p trong vi c gi i thích hay th c hi nủ ọ ế ấ ệ ả ự ệ
quy t đ nh c a Tr ng tài thì b t c bên nào cũng có quy n đ a ra Tr ng tài đã raế ị ủ ọ ấ ứ ề ư ọ
quy t đ nh đ Tr ng tài xem xét. Ngoài ra, n u t t c các bên tranh ch p nh t tríế ị ể ọ ế ấ ả ấ ấ
thì tranh ch p đó có th đ c đ a lên Tòa án qu c t La Hay ho c Tòa án qu cấ ể ượ ư ố ế ặ ố
t v Lu t Bi n đ gi i quy t.ế ề ậ ể ể ả ế
Tr ng tài qu c t đ c bi t theo Ph l c VIII c a Công c Lu t Bi n nămọ ố ế ặ ệ ụ ụ ủ ướ ậ ể
1982: Ch c năng c a Tr ng tài này h p h n so v i Tr ng tài chung theo Ph l cứ ủ ọ ẹ ơ ớ ọ ụ ụ
VII nêu trên. Tr ng tài đ c bi t theo Ph l c VIII c a Công c Lu t Bi n nămọ ặ ệ ụ ụ ủ ướ ậ ể
1982 ch gi i quy t các tranh ch p v gi i thích và th c hi n các quy đ nh c aỉ ả ế ấ ề ả ự ệ ị ủ
Công c liên quan đ n 04 lo i v vi c. Đó là v đánh cá, b o v m i tr ngướ ế ạ ụ ệ ề ả ệ ộ ườ
bi n, nghiên c u khoa h c bi n và hàng h i. Tr c h t, T ch c L ng th c vàể ứ ọ ể ả ướ ế ổ ứ ươ ự
Nông nghi p c a Liên h p qu c, Qu Môi tr ng c a Liên h p qu c, y banệ ủ ợ ố ỹ ườ ủ ợ ố Ủ
H i d ng h c liên Chính ph và T ch c Hàng h i qu c t l p 04 danh sáchả ươ ọ ủ ổ ứ ả ố ế ậ
Tr ng tài viên thu c chuyên ngành c a mình. M i qu c gia thành viên đ cọ ộ ủ ỗ ố ượ
quy n c 02 chuyên gia trong m i lĩnh v c. Cách th c t ch c Tr ng tài đ cề ử ỗ ự ứ ổ ứ ọ ặ
bi t nh sau: Thông th ng Tr ng tài có 05 thành viên; m i bên tranh ch p chệ ư ườ ọ ỗ ấ ỉ
đ nh 02 Tr ng tài viên (trong đó có th có m t ng i là công dân n c mình);ị ọ ể ộ ườ ướ