Chöông 3
CÔ SÔÛ LYÙ THUYEÁT CHAÅN ÑOAÙN
TÌNH TRAÏNG KYÕ THUAÄT CUÛA OÂTOÂ
I. KHAÙI NIEÄM VEÀ CHAÅN ÑOAÙN KYÕ THUAÄT
1. Chaån ñoaùn kyõ thuaät:
• Trong quaù trình söû duïng oâtoâ, traïng thaùi kyõ thuaät cuûa xe bò thay ñoåi theo chieàu
höôùng xaáu ñi. Ñeå xaùc ñònh tình traïng kyõ thuaät cuûa xe ta coù theå thaùo rôøi caùc
cuïm, caùc toång thaønh ñeå phaùt hieän hö hoûng. Neáu laøm nhö vaäy seõ phaù hoûng traïng
thaùi tieáp xuùc cuûa beà maët laøm vieäc cuûa caùc chi tieát maùy, ngoaøi ra coøn taêng coâng
lao ñoäng, taêng toång chi phí lao ñoäng kyõ thuaät.
• Hieän nay ôû nöôùc ta cuõng nhö caùc nöôùc khaùc ñeàu duøng maùy moùc thieát bò ñeå
tieán haønh kieåm tra traïng thaùi kyõ thuaät cuûa oâtoâ, cuûa caùc cuïm, toång thaønh… maø
khoâng caàn phaûi thaùo rôøi chuùng. Phöông phaùp xaùc ñònh tình traïng kyõ thuaät naøy
ñöôïc goïi laø phöông phaùp chaån ñoaùn kyõ thuaät.
• Chaån ñoaùn kyõ thuaät döïa treân heä thoáng caùc quy luaät, caùc tieâu chuaån ñaëc tröng
cho traïng thaùi kyõ thuaät cuûa oâtoâ ñeå phaùn ñoaùn tình traïng kyõ thuaät toát xaáu cuûa
oâtoâ. Khi chaån ñoaùn kyõõ thuaät do khoâng thaùo rôøi caùc chi tieát neân khoâng theå tröïc
tieáp phaùt hieän hö hoûng maø phaûi thoâng qua caùc trieäu chöùng ñeå phaùt hieän giaùn
tieáp caùc hö hoûng ôû beân trong.
Thí duï: Ñeå ñaùnh giaù ñoä hao moøn cuûa xeùc maêng - xi lanh ngöôøi ta duøng thieát bò
ño löôïng khí chaùy loït xuoáng caùc te hoaëc ñeå ñaùnh giaù tình traïng kyõ thuaät cuûa heä
thoáng phanh ôû caùc baùnh xe ngöôøi ta ño löïc phanh ôû caùc baùnh xe (hay quaõng
ñöôøng phanh, …)
2 . Muïc ñích cuûa chaån ñoaùn kyõ thuaät:
Coâng ngheä chaån ñoaùn kyõ thuaät ra ñôøi nhaèm laøm thay ñoåi vaø naâng cao chaát
löôïng cuûa coâng taùc baûo döôõng kyõ thuaät.
- 64 -
Noù ñaùnh giaù traïng thaùi kyõ thuaät cuûa ñoái töôïng ñöôïc kieåm tra moät caùch chính
xaùc, khaùch quan vaø nhanh choùng, naâng cao tính tin caäy cuûa xe, döï baùo ñöôïc
khaû naêng hoaït ñoäng an toaøn cuûa ñoái töôïng ñöôïc kieåm tra vaø quyeát ñònh caùc
phöông aùn baûo döôõng, söûa chöõa kòp thôøi nhöõng hö hoûng ñaõ phaùt hieän, theá neân
seõ taêng ñöôïc khaû naêng an toaøn trong giao thoâng.
Naâng cao ñöôïc tuoåi beàn, giaûm chi phí do khoâng phaûi thaùo laép vaø giaûm ñöôïc
hao moøn cuûa chi tieát.
Do phaùt hieän kòp thôøi nhöõng bieán xaáu kyõ thuaät, kòp thôøi ñieàu chænh caùc boä phaän
nhaát laø heä thoáng cung caáp nhieân lieäu laøm giaûm tieâu hao nhieân lieäu, daàu nhôøn
neân giaûm giaù thaønh vaän chuyeån.
Ngaøy nay chaån ñoaùn kyõ thuaät ñaõ trôû thaønh moät phöông phaùp chính ñeå kieåm tra
traïng thaùi kyõ thuaät cuûa oâtoâ, cuûa toång thaønh maø khoâng phaûi thaùo rôøi noù, ñaõ trôû
thaønh moät yeáu toá coâng ngheä baûo döôõng vaø söûa chöõa oâtoâ.
3 . Vò trí coâng taùc chaån ñoaùn kyõ thuaät trong daây chuyeàn baûo döôõng vaø söûa chöõa
oâtoâ:
• Chaån ñoaùn traïng thaùi kyõ thuaät cuûa oâtoâ laø moät khaâu quan troïng trong quaù
trình saûn xuaát cuûa moät xí nghieäp vaän taûi oâtoâ, nhaèm baûo ñaûm chaát löôïng vaø
haï giaù thaønh baûo döôõng, söûa chöõa. Döïa vaøo keát quaû cuûa chaån ñoaùn coù theå
hieäu chænh laïi chu kyø baûo döôõng, söûa chöõa cho phuø hôïp. Nhö vaäy, söû duïng
toát chaån ñoaùn kyõ thuaät keát hôïp vôùi baûo döôõng, söûa chöõa seõ giaûm bôùt cöôøng
ñoä lao ñoäng, haï giaù thaønh vaän chuyeån.
• Vì vaäy ñeå phaùt hieän, phaân loaïi nhöõng xe oâtoâ coù nhieàu hö hoûng ngöôøi ta phaûi
tieán haønh chaån ñoaùn kyõ thuaät tröôùc khi ñöa vaøo baûo döôõng ñeå phaân bieät khoái
löôïng coâng vieäc söûa chöõa vaø coâng vieäc baûo döôõng rieâng bieät. Boá trí theo
caùch naøy coù theå giaûm chi phí baûo döôõng kyõ thuaät vaø söûa chöõa thöôøng xuyeân
khoaûng 15% vaø naêng suaát lao ñoäng taêng leân gaáp ñoâi.
• Ngöôøi ta coù theå boá trí chaån ñoaùn kyõ thuaät tröôùc baûo döôõng kyõ thuaät caáp I,
caáp II luùc naøy nhieäm vuï cuûa chaån ñoaùn kyõ thuaät tröôùc caùc caáp baûo döôõng laø
- 65 -
khaùc nhau. Ngöôøi ta döïa vaøo keát quaû cuûa chaån ñoaùn kyõ thuaät maø xöû lyù caùc
hö hoûng cuûa oâtoâ taïi caùc vò trí söûa chöõa, sau ñoù ñöa vaøo vò trí baûo döôõng.
• Caùc vò trí chaån ñoaùn vaø baûo döôõng kyõ thuaät, söûa chöõa thöôøng xuyeân, thöôøng
boá trí theo sô ñoà daây chuyeàn sau :
Vò trí chôø söûa
Chaån ñoaùn toång
quaùt tröôùc BD-I
Chaån ñoaùn toång
quaùt tröôùc BD-II
Söûa chöõa thöôøng
xuyeân
BD-II
baûo döôõng caáp II
BD – I
baûo döôõng caáp I
Chôø xuaát xöôûng
Caàu röûa xe
Kieåm tra
Hình 1. Daây chuyeàn saûn xuaát trong xí nghieäp baûo döôõng oâtoâ
Theo caùch boá trí naøy, oâtoâ sau khi qua kieåm tra (kieåm tu) seõ ñeán caàu röûa xe ñeå
laøm veä sinh xe saïch seõ, ñeán vò trí chôø söûa, sau ñoù tuøy theo keát quaû quan saùt, theo
haønh trình km xe ñaõ chaïy ñöôïc ñeán moät trong hai daây chuyeàn chaån ñoaùn tröôùc
baûo döôõng söûa chöõa, tuyø theo tình traïng sau chaån ñoaùn maø xe ñöôïc ñeán moät
trong ba daây chuyeàn baûo döôõng, söûa chöõa. Sau ñoù xe ñöôïc ñöa vaøo khu vöïc chôø
xuaát xöôûng.
Tuy phaân theo tuyeán baûo döôõng, nhöng caùc tuyeán quan heä chaët cheõ vôùi nhau
ñöôïc ñieàu haønh chung bôûi phoøng kyõ thuaät.
- 66 -
4 . Phöông höôùng phaùt trieån cuûa chaån ñoaùn kyõ thuaät:
Söï phaùt trieån cuûa khoa hoïc chaån ñoaùn gaén lieàn vôùi söï hoaøn thieän cuûa caùc
thieát bò chaån ñoaùn. Ngaøy nay xu höôùng söû duïng chaån ñoaùn kyõ thuaät keát hôïp vôùi
quaù trình hoaøn thieän kyõ thuaät baûo döôõng vaø söûa chöõa ñang ñöôïc chuù yù ñaëc bieät,
chaån ñoaùn kyõ thuaät ngaøy caøng hoaøn thieän vaø phaùt huy vai troø quan troïng cuûa noù.
Hieän nay chaån ñoaùn kyõ thuaät phaùt trieån theo moät soá höôùng sau:
- ÖÙng duïng nhöõng tieán boä kyõ thuaät môùi: Nhaèm caûi tieán, hieän ñaïi hoùa nhöõng
thieát bò cuõ ñaõ coù (ñeå taän duïng soá thieát bò cuõ naøy).
- Hoaøn thieän caùc phöông phaùp vaø thieát bò chaån ñoaùn hieän ñaïi: Caùc boä ñaàu ño,
caùc boä chuyeån ñoåi, caùc boä xöû lyù…
- Töï ñoäng hoaù quaù trình chaån ñoaùn: OÂtoâ bao goàm nhieàu toång thaønh, nhieàu heä
thoáng phöùc taïp, ñeå xaùc ñònh haøng traêm thoâng soá ñaõ maát nhieàu thôøi gian, vieäc
töï ñoäng hoùa quaù trình chaån ñoaùn seõ taêng ñoä chính xaùc vaø ruùt ngaén ñöôïc thôøi
gian .
- Söû duïng maùy tính ñieän töû: Ngöôøi ta söû duïng maùy tính ñieän töû ñeå theo doõi söï
hoaït ñoäng cuûa caùc chi tieát, caùc cuïm, caùc toång thaønh trong oâtoâ. Noäi dung cuûa
chöông trình ñöôïc saép xeáp, maõ hoùa veà cheá ñoä chaån ñoaùn, xöû lyù treân maùy tính
ñieän töû noù theå hieän döôùi daïng ñóa, baêng hoaëc hieån thò treân maøn hình…
Trong söûa chöõa chaån ñoaùn kyõ thuaät phaûi phaùt hieän ñöôïc nguyeân nhaân sinh ra
söï coá hö hoûng töø ñoù xaùc ñònh bieän phaùp kyõ thuaät ñeå khaéc phuïc tình traïng hö hoûng
aáy. Döïa vaøo keát quaû nghieân cöùu cuûa caùc nöôùc vôùi ñaëc ñieåm cuûa töøng ñôn vò
ngöôøi ta coù theå boá trí chaån ñoaùn kyõ thuaät trong quy trình coâng ngheä baûo döôõng,
söûa chöõa oâtoâ theo hai phöông aùn:
+ Chaån ñoaùn kyõ thuaät cuøng vôùi baûo döôõng kyõ thuaät vaø söûa chöõa
+ Chaån ñoaùn kyõ thuaät treân moät traïm rieâng.
- 67 -
Theo phöông aùn thöù nhaát, tieán haønh chaån ñoaùn kyõ thuaät ñeå khaéc phuïc caùc söï
coá hoaëc hö hoûng ñöôïc phaùt hieän trong quaù trình chaån ñoaùn kyõ thuaät hoaëc xaùc
ñònh thoâng soá ñeå döï ñoaùn ñoä tin caäy trong quaù trình söû duïng saép tôùi. Hieän nay ñaïi
boä phaän caùc ñôn vò ôû VN ñang söû duïng phöông aùn naøy, coâng taùc chaån ñoaùn kyõ
thuaät ñöôïc tieán haønh ngay treân daây chuyeàn baûo döôõng caáp I, caáp II.
Theo phöông aùn naøy khi oâtoâ ra xöôûng ñöôïc laøm ñaày ñuû nhöõng noäi dung trong
baûo döôõng vaø döï baùo ñoä tin caäy trong thôøi gian laøm vieäc sau ñoù.
Phöông aùn thöù hai chæ ñôn thuaàn chaån ñoaùn nhanh tình traïng kyõ thuaät cuûa
oâtoâ, chaån ñoaùn naøy nhaèm döï baùo thöôøng xuyeân ñoä tin caäy cuûa oâtoâ. Vieäc ñöa oâtoâ
ñi baûo döôõng söûa chöõa ñöôïc laøm ôû nôi khaùc. Trong traïm chaån ñoaùn kyõ thuaät ôû
Myõ chæ ñôn thuaàn laø chaån ñoaùn kyõ thuaät oâtoâ, khoâng chæ ñònh phöông phaùp ñieàu
chænh hay söûa chöõa.
II. XAÙC ÑÒNH CAÙC THOÂNG SOÁ ÑAËC TRÖNG DUØNG TRONG CHAÅN ÑOAÙN
KYÕ THUAÄT
Moät oâtoâ goàm raát nhieàu chi tieát ñöôïc laép gheùp vôùi nhau taïo thaønh cuïm, toång
thaønh … ñeå thaønh xe ñöôïc goïi laø keát caáu. Coù loaïi keát caáu theå hieän moái töông
quan giöõa caùc toång thaønh, caùc cuïm trong xe, trong quaù trình söû duïng keát caáu naøy
khoâng thay ñoåi. Coù loaïi keát caáu theå hieän moái quan heä töông hoã, ñoä beàn, ñoä boùng,
ñoä cöùng beà maët chi tieát … trong quaù trình söû duïng loaïi keát caáu naøy thay ñoåi. Moãi
ñoái töôïng coù keát caáu cuï theå, coù chöùc naêng cuï theå nhö vò trí töông quan giöõa caùc
chi tieát trong toång thaønh, caùch laép gheùp caùc chi tieát vôùi nhau, söï taùc duïng töông
hoã giöõa chuùng…
1. Thoâng soá chaån ñoaùn:
Trong quaù trình söû duïng, ñaëc tính kyõ thuaät cuûa oâtoâ thay ñoåi vaø caùc söï coá kyõ
thuaät cuûa oâtoâ xuaát hieän döôùi daïng naøy hay daïng khaùc, nhöng caùc söï coá kyõ thuaät
coù theå phaân laøm boán daïng sau:
- 68 -