1
CHÖÔNG 2
HOÄP SOÁ VAØ HOÄP SỐ PHAÂN PHOÁI
Muïc tieâu:
Sau khi hoïc xong chöông naøy caùc sinh vieân coù khaû naêng:
1. Trình baøy ñöôïc coâng duïng, yeâu caàu vaø phaân loaïi hoäp soá.
2. Veõ ñöôïc sô ñoà ñoäng hoïc vaø neâu ñöôïc nguyeân lyù laøm vieäc cuûa caùc loaïi hoäp soá.
3. Trình baøy ñöôïc trình töï tính toaùn hoäp soá coù caáp.
4. Xaùc ñònh ñöôïc caùc tæ soá truyeàn cuûa hoäp soá.
5. Tính ñöôïc caùc thoâng soá hình hoïc cuûa baùnh raêng hoäp soá.
6. Trình baøy ñöôïc caáu taïo vaø nguyeân lyù laøm vieäc cuûa boä ñoàng toác.
7. Neâu ñöôïc khaùi quaùt veà hoäp soá töï ñoäng.
8. Trình baøy ñöôïc sô ñoà caáu taïo, nguyeân lyù laøm vieäc vaø caùc ñöôøng ñaëc tính cuûa bieán
moâmen thuûy löïc.
9. Tính toaùn ñöôïc ñoäng hoïc vaø ñoäng löïc hoïc cuûa hoäp soá haønh tinh.
10. Trình baøy ñöôïc heä thoáng ñieàu khieån hoäp soá töï ñoäng.
11. Trình baøy ñöôïc ñöôïc nguyeân taéc phaân phoái coâng suaát cho caùc caàu cuûa xe nhieàu caàu chuû
ñoäng.
Bài tập cuối chương: Tính toán và thiết kế:
1. Hộp số 2 trục (3 số);
2. Hộp số 3 trục (3, 4, 5, 6 …số);
3. Hộp số tự động có cấp;
4. Hộp số tự động vô cấp;
5. Hộp số phân phối.
2
MỤC LỤC
BÀI 1 – HỘP SỐ CHÍNH Ô TÔ ....................................................................................................... 3
A – KẾT CẤU HỘP SỐ CHÍNH Ô TÔ ............................................................................................ 3
I. CÔNG DỤNG, YÊU CẦU VÀ PHÂN LOẠI ................................................................................ 3
II. CẤU TẠO CHUNG CỦA HỘP SỐ Ô TÔ ................................................................................... 4
1. Cấu tạo chung ............................................................................................................................... 4
2. Đặc điểm kết cấu các bộ phận của hộp số.................................................................................... 12
3. Đặc điểm kết cấu của một số loại hộp số ..................................................................................... 22
3.1. Hộp số hai trục (3 số tiến, 1 số lùi) .................................................................................... 22
3.2. Hộp số ba trục (3 số tiến, 1 số lùi) ..................................................................................... 24
3.3. Hộp số ba trục (4 số tiến, 1 số lùi) ..................................................................................... 26
3.4. Hộp số ba trục (5 số tiến, 1 số lùi, tỷ số truyền tăng) ......................................................... 27
4. Hộp số phụ trên ô tô ............................................................................................................ 29
B – TÍNH TOÁN VÀ THIẾT KẾ HỘP SỐ .................................................................................... 31
III. CÁC THÔNG SỐ KỸ THUẬT CỦA HỘP SỐ ......................................................................... 31
IV. ĐỘNG HỌC VÀ ĐỘNG LỰC HỌC CỦA HỘP SỐ ................................................................. 31
BÀI 2 – HỘP SỐ TỰ ĐỘNG .......................................................................................................... 39
A – KẾT CẤU HỘP SỐ TỰ ĐỘNG ............................................................................................... 39
I. CÔNG DỤNG, YÊU CẦU VÀ PHÂN LOẠI .............................................................................. 39
II. ĐẶC ĐIỂM KẾT CẤU CỦA HỘP SỐ TỰ DỘNG .................................................................... 39
1. Cấu tạo chung ............................................................................................................................. 39
2. Đặc điểm kết cấu các bộ phận của hộp số tự động ....................................................................... 41
3. Đặc điểm kết cấu của một số loại hộp số tự động ...................................................................... 114
3.1. Hộp số tự động có cấp .................................................................................................... 115
3.2. Hộp số tự động vô cấp .................................................................................................... 116
B – TÍNH TOÁN VÀ THIẾT KẾ HỘP SỐ TỰ ĐỘNG ................................................................ 122
III. CÁC THÔNG SỐ KỸ THUẬT CỦA HỘP SỐ TỰ ĐỘNG .................................................... 122
IV. TÍNH ĐỘNG HỌC VÀ ĐỘNG LỰC HỌC CỦA HỘP SỐ TỰ ĐỘNG .................................. 122
BÀI 3 – HỘP SỐ PHÂN PHỐI ..................................................................................................... 136
A – KẾT CẤU HỘP SỐ PHÂN PHỐI .......................................................................................... 136
II. ĐẶC ĐIỂM KẾT CẤU CỦA HỘP SỐ PHÂN PHỐI ............................................................... 136
1. Cấu tạo chung ........................................................................................................................... 136
2. Đặc điểm kết cấu các bộ phận của hộp số phân phối ................................................................. 138
3. Đặc điểm kết cấu của một số loại hộp số phân phối................................................................... 138
B – TÍNH TOÁN VÀ THIẾT KẾ HỘP SỐ PHÂN PHỐI ............................................................. 141
III. CÁC THÔNG SỐ KỸ THUẬT CỦA HỘP SỐ PHÂN PHỐI ................................................. 141
IV. TÍNH ĐỘNG HỌC VÀ ĐỘNG LỰC HỌC CỦA HỘP SỐ PHÂN PHỐI ............................... 141
CÂU HỎI ÔN TẬP ...................................................................................................................... 146
3
BÀI 1 – HỘP SỐ CHÍNH Ô TÔ
A – KẾT CẤU HỘP SỐ CHÍNH Ô TÔ
I. CÔNG DỤNG, YÊU CẦU VÀ PHÂN LOẠI
1. Công dụng
Nhaèm thay ñoåi tyû soá truyeàn vaø moâmen xoaén töø ñoäng cô ñeán caùc baùnh xe chuû ñoäng phuø
hôïp vôùi moâmen caûn luoân thay ñoåi vaø nhaèm taän duïng toái ña coâng suaát cuûa ñoäng cô.
Giuùp cho xe thay ñoåi ñöôïc chieàu chuyeån ñoäng (cho xe chạy lùi).
Ñaûm baûo cho xe döøng taïi choã maø khoâng caàn taét maùy hoaëc khoâng caàn taùch ly hôïp (cắt
động cơ ra khỏi hệ thống truyền lực trong thời gian dài).
Daãn ñoäng moâmen xoaén ra ngoaøi cho caùc boä phaän ñaëc bieät ñoái vôùi caùc xe chuyeân duïng.
2. Yêu cầu
Yêu cầu chung đối với hộp số: làm việc có độ tin cậy cao; đơn giản trong bảo dưỡng; kích
thước và kết cấu nhỏ gọn; giá thành hạ.
Với chức năng là hộp số ô tô:
Coù daõy tyû soá truyeàn phuø hôïp nhaèm naâng cao tính naêng ñoäng löïc hoïc vaø tính naêng
kinh teá cuûa oâ toâ.
Phaûi coù hieäu suaát truyeàn löïc cao, khoâng coù tieáng oàn khi laøm vieäc, sang soá nheï
nhaøng, khoâng sinh ra löïc va ñaäp ôû caùc baùnh raêng khi gaøi soá.
Phaûi coù keát caáu goïn beàn chaéc, deã ñieàu khieån, deã baûo döôõng hoaëc kieåm tra vaø söûa
chöõa khi coù hö hoûng.
Có khả năng trich công suất để dùng cho các thiết bị khác lắp trên ô tô.
3. Phân loại
Hình – Sơ đồ phân loại hộp số
HỘP SỐ
HS CÓ
CẤP
Theo sơ đồ
động học
Loại có trục cố định (
HS hai trục, HS ba
trục,..)
Loại có trục không cố
định (HS hành tinh một
cấp, hai cấp,..)
Theo dãy số
truyền
Một dãy tỉ số truyền ( 3
số, 4 số, 5 số,..)
Hai dãy tỉ số truyền
Theo phương
pháp điều
khiển
HS điều khiển bằng tay
HS tự động
HS VÔ
CẤP
HS ma sát
HS thủy lực (tĩnh và động)
HS điện
4
Tùy theo đặc tính sử dụng của từng loại ô tô, có thể được trang bị các loại hộp số sau:
+ Hộp số chính;
+ Hộp số phụ:
+ Hộp số phân phối.
Theo cách bố trí hộp số chính thì gồm: hộp số ngang (đi cùng với hệ thống truyền lực dạng
FF) và hộp số dọc (đi cùng với hệ thống truyền lực dạng FR)
Theo phöông phaùp thay ñoåi tyû soá truyeàn, hoäp soá ñöôïc chia thaønh: hoäp soá coù caáp vaø hoäp soá voâ
caáp.
3.1. Hoäp soá coù caáp ñöôïc chia theo
* Sô ñoà ñoäng hoïc goàm coù:
+ Loaïi coù truïc coá ñònh (hoäp soá hai truïc, hoäp soá ba truïc…).
+ Loaïi coù truïc khoâng coá ñònh (hoäp soá haønh tinh moät caáp, hai caáp…).
* Daõy soá truyeàn goàm coù:
+ Moät daõy tyû soá truyeàn (3 soá, 4 soá, 5 soá…).
+ Hai daõy tyû soá truyeàn.
* Phöông phaùp sang soá goàm coù:
+ Hoäp soá ñieàu khieån baèng tay.
+ Hoäp soá töï ñoäng.
* Theo phương pháp điều khiển:
+ Hộp số điều khiển tự động;
+ Hộp số điều khiển bán tự động;
+ Hộp số điều khiển cưỡng bức;
+ Hộp số điều khiển trực tiếp và điều khiển gián tiếp.
3.2. Hoäp soá voâ caáp g
ồm
+ Hoäp soá thuûy löïc (hoäp soá thuûy tónh, hoäp soá thuûy ñoäng).
+ Hoäp soá ñieän.
+ Hoäp soá ma saùt.
II. CẤU TẠO CHUNG CỦA HỘP SỐ Ô TÔ
1. Cấu tạo chung
Cấu tạo chung của hộp số gồm các cụm và bộ phận chính sau:
a) Cácte hộp số (vỏ hộp số);
b) Các trục và bánh răng hộp số: trục sơ cấp, trục thứ cấp, trục trung gian;
c) Trục số lùi và bánh răng số lùi;
d) Bộ đồng tốc;
e) Cơ cấu truyền số;
f) Cần tay số.
5
Hình 1 – Kết cấu chung của hộp số cơ khí
1 – Trục bánh răng bán trục của vi sai; 2 – Cácte ly hợp; 3 – Trục sơ cấp; 4 – Áo bọc bảo vệ bụi; 5
– Cơ cấu ngắt đường truyền; 6 – Đầu cấm dẫn động ngắt ly hợp; 7 – Giá ở miếng đệm dây dẫn; 8 –
Tay treo vỏ dây cáp truyền động ngắt ly hợp; 9 – Nắp phía sau; 10 - Ống nối ống thông gió; 11 – Lỗ
đặt cảm biến vận tốc ô tô; 12 - Vỏ bọc khớp nối bên trong của truyền động bánh xe bên trái; 13 –
Công tắc đèn chạy lùi; 14 – Vỏ hộp số; 15 – Nút lỗ châm dầu
Hình 2 – Kết cấu hộp số
1 – Nắp phía sau của hộp số; 2 – Cảm biến vận tốc; 3 – Công tắc đèn số lùi; 4 – Cần sang số; 5 –
Lỗ thông gió; 6 – Thanh kéo trung gian để chọn số; 7 – Vòng bít kín của bán trục; 8 – Bán trục
phải; 9 – Bán trục trái; 10 – Nút lỗ để chăm dầu; 11 – Nút của nắp sau hộp số; 12 – Cần ngắt ly
hợp; 13 – Cácte hộp số; 14 – Cácte ly hợp